Đưa bảo vật quốc gia gần hơn với đời sống

Không còn im lìm, bất động trong những không gian trưng bày bảo tàng tĩnh lặng, vài năm gần đây, những bảo vật quốc gia đã được thể hiện lại bằng những hình thức hiện đại, sống động và hấp dẫn hơn. Từ đó, những vỉa tầng lịch sử, văn hóa, nghệ thuật vô giá mà kho báu này tích tụ được bắc những nhịp cầu nối đầy sáng tạo để đến với đông đảo công chúng và giúp họ thêm hiểu, thêm yêu những di sản được bao đời gìn giữ, trao truyền.
Tác phẩm “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” của họa sĩ Nguyễn Sáng được tôn vinh trong cuốn sách “Chín bảo vật quốc gia ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam” vừa ra mắt mới đây.
Tác phẩm “Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ” của họa sĩ Nguyễn Sáng được tôn vinh trong cuốn sách “Chín bảo vật quốc gia ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam” vừa ra mắt mới đây.

Khoác áo mới cho những bảo vật xưa cũ

Đầu năm 2023 này, trọn bộ sưu tập “Bảo vật quốc gia” đã hiện diện trên một bộ lịch bloc với gam màu xuyên suốt vàng-đỏ đun đậm màu vương giả, hoài cổ. Ngay lập tức, bộ lịch đã trở thành vật phẩm văn hóa hàm chứa giá trị đặc biệt, một món quà quý dành tặng người thân dịp Tết đến Xuân về. Trên 365 tờ lịch, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã gói ghém nguồn tư liệu dày dặn về những sự kiện, nhân vật lịch sử, triều đại phong kiến cùng những dấu mốc phát triển của nền kinh tế, của đời sống văn hóa tinh thần-tín ngưỡng tôn giáo, thậm chí là cả những sinh hoạt đời thường của cư dân Việt.

Có thể nói, đó là 365 mảnh ghép giúp tạo nên một bức tranh toàn cảnh về bốn nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước của cả dân tộc. Mỗi trang lịch có thể xem như một bức tranh, với những hoa văn, họa tiết được các họa sĩ công phu vẽ lại bằng tay, trên nền ý tưởng của chính bảo vật được giới thiệu. Ý tưởng này không phải lần đầu xuất hiện, bởi Bảo tàng Lịch sử quốc gia từng đưa một số bảo vật, Trung tâm Lưu giữ quốc gia I từng đưa bút tích ngự phê trên châu bản của các vị vua triều Nguyễn lên lịch treo tường nhưng ở quy mô đầy đủ thế này thì mới là lần đầu.

Dưới góc nhìn của nhà sử học Dương Trung Quốc - Phó Chủ tịch, Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, đây là cuốn bách khoa tổng hợp về các bảo vật quốc gia và người sở hữu có thể giữ lại từng tờ lịch để đưa vào bộ sưu tập theo chủ đề, nhờ vậy chúng không còn là “xác của thời gian” mà sẽ tiếp tục một đời sống khác.

Ngay sau Tết âm lịch, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam ra mắt ấn phẩm song ngữ Việt-Anh mang tựa đề “Chín bảo vật quốc gia ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam”. Qua 115 trang sách, hoàn cảnh sáng tác, giá trị nghệ thuật của những tác phẩm hội họa nổi tiếng như Em Thúy (Trần Văn Cẩn), Hai thiếu nữ và em bé (Tô Ngọc Vân), Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ (Nguyễn Sáng) hay những viên ngọc của mỹ thuật dân gian như bộ cánh cửa chạm rồng ở chùa Keo, tượng Phật Bà Quan Âm chùa Hội Hạ... đã đến với công chúng yêu cái đẹp cả trong và ngoài nước, theo một cách thức đầy đủ và hấp dẫn nhất. Hiện ấn phẩm này được bày bán tại bảo tàng và trở thành sản phẩm được du khách trong và ngoài nước quan tâm.

Tôn vinh những bảo vật quốc gia tiêu biểu thuộc nhóm đồ đồng là nội dung của bộ tem phát hành năm 2021.

Tôn vinh những bảo vật quốc gia tiêu biểu thuộc nhóm đồ đồng là nội dung của bộ tem phát hành năm 2021.

Trước đó, hai bộ tem Bảo vật quốc gia được Bộ Thông tin và Truyền thông phát hành. Những Ấn Sắc mệnh chi bảo, Ấn vàng “Đại Việt quốc Nguyễn chúa vĩnh trấn chi bảo”, Hộp vàng “Ngọa Vân - Yên Tử”, Hộp đựng xá lỵ Tháp Nhạn trong bộ tem “đồ vàng” và Bộ khóa đai lưng bằng đồng, Thạp đồng Hợp Minh, Kiếm ngắn Núi Nưa, Cây đèn đồng hình người quỳ trong bộ tem “đồ đồng” - những viên ngọc quý của kho tàng dân tộc đã trở thành đối tượng được cộng đồng chơi tem tìm kiếm, sưu tập.

Để bảo vật phát huy giá trị trong đời sống thường nhật

Bảo vật quốc gia là những hiện vật đại diện cho các thời đại lịch sử, phần nào phản ánh diện mạo về đời sống, văn hóa trong từng thời kỳ của dân tộc Việt Nam, được Nhà nước Việt Nam bảo vệ và bảo quản theo chế độ riêng biệt. Việc công nhận danh hiệu Bảo vật quốc gia do Thủ tướng Chính phủ quyết định, sau khi có ý kiến thẩm định của Hội đồng Văn hóa Di sản quốc gia.

Tính tới thời điểm hiện tại, sau 12 đợt công bố được tổ chức thường niên từ cuối năm 2012, Việt Nam đã có tổng cộng 264 bảo vật quốc gia. Giá trị rất lớn của bảo vật, mức độ quý giá ở tầm mức quốc gia mà chúng sở hữu là không phải bàn cãi. Nhưng ngắm nhìn trực tiếp cả kho tàng ấy là điều không tưởng với bất cứ ai, bởi chúng được lưu giữ rải rác tại nhiều bảo tàng, cơ sở thờ tự, bộ sưu tập cá nhân cùng nhiều trung tâm bảo tồn, lưu trữ trên cả nước. Và dù được tiếp cận bằng mắt những hiện vật nằm im lìm trong tủ kính ấy, một mảnh giấy in vài thông tin sơ lược hay đôi ba câu thuyết minh ngắn ngủi của nhân viên bảo tàng không đủ thỏa mãn yêu cầu của người yêu vốn cổ.

Chính vì thế, tìm tòi và sáng tạo những hình thức mới để bảo vật quốc gia đến gần nhất với đông đảo công chúng là yêu cầu cấp thiết. In lịch, làm sách, phát hành tem, trưng bày 3D trong hành trình khám phá ảo, ứng dụng hoa văn, chi tiết vào sản phẩm công nghiệp; tạo các bản sao làm đồ lưu niệm hoặc phục vụ hoạt động ngoại giao văn hóa; khai thác những công cụ đa phương tiện hiện đại nhất trong hoạt động tham quan, trải nghiệm tại bảo tàng... là những phương thức hữu hiệu được các đơn vị lưu giữ bảo vật ưu tiên trên lộ trình triển khai chuyển đổi số.

Có thể kể tới một vài thí dụ, như gia tài 20 bảo vật mà Bảo tàng Lịch sử quốc gia Việt Nam đang nắm giữ đã hiện diện trong một trưng bày chuyên đề số đầy ấn tượng. Trống đồng Ngọc Lũ, thay vì hình ảnh đen xám hai chiều đơn điệu quen thuộc có thể hiện lên sắc nét, quay tròn, dịch chuyển lên xuống. Nhấp chuột vào những chi tiết quan trọng trên mặt trống được đánh số, người xem có thể ngắm nhìn tỉ mỉ từng chi tiết nhỏ nhất kèm thông tin kỹ lưỡng.

Bảo vật tượng Phật Bà Quan Âm (chùa Hội Hạ) đã có phiên bản nhỏ hơn dành cho nhiều đối tượng khách hàng.

Bảo vật tượng Phật Bà Quan Âm (chùa Hội Hạ) đã có phiên bản nhỏ hơn
dành cho nhiều đối tượng khách hàng.

Kho dữ liệu khổng lồ về hiện vật, từ hình ảnh, video clip đến nghiên cứu, tài liệu, sách được tổng hợp và cung cấp vô cùng chi tiết, đầy đủ. Tương tác hiện vật 3D cùng phần trò chơi 10 câu hỏi sau quá trình tìm hiểu trống đồng giúp hệ thống kiến thức cho người xem, theo cách thức thú vị nhất. Đây cũng là cách thức truyền thông hữu hiệu, khi khoe được vị thế sở hữu nhiều bảo vật nhất của đơn vị này. Từ đây, du khách sẽ có thêm động lực để tìm đến thưởng lãm trực tiếp, vẹn cả đôi đường.

Một phiên bản cao 70cm của pho tượng Phật Bà Quan Âm chùa Hội Hạ (cao 3 mét) đã từng được KTS Đinh Việt Phương thực hiện bằng kỹ thuật in 3D rồi chấm sửa thủ công. Tâm huyết và gắn bó nhiều năm với số hóa 3D các di sản, ông luôn trăn trở tìm tòi một kết quả trực quan nhất mà chuyển đổi số 3D có thể đem lại cho hôm nay.

Sau khi scan đa chiều, KTS in 3D theo kích thước định sẵn rồi phủ bề mặt bằng phương pháp sơn thếp truyền thống rồi làm cũ theo cách thức thủ công để có màu thời gian. Trước Đinh Việt Phương, những phiên bản nhỏ của tượng Phật A Di Đà thời Lý (chùa Phật Tích) với nhiều chất liệu đã được sử dụng làm quà tặng trong nhiều sự kiện ngoại giao. Theo ông Phương, việc sản xuất và khai thác theo nhiều hướng hàng loạt các phiên bản đa kích cỡ của bảo vật quốc gia là rất khả thi. Từ đưa ra những bản tinh xảo, số lượng hạn chế để trang trí, sưu tầm với giá cao đến bản phổ thông - dành cho đối tượng khách du lịch.

Sự hiện hữu sống động qua những hình hài mới mẻ, hấp dẫn sẽ giúp người dân thêm hiểu, thêm yêu những di sản ông cha để lại. Từ đó, bảo vật có thể sống động bước vào đời thực, biểu đạt và phát huy giá trị của riêng mình. Đó cũng là điều mà những cá nhân, tổ chức dành trọn tâm sức trên hành trình “thổi hồn” cho bảo vật quốc gia luôn mong mỏi.

Có thể bạn quan tâm

Du khách quốc tế trước Đại Nội, Huế. Ảnh | Ngọc Minh

Sau sự ghi nhận của UNESCO, là gì?

Di sản văn hóa và thiên nhiên đang ngày càng được chú trọng bảo vệ và được coi như một nguồn lực phát triển quan trọng. Ðể nguồn lực ấy có sức sống bền vững, đồng hành cùng sự phát triển của đất nước, chúng ta cần biết đặt bảo tồn ở vị trí nền tảng, cộng đồng ở vị trí chủ thể và sáng tạo ở vị trí cầu nối với đời sống đương đại.

Nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Hoàng Kim Đáng. Ảnh | THANH TRÀ

MỖI LẦN BẤM MÁy MỘT NHỊP TRÁI TIM RUNG

Trong dòng chảy văn hóa - nghệ thuật Việt Nam nửa thế kỷ qua, cái tên Hoàng Kim Ðáng đã trở nên quen thuộc, với những dấu ấn riêng đậm nét. Từ những năm tháng trực tiếp cầm súng và cầm máy ảnh ở các tọa độ lửa ác liệt trên con đường Trường Sơn huyền thoại, cho đến những năm tháng sau ngày đất nước thống nhất, tiếp tục cống hiến cho nghề báo và nhiếp ảnh, ở vai trò nào, ông cũng làm việc với ngọn lửa nhiệt huyết, bền bỉ ghi lại những hình ảnh vô giá, góp vào ký ức lịch sử của dân tộc.

Minh họa | KIM DUẨN

Vừa lo “dọn rác”, vừa phải “trồng hoa”

Trên không gian số đang diễn ra một cuộc cạnh tranh: Giành được sự chú ý đồng nghĩa với cơ hội có thêm lượt xem, người theo dõi, quảng cáo và thu nhập. Trong cuộc đua ấy, nội dung gây sốc, dung tục hoặc kích thích tò mò đôi khi có lợi thế rõ rệt. Nhưng nếu chỉ tìm cách “dọn rác” thì liệu có đủ?

Được cuộc đời yêu và yêu lại cuộc đời

Được cuộc đời yêu và yêu lại cuộc đời

Ngày 8/12/2023, sảnh nhà hát Opera Garnier tấp nập du khách viếng thăm. Đào Tố Loan vừa trải qua một chuyến bay dài, cùng các thành viên đoàn công tác của mình ghé thăm nhà hát. Mái vòm cổ kính của một trong những địa chỉ văn hóa nổi tiếng ở thủ đô nước Pháp đã khiến giọng soprano hàng đầu Việt Nam tràn đầy xúc cảm. Cô ngẫu hứng cất giọng, không micro, không nhạc đệm aria quen thuộc O Mio Babbino Caro của nhà soạn nhạc Giacomo Puccini. Số đông du khách thoáng sững sờ trong những giây đầu tiên, rồi dừng chân, tập trung ở các hành lang rộng, lắng nghe dòng suối âm thanh trong trẻo vang vọng khắp không gian nhiều trăm năm của thánh đường nghệ thuật thế giới.

Anh trai “say hi” - một trong những IP ăn khách hàng đầu đã giúp chủ thể sở hữu DatVietVAC có thể bước vào quỹ đạo tăng trưởng mới của nền kinh tế sáng tạo. Nguồn: Vie Channel

BỆ PHÓNG CHIẾN LƯỢC MANG TÊN IP

Một IP kinh dị dân gian được hoạch định hướng tới chinh phục thị trường điện ảnh quốc tế ngay từ khi phim chưa ra rạp. Một di sản văn hóa phi vật thể được lựa chọn làm chủ đề cho cuộc thi sáng tạo IP. Một hệ sinh thái công nghệ truyền thông giải trí vận hành dựa trên IP mở đăng ký mua cổ phiếu IPO. Từ một khái niệm lạ lẫm, IP (Intellectual Property - tài sản trí tuệ) đang trở thành từ khóa xuất hiện dày đặc trên các phương tiện truyền thông, với kỳ vọng sẽ trở thành bệ phóng chiến lược giúp công nghiệp văn hóa nước nhà bứt tốc.

Toàn cảnh Đền thờ liệt sĩ tại chiến trường Điện Biên Phủ - Công trình đạt Giải đặc biệt Giải thưởng Quy hoạch đô thị quốc gia 2022-2023. Ảnh | NVCC

Đưa công trình tưởng niệm chạm tới trái tim người trẻ

Do hoàn cảnh lịch sử đặc thù, hệ thống công trình tưởng niệm anh hùng, liệt sĩ của Việt Nam được đánh giá là một trong những tập hợp quy mô, toàn diện và phong phú bậc nhất thế giới. Bởi vậy, loại hình kiến trúc tưởng niệm đã trở thành mảng màu quan trọng trong bức tranh toàn cảnh của nền kiến trúc đương đại nước nhà. Nhưng làm thế nào để chạm tới trái tim người trẻ hôm nay, để họ tự nguyện trải nghiệm, hào hứng tìm hiểu rồi từ đó hình thành lòng biết ơn sự hy sinh cao đẹp của các anh hùng, liệt sĩ là bài toán mà ThS, kiến trúc sư Phạm Trung Hiếu (ảnh bên) luôn trăn trở đi tìm lời giải.

Minh họa: Kim Duẩn

Ðịnh hình văn hóa đọc cho giới trẻ thời công nghệ

Đọc sách giúp bồi dưỡng tri thức, tư duy, vun bồi nhân cách cho con người. Sách từ lâu vốn được xem là nguồn “thực phẩm” cho tâm hồn, nuôi dưỡng ước mơ, trau dồi khả năng ngôn ngữ giúp một người trẻ trưởng thành. Lịch sử đã cho thấy, những người thành công là những người chịu đọc sách. Tuy nhiên trong thời đại số, việc đọc đã có nhiều thay đổi. Thay vì sách giấy, hành vi đọc của con người phần lớn đã di chuyển lên màn hình điện thoại, các nền tảng công nghệ. Nhiều thống kê cho thấy, người trẻ vẫn đọc và có lẽ đọc không ít hơn thế hệ trước. Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả từ việc đọc là vấn đề đang còn nhiều băn khoăn.

Minh họa | Kim Duẩn

AI và điện ảnh Cuộc trở về với con người

Công nghệ có thể tạo nên những khuôn hình ngày càng hoàn hảo, nhưng điện ảnh chưa bao giờ được nhớ đến chỉ bởi những khuôn hình. Điều còn ở lại sau khi màn ảnh khép lại vẫn là một câu chuyện, một số phận và những rung động rất con người. Khi trí tuệ nhân tạo bước vào thế giới điện ảnh, người làm nghề buộc phải đối diện với một câu hỏi tưởng cũ mà chưa bao giờ cấp thiết đến thế: Điều gì làm nên giá trị của một bộ phim?

Minh họa | Kim Duẩn

Mùa sen

Đâu cứ hạ mới rộ mùa sen, thực ra sen thường trú trong hầu hết tinh thần người Việt Nam. Phức cảm sen từ cuộc sống hiện thực đến văn hóa phương Đông là khúc liên ca truyền sinh bất tận.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Minh Hải ở châu Phi.

Hành trình khám phá vẻ đẹp thiên nhiên ở 6 châu lục của nhiếp ảnh gia

Mấy năm trước, trong một chuyến săn ảnh chim quý ở Đồng Nai, tôi tình cờ ngồi chung túp lều ngụy trang với Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Minh Hải. Chị cười tươi: “Tớ U70 rồi, chân đang đau, nếu lóng ngóng quá thì các bạn trẻ thông cảm nhé”. Nhìn người phụ nữ tóc đã bạc ôm chiếc máy ảnh nặng hơn 4kg giữa rừng sâu, tôi không khỏi tò mò: Điều gì khiến chị vẫn không ngừng lên đường, băng qua gần 70 quốc gia trên 6 châu lục để đi tìm những khoảnh khắc của thiên nhiên hoang dã?

Minh họa | KIM DUẨN

Showbiz, ma túy và cái giá của sự nổi tiếng

Liên tiếp những vụ nghệ sĩ Việt dính ma túy gần đây khiến công chúng đang nhìn showbiz bằng con mắt khác. Sau ánh đèn, những buổi tiệc sang trọng và các cơn “viral” chớp nhoáng là nỗi cô đơn, áp lực và những cuộc vui có thể nuốt chửng đời người rất nhanh. Nhưng pháp luật không ưu ái cho nỗi cô đơn. Nó chỉ bảo vệ đời người khỏi tệ nạn và cạm bẫy.

“Thỏ ơi” - quán quân hiện tại trên đường đua phim Việt 2026.

THỊ TRƯỜNG ĐIỆN ẢNH VIỆT: KHI CUNG ĐÃ VƯỢT CẦU

Nhìn tổng thể, điện ảnh Việt Nam đang trải qua một giai đoạn bứt tốc mạnh mẽ chưa từng có. Khi doanh thu phòng vé liên tục thiết lập kỷ lục, khi phim nội địa chiếm thế thượng phong trên sân nhà và số lượng dự án mới ngày một gia tăng với tốc độ chóng mặt. Nhưng phía sau con số 70-80 tác phẩm dự kiến ra rạp trong năm 2026 cũng tiềm ẩn những hệ lụy khôn lường, khi tốc độ tăng trưởng quá nóng thường hiếm khi song hành cùng cái đích phát triển bền vững.

Xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới

LTS: Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”.

Ký họa chân dung nhà thơ Nguyễn Thị Kim Nhung của họa sĩ Đỗ Hoàng Tường.

Trung du khắc khoải cuộc về

Tôi nhớ một buổi trưa lâu rồi, gặp và quen Nguyễn Thị Kim Nhung, biên tập viên Tạp chí Văn nghệ Quân đội ở một quán ồn ã hợp với cánh đàn ông.

Minh họa | ĐẶNG TIẾN

Tro tình

Giọng Chênh ngà ngà hơi rượu, mắc kẹt trong bóng tối um ủm của căn nhà khăn khẳn mùi nước đái chuột. Từ ngày ở rừng về, hôm nào Chênh cũng say ngật ngưỡng.

Tiến sĩ Nguyễn Việt.

Nỗi nhớ của nhà khảo cổ khi gió heo may về

Tiến sĩ Nguyễn Việt (ảnh bên), nguyên cán bộ Viện Khảo cổ học, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á là một nhà khảo cổ danh tiếng với nhiều thành tựu lớn ở cả trong và ngoài nước.