Trước nguy cơ này, nông dân các phường Vĩnh Phước, Vĩnh Châu, Khánh Hòa và hai xã Vĩnh Hải, Lai Hòa, thành phố Cần Thơ chuyển đổi sang phương pháp tưới nhỏ giọt để tiết kiệm nước, giảm chi phí và nâng cao năng suất cây trồng.
THÁCH THỨC LỚN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
Theo cán bộ kỹ thuật ngành nông nghiệp và môi trường phường Vĩnh Châu, mỗi năm vào mùa khô hạn, địa phương không xảy ra thiếu nước, do người dân tìm mọi cách lấy nước ngầm tưới tiêu. Nếu trước đây, người dân chỉ cần một mô-tơ hút nước, thì nay phải dùng thêm ống thổi để bơm nước ở độ sâu khoảng 50m. Nếu nước vẫn không đủ, người dân tăng độ sâu lên 70-80m và sử dụng thêm hai mô-tơ.
Do đặc tính đất cát, việc đào ao trữ nước ở đây rất khó thực hiện. Một số hộ dân đã áp dụng giải pháp lót bạt trữ nước, nhưng lượng nước tích trữ vẫn hạn chế. Tình trạng này đặt ra thách thức lớn cho sản xuất nông nghiệp, nhất là đối với những nông hộ trồng hành tím. Nếu không có giải pháp sử dụng hiệu quả, nguy cơ thiếu nước sản xuất sẽ rất cao.
Tiến sĩ Đặng Kiều Nhân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Đồng bằng sông Cửu Long (Trường đại học Cần Thơ) cho biết, nước ngầm ở Đồng bằng sông Cửu Long không bổ cập tại chỗ, mà có nguồn gốc từ Đông Nam Bộ và đồng bằng Campuchia. Trong khi tốc độ di chuyển rất chậm, nhu cầu sử dụng cho canh tác nông nghiệp và sinh hoạt lại tăng cao, khiến lượng nước bổ cập không đủ bù đắp lượng khai thác.
Thực tế cho thấy, trước đây nông dân chỉ cần khoan giếng ở độ sâu nhất định để đặt ống và bơm nước tưới tiêu. Tuy nhiên hiện nay, với độ sâu tương tự, nước không đủ, buộc nông dân phải đặt ống sâu hơn và bơm hơi xuống tạo áp lực đẩy nước lên.
GIẢI PHÁP HIỆU QUẢ TỪ HỆ THỐNG TƯỚI NHỎ GIỌT
Năm 2024, Viện Nghiên cứu phát triển Đồng bằng sông Cửu Long phối hợp với ngành nông nghiệp-môi trường địa phương và đối tác triển khai dự án Chuyển đổi sang chuỗi giá trị hành tím bền vững ở Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án do Cơ quan doanh nghiệp Hà Lan (RVO) tài trợ trong hai năm.
Dự án tập trung chuyển giao kỹ thuật tưới nhỏ giọt trên hành tím. Hệ thống này có nhiều ưu điểm: Tiết kiệm nước tưới; giảm chi phí nhân công; hạn chế thất thoát phân bón; giảm tác động của gió và không làm ướt lá hành…, từ đó, giúp nông dân nâng cao năng suất so với phương pháp tưới tay truyền thống.
Hệ thống sử dụng các béc xoay mini và dây nhỏ giọt đường kính từ 12-15 mm, với khoảng 3-4 dây nhỏ giọt/luống (tùy loại đất). Theo tính toán, tổng chi phí đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt khoảng 8,2 triệu đồng, trong khi phương pháp tưới tay tốn khoảng 11 triệu đồng (lắp đặt máy móc và nhân công tưới). Nông dân có thể tiết kiệm gần 2,8 triệu đồng khi chuyển đổi sang phương pháp này.
Kết quả thử nghiệm tại một số mô hình ở phường Vĩnh Phước, Vĩnh Châu và Khánh Hòa cho thấy, với giống hành tím Vĩnh Châu truyền thống áp dụng phương pháp tưới tay, năng suất đạt khoảng 14,3 tấn/ha. Trong khi đó, với kỹ thuật tưới nhỏ giọt, năng suất tăng lên 15,1 tấn/ha.
Ông Thạch Sơn, ngụ tại Khóm 6, phường Vĩnh Châu, thành phố Cần Thơ hiện đang canh tác 2.000 m2 hành tím. Phương pháp tưới tiêu mà gia đình ông sử dụng chủ yếu là bơm từ nước ngầm. Trung bình mỗi tháng, ông phải bỏ ra khoảng 700.000 đồng tiền điện để bơm nước tưới tiêu, chưa kể chi phí thuê nhân công. Vào mùa khô hạn, nước bơm lên yếu. Ông Thạch Sơn đánh giá: “Hệ thống tưới nhỏ giọt thích hợp với điều kiện nhiều gia đình, bởi chi phí đầu tư không quá cao, nông dân đỡ vất vả, có thời gian làm việc khác”.
Tương tự, ông Huỳnh Xùi Kháng cùng ngụ Khóm 6 đang trồng 5.000 m2 hành tím, gồm hai giống: Hành tím Vĩnh Châu truyền thống và hành tím Maserati F1 (giống mới thử nghiệm). Từ năm 2024, áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt do Viện Nghiên cứu phát triển Đồng bằng sông Cửu Long chuyển giao, ruộng hành phát triển khả quan, cây mọc đều, rễ ăn sâu, hạn chế ứ đọng nước trên lá. “Chi phí đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt không cao. So với thuê nhân công tưới tay tốn khoảng 4 triệu đồng/1.000 m2 thì đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt dao động khoảng 2-3,5 triệu đồng”, ông Kháng chia sẻ.
Ông Thạch Tiền, thành viên Hợp tác xã rau màu Hòa Thành, ấp Hòa Thành, phường Vĩnh Châu nhận xét: Với việc tưới tay, mặt ruộng đọng nước, nhưng kiểm tra độ ẩm trong đất lại không đủ. Áp lực nguồn nước phun mạnh khiến lá hành bị gãy ngã, dễ lây lan mầm bệnh. Dù nông dân xử lý bằng thuốc bảo vệ thực vật nhưng bị nước rửa trôi, không phát huy hiệu quả để cây phát triển tốt. Ông Tiền cho hay: Vụ hành tới, gia đình sẽ lắp đặt hệ thống này để tiết kiệm thời gian, giảm chi phí.
Bên cạnh phương pháp tưới nhỏ giọt, việc ứng dụng giống hành tím mới Maserati F1 mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt. Theo ông Châu Bá Bình, cán bộ kỹ thuật Công ty Bejo, giống hành này có thời gian sinh trưởng dài hơn giống địa phương khoảng 10 ngày, nhưng năng suất cao hơn 10-20%. Năng suất hành tím Maserati F1 trồng theo phương pháp tưới nhỏ giọt đạt khoảng 19,2 tấn/ha, cao hơn giống truyền thống khoảng 4,1 tấn/ha. Chất lượng hành cũng được cải thiện đáng kể: Củ to, màu sắc đẹp, phù hợp với thị hiếu tiêu dùng, giá bán cao hơn hành tím địa phương từ 1.000- 2.000 đồng/kg.
Tuy nhiên, một số nông dân lo ngại về lâu dài, việc trồng giống hành mới có thể ảnh hưởng đến độ phì nhiêu của đất. Do đó, việc luân canh cây trồng và sử dụng hợp lý phân bón, kỹ thuật canh tác là yếu tố quan trọng để bảo đảm sự phát triển bền vững của mô hình này
Giải pháp tưới nhỏ giọt không chỉ giúp tiết kiệm tài nguyên nước, mà còn nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và thu nhập ổn định cho nông dân. Để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài cần sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, doanh nghiệp, chính quyền địa phương nhằm bảo đảm đầu ra và phát triển thị trường bền vững, góp phần nâng cao đời sống người dân.
