Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, song lại là nhóm dễ chịu tác động nhất trước rủi ro pháp lý. Vì thế, việc thay đổi về “chất” trong công tác hỗ trợ pháp lý đối với nhóm này giúp doanh nghiệp phát triển ổn định, bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và năng lực tổ chức thi hành pháp luật.
Khoảng cách lớn giữa chính sách và khả năng tiếp cận
Thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quan trọng, tạo nền tảng thuận lợi cho việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ pháp lý. Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị khẳng định vai trò quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân, tạo định hướng chiến lược cho việc hoàn thiện chính sách hỗ trợ pháp lý. Tháng 1/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định phê duyệt Chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh giai đoạn 2026-2030 với định hướng tập trung vào hỗ trợ pháp lý thực chất, sát thực tiễn.
Tiến sĩ Trần Minh Sơn, Giám đốc Trung tâm hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Cục Pháp luật dân sự-kinh tế, Bộ Tư pháp cho biết, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn triển khai cho thấy vẫn còn khoảng cách khá lớn giữa chính sách và khả năng tiếp cận thực tế của doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Nhiều chính sách hỗ trợ được ban hành với mục tiêu đúng, nhưng khi đi vào thực tiễn thì doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm, tiếp cận, hiểu và áp dụng đúng quy định pháp luật. Không ít doanh nghiệp rơi vào trạng thái không biết mình “hổng” pháp lý ở đâu cho đến khi bị phạt.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh chưa có bộ phận pháp chế hoặc nhân sự chuyên trách về pháp luật. Chị Lê Thị Thu Hà, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn nội thất tổng hợp Hoàng Minh cho biết, do quy mô doanh nghiệp hạng siêu nhỏ cho nên việc cập nhật các quy định mới chủ yếu dựa trên các trang mạng xã hội hoặc qua kinh nghiệm thực tiễn, nhiều khi thông tin chưa đầy đủ hoặc chưa chính xác.
Chủ tịch Hiệp hội Pháp chế doanh nghiệp Việt Nam Nguyễn Duy Lãm phân tích, phần lớn rủi ro pháp lý không xuất phát từ việc doanh nghiệp cố tình vi phạm mà từ “khoảng trống” trong hệ thống quản trị. Trong quản trị rủi ro pháp lý, doanh nghiệp hiện chịu sự điều chỉnh đồng thời của nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau như kinh tế, dân sự…; do yêu cầu tuân thủ pháp luật ngày càng cao nhưng năng lực quản trị của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn chưa theo kịp. Thí dụ trong lĩnh vực hợp đồng, nhiều doanh nghiệp vẫn giao kết dựa trên quan hệ quen biết hoặc mẫu hợp đồng thiếu cập nhật, không đánh giá đầy đủ điều khoản trách nhiệm, bồi thường hay bất khả kháng, dễ rơi vào thế bị động khi có biến động. Hay trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, nhiều doanh nghiệp chưa quan tâm đúng mức đến việc xác lập quyền đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh.
Chia sẻ về gánh nặng hồ sơ đối với hộ kinh doanh dưới 1 tỷ đồng hiện nay, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Đại lý Thuế Việt Luật Phạm Thị Giang cho biết, theo quy định tại Điều 3 và Điều 4 Nghị định số 68/2026/ NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 141/2026/ NĐ-CP ngày 29/4/2026), áp dụng từ ngày 1/1/2026, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống thuộc diện không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân.
Tuy nhiên, bà Giang cho biết, trên thực tế, nhiều hộ kinh doanh vẫn bị yêu cầu cung cấp hồ sơ chi tiết như hợp đồng, bảng kê doanh thu, chứng từ đầu vào, thậm chí giải trình tương tự như doanh nghiệp. Điều này tạo ra một nghịch lý: Không phát sinh nghĩa vụ thuế nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ hồ sơ phức tạp. Trong khi đó, đặc thù của nhóm đối tượng này là quy mô nhỏ, không có bộ máy kế toán chuyên nghiệp, khả năng đáp ứng yêu cầu hồ sơ rất hạn chế. “Nếu không điều chỉnh, chính sách miễn thuế sẽ không đạt được mục tiêu hỗ trợ thực chất mà còn vô tình tạo thêm gánh nặng tuân thủ”, bà Giang nói.
Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ pháp lý trên nền tảng số
Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng phát triển như hiện nay, cơ chế hỗ trợ pháp lý đòi hỏi phải được đổi mới mạnh mẽ theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy nhu cầu thực tiễn làm căn cứ xây dựng chính sách, lấy chuyển đổi số làm động lực và lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo chất lượng hoạt động. Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, thậm chí siêu nhỏ, hộ kinh doanh không còn đơn thuần là cung cấp văn bản hay tổ chức hội nghị, hội thảo mà phải đồng hành thực chất, giải đáp đúng vấn đề, thời điểm, nhóm đối tượng; phải gắn với việc phân tích dữ liệu phản ánh, kiến nghị để nhận diện xu hướng vướng mắc và đề xuất hoàn thiện chính sách.
Tiến sĩ Trần Minh Sơn chia sẻ: “Chương trình hỗ trợ pháp lý giai đoạn 2026-2030 đã định hướng rất rõ việc tích hợp dữ liệu pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia, đẩy mạnh nền tảng số, E-learning, MOOC, trợ lý ảo AI pháp luật, chatbot, diễn đàn hỏiđáp, các hình thức tư vấn trực tuyến và phân loại phản ánh, kiến nghị bằng công nghệ thông tin. Đây là hướng đi đúng, có khả năng mở rộng độ bao phủ, giảm chi phí tiếp cận, tăng tốc độ hỗ trợ; nhưng để hiệu quả, cần bảo đảm đồng thời chất lượng dữ liệu, khả năng cập nhật, tính dễ sử dụng, sự tin cậy của nội dung và năng lực số của cả cơ quan thực hiện lẫn doanh nghiệp, hộ kinh doanh”. Hiện tại, Bộ Tư pháp đã và đang xây dựng các chương trình tài liệu, chuyển đổi số, video clip trao đổi về pháp luật, tư vấn pháp luật trên các nền tảng số cũng như cung cấp các dịch vụ công về hoạt động này cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại nhiều địa phương.
Hiện nay, tài sản lớn nhất của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo không phải là nhà xưởng, mà là dữ liệu và tài sản trí tuệ. Vì thế, công tác hỗ trợ pháp lý cần giúp doanh nghiệp giải bài toán bảo mật dữ liệu khách hàng, an ninh mạng, xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm do trí tuệ tạo ra. Luật sư Lê Trung Sơn, Phó Chủ nhiệm Đoàn luật sư Thành phố Hà Nội đề nghị, cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ pháp lý trên nền tảng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tra cứu, tư vấn và cảnh báo rủi ro pháp lý; tích hợp các dịch vụ hỗ trợ pháp lý với cổng dịch vụ công và hệ thống thông tin doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Duy Lãm cho rằng, doanh nghiệp cần từng bước chuyển đổi từ tư duy quản lý dựa trên kinh nghiệm sang tư duy quản trị dựa trên hệ thống, phải nhìn nhận hoạt động tư vấn pháp lý như một yếu tố của quản trị chiến lược thay vì chỉ là giải pháp xử lý khi phát sinh tranh chấp. Chỉ khi chuyển từ tư duy xử lý tranh chấp sang tư duy phòng ngừa, doanh nghiệp mới có thể phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh hiện đại
![[Infographic] Chứng khoán ngày 16/7: VN-Index tăng 22,12 điểm, khối lượng giao dịch khớp lệnh tăng 40,9% so phiên trước](https://cdn.nhandan.vn/images/90ed5cb43defc8094a55aea70c5061a9938a6fffcdf010e434791b3ea8fb194be36a2a805dadac446a1ef64ca5938a96b7ae13cda333b1a658a4aa09dbd85477/ttck-1607-1047.jpg.avif)
