Giải ngân đầu tư công đầu năm vẫn đối mặt nhiều khó khăn, vướng mắc

Tiến độ giải ngân tương đương cùng kỳ, quy mô vốn tăng mạnh

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm đến ngày 28/2/2026 đạt 55.739,8 tỷ đồng, bằng 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (995.348,05 tỷ đồng).

Trong cơ cấu nguồn vốn, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 10.178 tỷ đồng, tương đương 2,9% kế hoạch, trong khi vốn ngân sách địa phương đạt 45.561,8 tỷ đồng, tương đương 7% kế hoạch.

So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân 2 tháng đầu năm cơ bản không có nhiều biến động, song giá trị giải ngân tuyệt đối cao hơn khoảng 10.928,6 tỷ đồng. Điều này phản ánh quy mô kế hoạch đầu tư công năm 2026 đã được mở rộng đáng kể so với năm trước, đồng thời cho thấy nỗ lực của các bộ, ngành và địa phương trong việc triển khai kế hoạch vốn ngay từ đầu năm.

Năm 2026 được xác định là năm đầu tiên triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, với tổng nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước ở mức cao nhất từ trước đến nay. Việc bố trí khối lượng vốn lớn ngay từ đầu kỳ kế hoạch nhằm tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy hoàn thiện kết cấu hạ tầng và mở rộng dư địa phát triển cho các vùng, địa phương.

Tuy nhiên, trên thực tế, tiến độ giải ngân trong những tháng đầu năm thường ở mức thấp. Nguyên nhân là các chủ đầu tư chủ yếu tập trung hoàn thiện các thủ tục đầu tư, phân khai kế hoạch vốn chi tiết cho từng dự án, đồng thời tiếp tục triển khai thi công đối với các dự án chuyển tiếp. Khối lượng nghiệm thu và thanh toán phát sinh chưa nhiều, khiến tỷ lệ giải ngân giai đoạn đầu năm chưa cao.

Theo thống kê của Bộ Tài chính, tính đến hết tháng 2/2026, 6 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung của cả nước trở lên.

Các bộ, cơ quan trung ương đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung gồm: Ngân hàng Chính sách xã hội; Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam; Bộ Tư pháp; Bộ Công Thương; Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; Bộ Công an.

Ở cấp địa phương, các tỉnh, thành phố có tỷ lệ giải ngân đạt hoặc vượt mức bình quân chung gồm: Điện Biên, Lai Châu, Hải Phòng, Lạng Sơn, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Tĩnh, Cà Mau, Gia Lai, Hà Nội, Thái Nguyên, Cần Thơ, Khánh Hòa, Ninh Bình và Đà Nẵng.

Kết quả này cho thấy một số bộ, ngành và địa phương đã chủ động triển khai kế hoạch vốn ngay từ đầu năm, tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án, đặc biệt là các dự án chuyển tiếp.

Tuy vậy, tiến độ giải ngân giữa các đơn vị vẫn còn sự chênh lệch đáng kể. Theo báo cáo, hiện vẫn còn 29 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung của cả nước.

Đáng chú ý, trong số đó có 25 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa thực hiện giải ngân trong 2 tháng đầu năm. Điều này cho thấy công tác chuẩn bị đầu tư, phân bổ kế hoạch vốn và tổ chức triển khai dự án ở một số đơn vị vẫn còn chậm, cần tiếp tục được rà soát và tháo gỡ.

Trong bối cảnh năm 2026 có quy mô kế hoạch vốn lớn, việc bảo đảm tiến độ giải ngân ngay từ những tháng đầu năm được xem là yếu tố quan trọng để tạo đà cho cả năm, tránh tình trạng dồn khối lượng giải ngân vào các tháng cuối năm như đã từng xảy ra ở nhiều giai đoạn trước.

Nhiều khó khăn, vướng mắc tiếp tục ảnh hưởng tiến độ giải ngân

Theo Bộ Tài chính, năm 2026 vẫn tồn tại nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, trong đó có những khó khăn đã kéo dài từ các năm trước.

Trước hết, vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vẫn là điểm nghẽn lớn đối với nhiều dự án đầu tư công, đặc biệt là các dự án hạ tầng giao thông và phát triển đô thị. Quá trình xác định giá đất, bố trí tái định cư và xử lý các thủ tục liên quan đến đất đai thường mất nhiều thời gian, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh nhiều công trình xây dựng lớn được triển khai đồng loạt, nguồn cung vật liệu xây dựng có thể thiếu hụt hoặc biến động giá, đặc biệt là đối với các loại vật liệu như cát, đá, đất san lấp. Những biến động này không chỉ ảnh hưởng đến chi phí xây dựng mà còn tác động đến tiến độ thực hiện các dự án.

Ngoài ra, diễn biến thời tiết thất thường cũng có thể ảnh hưởng đến tiến độ thi công của nhiều dự án, đặc biệt là các dự án giao thông và hạ tầng kỹ thuật.

Một yếu tố khác cần lưu ý là năm 2026 cũng là năm chuyển tiếp về thể chế, khi nhiều văn bản pháp luật mới bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Việc triển khai các quy định mới trong giai đoạn đầu có thể phát sinh một số khó khăn nhất định đối với các cơ quan quản lý và chủ đầu tư.

Bên cạnh các yếu tố khách quan, một số khó khăn cũng xuất phát từ quá trình tổ chức thực hiện.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, việc chưa phân bổ hết kế hoạch vốn là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân trong hai tháng đầu năm. Hiện vẫn còn khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng, tương đương 3,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, chưa được phân bổ chi tiết.

Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đang tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư để bảo đảm đủ điều kiện bố trí kế hoạch vốn cho các nhiệm vụ, dự án trong thời gian tới.

Ngoài ra, một số đơn vị đã phân bổ vốn cho các dự án chưa đủ điều kiện giải ngân, chẳng hạn như nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt dự toán; bố trí vốn vượt tổng mức đầu tư hoặc vượt thời gian thực hiện dự án.

Đối với các trường hợp này, Bộ Tài chính đã có văn bản kiểm tra, nhận xét chi tiết gửi đến từng bộ, cơ quan trung ương và địa phương, đồng thời đề nghị các đơn vị khẩn trương điều chỉnh, hoàn thiện việc phân bổ kế hoạch vốn theo đúng quy định của pháp luật về đầu tư công.

Một số khó khăn cũng phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện dự án. Trong 2 tháng đầu năm, nhiều chủ đầu tư tập trung hoàn thiện các thủ tục đầu tư và phân khai kế hoạch vốn chi tiết cho từng dự án. Trong khi đó, kỳ nghỉ Tết Nguyên đán năm 2026 diễn ra muộn hơn so với năm 2025, khiến thời gian thi công trong giai đoạn đầu năm bị rút ngắn, phần nào ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án.

Bên cạnh đó, khối lượng hồ sơ thanh toán lớn từ cuối năm 2025 chuyển sang đầu năm 2026 cũng gây áp lực đối với quá trình xử lý hồ sơ thanh toán, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân trong tháng đầu năm.

Bộ Tài chính cũng ghi nhận một số hạn chế liên quan đến năng lực và trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu. Trong một số trường hợp, việc tổ chức thi công chưa thực sự chủ động, thiếu quyết liệt, dẫn đến tiến độ thực hiện dự án chậm so với kế hoạch.

Ngoài ra, tại một số xã, phường mới được thành lập sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc thiếu cán bộ phụ trách lĩnh vực đầu tư công do điều động công tác hoặc nghỉ theo chủ trương tinh giản biên chế khiến một số cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, ảnh hưởng đến quá trình quản lý và triển khai dự án.

Đối với các dự án sử dụng vốn vay nước ngoài (ODA), tiến độ giải ngân trong 2 tháng đầu năm 2026 cũng còn thấp. Nguyên nhân chủ yếu là một số dự án vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, điều chỉnh hoặc gia hạn thời gian thực hiện và thời gian giải ngân. Ngoài ra, một số dự án chưa hoàn tất các thủ tục ký kết và đưa hiệp định vay vào hiệu lực nên chưa đủ điều kiện bố trí kế hoạch vốn.

Trong bối cảnh năm đầu của kế hoạch đầu tư công trung hạn mới, việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công được xem là nhiệm vụ quan trọng nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tạo động lực cho phát triển.

Do đó, cùng với việc hoàn thiện thể chế và tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục đầu tư, các bộ, ngành và địa phương cần tiếp tục rà soát tiến độ từng dự án, tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu, đồng thời chủ động xử lý các khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai dự án, qua đó bảo đảm tiến độ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026.