Mùa hè là mùa của những chuyến đi. Quanh Hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội), hay trên các tuyến phố du lịch, đặc biệt là dọc những bãi biển suốt chiều dài đất nước, du khách dễ bắt gặp những gánh hàng rong với hoa tươi, trái cây, đồ ăn vặt hay những món quà lưu niệm giản dị.
Với nhiều du khách quốc tế, những người bán hàng rong lại là một trong những người Việt Nam đầu tiên mà họ trò chuyện. Một lời mời mua hàng, vài câu tiếng Anh bập bẹ hay một cuộc trò chuyện ngắn đôi khi để lại ấn tượng sâu hơn cả một điểm tham quan nổi tiếng.
Câu chuyện của bà Mai ở Nha Trang là một thí dụ đẹp. Người phụ nữ bán trái cây trên bãi biển nhiều năm nay đã quen với việc giao tiếp cùng khách nước ngoài. Trong một lần gặp gỡ, khi được một du khách người Anh chào hỏi, bà bất ngờ đáp lại bằng câu hát trong ca khúc “Hello”, rồi tiếp tục ngân nga tên các loại trái cây bằng tiếng Anh. Đoạn video ghi lại khoảnh khắc ấy nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội và sau đó còn được một nhạc sĩ nước ngoài phối lại thành bản nhạc thu hút hàng triệu lượt xem.
Thực tế, không ít du khách yêu mến Việt Nam cũng từ những điều bình dị như vậy. Họ thích những cuộc trò chuyện bất ngờ trên đường phố, thích sự thân thiện của người dân địa phương và cảm giác được chào đón bằng thiện chí.
Dẫu vậy, bức tranh ấy vẫn còn những gam màu chưa thật sáng.
Cũng tại Nha Trang, mới đây một du khách Thái Lan phản ánh việc mua một cây kem với giá 100 nghìn đồng tại bờ biển. Trước đó ở Hà Nội, mạng xã hội từng xôn xao về trường hợp du khách nước ngoài phải trả khoảng 420 nghìn đồng cho 10 chiếc bánh rán, hay một chiếc nón lá được bán với giá 250 nghìn đồng. Dù cơ quan chức năng đã vào cuộc xử lý, những hình ảnh này vẫn gây ảnh hưởng không nhỏ tới cảm nhận của du khách.
Những trường hợp như vậy không đại diện cho phần lớn những người đang mưu sinh bằng gánh hàng rong. Đa số vẫn là những lao động chân chất, vất vả kiếm sống từng ngày. Tuy nhiên, chỉ một vài trải nghiệm thiếu thiện cảm cũng có thể làm lu mờ rất nhiều câu chuyện đẹp.
Trong thời đại mạng xã hội, mỗi cuộc gặp gỡ giữa du khách và người dân địa phương đều có thể trở thành một câu chuyện được lan truyền rộng rãi. Một nụ cười thân thiện có thể khiến người ta nhớ về một thành phố. Ngược lại, một cách ứng xử thiếu đẹp cũng dễ để lại ấn tượng không mong muốn.
Bởi vậy, những người thường xuyên tiếp xúc với du khách như người bán hàng rong, người lái xe công nghệ hay người đạp xích-lô đều góp phần tạo nên hình ảnh của điểm đến. Điều du khách mong đợi thực ra rất đơn giản: Giá cả rõ ràng, cách ứng xử lịch sự và cảm giác được tôn trọng.
Bên cạnh việc xử lý các hành vi vi phạm, các địa phương cũng cần quan tâm hơn tới việc xây dựng môi trường du lịch văn minh. Những người bán hàng rong tại các khu vực du lịch có thể được hướng dẫn kỹ năng giao tiếp cơ bản, nhắc nhở, thậm chí phải ký cam kết về ứng xử văn minh, buôn bán minh bạch, đồng thời có ý thức giữ gìn hình ảnh điểm đến. Sự thân thiện chỉ thật sự có ý nghĩa khi đi cùng với sự minh bạch và tử tế.