Buổi tối, dưới sân một khu chung cư khá hiện đại tại Hà Nội, trẻ con bắt đầu ùa xuống. Đứa đạp xe, đứa trượt patin, đứa chơi cầu lông, đứa ríu rít bên bể bơi. Trên chiếc ghế đá gần đó, hai người mẹ vừa dõi theo con vừa trò chuyện.
- Giờ mới cho cháu xuống à?
- Vâng. Cả ngày ở nhà với bà. Vợ chồng em đi làm, tối mới về. Nếu không “lùa” xuống sân thì lại ôm điện thoại, tivi...
Người kia cười, như gặp đúng câu chuyện của nhà mình.
- Nhà tôi cũng thế. Chỉ cần mở YouTube là ngồi im hàng tiếng. Điện thoại, tivi kết nối mạng giờ đúng là... người giữ trẻ.
Câu nói nửa đùa nửa thật ấy phản chiếu một thực tế đang diễn ra ở không ít gia đình đô thị.
Ở nhiều gia đình thành phố, mùa hè cũng đồng nghĩa với việc "khối nghỉ hè" ở nhà, còn cha mẹ vẫn tất bật với công việc. Không phải gia đình nào cũng có điều kiện đưa con về quê, gửi các lớp kỹ năng hay cùng con đi du lịch. Với nhiều người, chiếc điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi kết nối internet trở thành giải pháp tiện lợi nhất để con ngoan ngoãn ở trong nhà.
Nhưng nếu ngày nào màn hình cũng thay cha mẹ giữ trẻ nhiều giờ liền, sự tiện lợi ấy rất dễ trở thành một thói quen khó thay đổi.
Đặc biệt, các nền tảng video ngắn được thiết kế để người xem liên tục chuyển từ nội dung này sang nội dung khác. Não bộ luôn được kích thích bởi những hình ảnh mới, âm thanh mới và cảm giác tò mò được đáp ứng gần như tức thì. Một số nghiên cứu đã chỉ ra, việc tiếp xúc quá nhiều với dạng nội dung này có thể dẫn tới hiện tượng "não bỏng ngô" (popcorn brain) - trạng thái khả năng tập trung bị phân mảnh do não quen với các kích thích ngắn và dồn dập. Đồng thời, việc xem video ngắn kéo dài có liên quan đến suy giảm khả năng chú ý, ảnh hưởng trí nhớ, chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tinh thần.
Tác động ấy không chỉ dừng ở khả năng tập trung. Điều đáng lo hơn là khi màn hình chiếm phần lớn thời gian trong ngày, nhiều trải nghiệm vốn làm nên tuổi thơ cũng dần bị thu hẹp.
Một mùa hè kéo dài gần 3 tháng vốn là khoảng thời gian quý giá để trẻ học những điều cuộc sống không có trong sách giáo khoa. Thế nhưng, nếu phần lớn thời gian chỉ trôi qua trước màn hình, nhiều trải nghiệm của tuổi thơ cũng dần dần mất đi.
Dĩ nhiên, không ai phủ nhận giá trị của internet. Công nghệ mở ra kho tri thức rộng lớn và giúp trẻ học hỏi rất nhiều điều mới. Internet tự thân không có lỗi. Điều đáng quan tâm là màn hình đang chiếm bao nhiêu thời gian trong một ngày của trẻ và liệu những trải nghiệm thật có đang dần bị thay thế hay không.
Cùng với việc trang bị kỹ năng số cho trẻ, cơ quan chức năng cần sớm nghiên cứu các quy định và giải pháp kỹ thuật phù hợp đối với các nền tảng xuyên biên giới nhằm hạn chế nội dung gây nghiện và xây dựng môi trường mạng an toàn hơn cho trẻ em.
Mùa hè rồi sẽ qua rất nhanh. Điều còn ở lại không phải đứa trẻ đã xem bao nhiêu video ngắn, mà là những kỹ năng đã học được, những trải nghiệm đã có và những ký ức đủ vui để sau này nhớ lại. Khi ấy, màn hình chỉ còn là một phần của cuộc sống, chứ không phải nơi cất giữ cả mùa hè của con.