Đốt rác, đốt cả không khí sống

Đi một vòng thắng cảnh Hồ Tây của Thủ đô, thấy rõ mức độ bê-tông hóa đã ở mức “cao điểm”. Từ đường nhựa quanh co đến nhà nhiều tầng san sát và các khối cao ốc đã vây kín, áp sát mép hồ. Tầm nhìn rộng mở nhiều khi được liên tưởng đến sự bao la, mênh mông của hồ nước lớn huyền thoại nay đã trở nên vướng víu.

Điều này từ lâu đã được chứng thực qua những ý kiến đa chiều, những phản ứng của giới chuyên môn về văn hóa, lịch sử, kể cả văn nghệ sĩ trước những hoạt động trưng bày, sắp đặt trong hoặc gần kề các di tích, danh thắng nhưng bị cho là không đẹp, nặng hơn là phản cảm, phi thẩm mỹ.

Bữa cơm chiều ở nhà bà Hảo (xã Tây Phương, ngoại thành Hà Nội), không khí bỗng chùng xuống khi bà nhắc đến việc nhiều thửa ruộng lúa đang lên xanh tốt mà bị chuột cắn phá. Lúa hè thu đang trong thì con gái như lúc này mà chuột phá sẽ gây ra những thiệt hại không nhỏ. Nếu giai đoạn mới cấy còn có thể dặm lại và dùng phân bón để giúp lúa lên nhanh thì bây giờ, khi nhánh lúa đã phát triển ổn định, cây bị chuột cắn sẽ không thể phục hồi được nữa, nguy cơ năng suất sụt giảm là điều khó tránh khỏi.

Đây là việc rất cần thiết khi đời sống xã hội có những vấn đề lớn được quan tâm, đặc biệt trong đó có nhiều nội dung liên quan đến lĩnh vực văn hóa. Hai hoạt động lớn đang diễn ra tại Hà Nội, rất có can hệ đến sự phát triển của Thủ đô và cùng với đó là giữ gìn văn hiến Hà Nội trên đà phát triển. Đó chính là việc lấy ý kiến người dân về Quy hoạch Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng và điều chỉnh Quy hoạch khu vực Hồ Gươm.

Chẳng đợi đến tháng Tám âm lịch, mà ngay từ trước cả tháng, hàng loạt quầy bán bánh Trung thu đã dựng lên trên nhiều vỉa hè. Chả cứ khu vực trung tâm, ở các địa bàn ngoại vi giờ cũng “nhan nhản” rồi, miễn là vỉa hè rộng một chút. Nhưng dù có rộng đến mấy thì đóng cọc, dựng khung, quây bạt, chăng dây, bày thêm vài mô hình bánh trái lấp lánh nữa thì đã chiếm mất phần lớn vỉa hè rồi. Người đi bộ lấy chỗ đâu? - Lại phải đi xuống đường hoặc luồn lách vất vả giữa những hàng bánh nướng, bánh dẻo.

Suy ngẫm này xuất hiện khi chúng tôi đi qua nhiều làng quê hoặc vẫn là “làng nguyên” ở nông thôn hoặc đã “phường hóa” những năm qua nhưng trong tâm thức, tình cảm người dân sở tại vẫn coi đó là làng. Thí dụ như làng cốm Vòng, làng hoa Tây Tựu… trong phố Hà Nội. Với cả hai “kiểu” địa bàn cơ sở này, tình trạng thu hẹp, suy giảm và nguy cơ mất mát các không gian giàu giá trị về nhiều mặt đã hiện hữu.

Buổi sáng, quán cà-phê đầu ngõ đông khách hơn thường lệ. Hai người đàn ông trung niên vừa nhấp cà-phê vừa đọc tin tức trên điện thoại. Một người bật cười, chìa màn hình sang bạn:

Thị trường sách đã thay đổi rất nhanh. Chỉ với vài cú chạm trên điện thoại, người đọc có thể đặt mua gần như bất cứ cuốn sách nào. Mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, các phiên livestream tạo ra một thói quen mua sắm mới. Không ít hiệu sách truyền thống phải đóng cửa. Ngay cả những không gian từng được xem là điểm hẹn của người yêu sách như đường sách hay phố sách cũng đứng trước áp lực phải đổi mới để giữ chân độc giả.

Câu chuyện các cháu học sinh mua búp bê Kumanthong về chơi, coi nó như một thế lực siêu nhiên có quyền năng thần bí để "chăm sóc", đặt niềm tin quá mức vào đó không còn là điều hiếm gặp. Tin vào những lời quảng cáo trên mạng rồi gán cho búp bê những ý nghĩa tâm linh như có thể giao tiếp, mang lại may mắn cho người sở hữu là hiện tượng đang xuất hiện ở không ít trẻ mới lớn.

Một số dòng sông trên địa bàn Thủ đô đang được chú ý hơn khi công bố những dự định lớn về xử lý ô nhiễm, chỉnh trang cảnh quan, trường hợp mới nhất là sông Nhuệ, con sông vốn đã nhiễm bẩn từ lâu.

Vào nhiều khu căn hộ cũ ở Hà Nội bây giờ, cả trong trung tâm nội đô và nhiều địa bàn bên ngoài tính theo các đường vành đai, càng thấy lo về mức độ xuống cấp, chắc đã phải dùng đến chữ “trầm trọng”, “tiềm ẩn nguy cơ rồi”.

Bão đầu mùa sớm gây tác động lên một số địa bàn khu vực ven biển, miền núi và sâu trong đất liền, có hiện tượng sạt lở, nước suối dâng cao, chảy xiết, nước sông lớn dâng lên... Nhìn lại, một số trận mưa trong và sau đợt nắng gắt vừa qua, cũng đã gây ngập ở một số địa bàn gồm cả vùng cao và đô thị dưới đồng bằng… Đây là những tín hiệu cảnh báo đầu tiên phát đi từ mùa mưa bão 2026, sau nhiều năm thiên tai diễn biến bất thường.

Thời tiết cực đoan không thể khiến người ta thôi quan tâm đến những đề tài quen thuộc. Đó là làm sao cho đỡ nhọc hơn trong nắng gay gắt, không khí oi bức liên tục, kéo dài. Đặc biệt là khi các hoạt động không thể dừng được lại xúc tác thêm vào sự gay gắt ấy. Đó là việc xây dựng, giải phóng mặt bằng gây bụi bặm. Là việc làm cầu đường phải chặt mất nhiều cây bóng mát. Là nóng thế chứ nóng nữa thì xe cộ vẫn phải lao ra đường mưu sinh với bao nhiêu là khói thải…