Định hình tương lai nhân lực công nghệ sinh học

Nhu cầu nhân lực công nghệ sinh học tại Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ ưu tiên nghiên cứu thuần túy sang yêu cầu năng lực liên ngành gắn liền với sản xuất và thị trường.

Hướng dẫn sinh viên nghiên cứu nuôi cấy mô tại Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng. (Ảnh: VINH CÔNG)
Hướng dẫn sinh viên nghiên cứu nuôi cấy mô tại Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng. (Ảnh: VINH CÔNG)

Tín hiệu từ thị trường

Theo dự báo, trong 5-10 năm tới, nhu cầu nhân lực công nghệ sinh học tại Việt Nam sẽ tăng mạnh về số lượng lẫn chất lượng. Trọng tâm nhu cầu nhân lực hướng đến đội ngũ kỹ sư có khả năng làm chủ các dây chuyền công nghệ sinh học quy mô công nghiệp, đáp ứng khắt khe các tiêu chuẩn về kiểm soát chất lượng, tối ưu hóa quy trình chuyển giao và tích hợp quản trị dữ liệu trong toàn bộ chuỗi giá trị hiện đại. Các chuyên gia nhấn mạnh đến mức độ thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng của kỷ nguyên số, khi nhiều công nghệ sinh học mới đòi hỏi sức mạnh tính toán lớn và khả năng tương tác giữa sinh học với kỹ thuật số.

Tiến sĩ Phạm Châu Huỳnh, Giám đốc Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng cho biết: “Từ một khảo sát nhanh 20 tin tuyển dụng Bioprocess Engineer (kỹ sư công nghệ sinh học) đầu năm 2025, chúng tôi nhận thấy những tín hiệu rất rõ về sự thay đổi của thị trường lao động khi có đến 17/20 vị trí yêu cầu kỹ năng Python và Machine Learning cơ bản. Nhìn xa hơn, đào tạo công nghệ sinh học sẽ chuyển mạnh từ đáp ứng vị trí việc làm sang tạo năng lực làm chủ công nghệ và thích ứng liên tục”.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng Khoa Khoa học Sự sống, Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho rằng, nhân lực công nghệ sinh học trong giai đoạn tới phải vừa am hiểu chuyên môn, vừa thành thạo công nghệ số, đủ năng lực kết nối nghiên cứu với sản xuất và thị trường trong nền kinh tế sinh học toàn cầu.

Nhiều cơ sở đào tạo ngành công nghệ sinh học trong nước đã nỗ lực chủ động giải quyết những điểm chưa phù hợp trong chương trình đào tạo nhằm bắt kịp với thị trường và nền công nghiệp sinh học. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường đại học Bách khoa Đà Nẵng khẳng định, nhân lực công nghệ sinh học sẽ bắt buộc phải có năng lực liên ngành hơn, vừa hiểu sinh học, vừa làm việc được với dữ liệu, các quy trình chuẩn hóa, môi trường số hóa và yêu cầu tuân thủ ngày càng chặt chẽ của thị trường.

Động lực và thách thức

Trong bối cảnh cần nhiều sự đổi mới từ công tác đào tạo, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững đất nước. Những chính sách mới, đặc biệt sau khi ngành công nghệ sinh học được xác định là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược của quốc gia, đã thúc đẩy nguồn nhân lực công nghệ sinh học chất lượng cao bước vào giai đoạn đột phá.

Theo các chuyên gia, việc ban hành và triển khai đồng bộ, hiệu quả các văn bản quan trọng như: Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững đất nước; Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 sẽ tạo ra một nền tảng chính sách toàn diện, mang tính chiến lược cho công nghệ sinh học nói chung và đào tạo nguồn nhân lực nói riêng.

Đáng chú ý là các hành lang pháp lý mới tạo thêm nguồn lực, và làm rõ hơn con đường đi từ nghiên cứu đến ứng dụng khi luật đã mở hơn cho cơ chế chuyển giao công nghệ, góp vốn bằng công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát và quản trị dữ liệu.

Thời gian qua, các khó khăn, vướng mắc về đào tạo nguồn nhân lực công nghệ sinh học đã bộc lộ khoảng cách đáng kể giữa giảng đường với thị trường, nhất là khi các công nghệ có xu hướng kết hợp nhau.

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ phát triển, các thách thức hiện hữu cũng đóng vai trò như những “áp lực” tích cực, phát đi tín hiệu rõ ràng về nhu cầu tái cấu trúc cách đào tạo nhân lực công nghệ sinh học. Do đó, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải khơi thông các cơ chế, chính sách để nhà trường phát huy tính tự chủ trong đổi mới tư duy, chuẩn hóa chất lượng và gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Huy, điểm quan trọng của hệ thống pháp lý hiện nay là đã nhấn mạnh việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho R&D và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, chính sách chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi các cơ sở đào tạo chủ động đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng và gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035 và định hướng tới năm 2045 đã đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng nhanh quy mô đào tạo trình độ cao khối ngành STEM, trong đó công nghệ sinh học là một trong ba ngành được nhấn mạnh.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu cho rằng, để xây dựng nhân lực ngành công nghệ sinh học bảo đảm về chất lượng và số lượng, Nhà nước cần cụ thể hóa các định hướng thành các công cụ thực thi đủ mạnh. Từ đặt hàng đào tạo theo lĩnh vực ưu tiên, học bổng có địa chỉ, phòng thí nghiệm dùng chung theo vùng, đến cơ chế tài chính khuyến khích nhà trường-doanh nghiệp cùng đầu tư vào hạ tầng huấn luyện. Muốn tăng cả số lượng lẫn chất lượng, Nhà nước không thể chỉ cấp kinh phí theo đầu vào, mà phải mua được năng lực đầu ra.

Có thể bạn quan tâm

Từ "ngọn đuốc" Nghị quyết 23 đến dấu chân toàn cầu của trí tuệ Việt

Từ "ngọn đuốc" Nghị quyết 23 đến dấu chân toàn cầu của trí tuệ Việt

Gần 6,5 triệu người Việt đang sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, hơn 80% trong số đó ở các nước phát triển. Trong dòng chảy đó có những cái tên đã ghi dấu ấn trên bản đồ khoa học, công nghệ thế giới. Nhưng làm thế nào để dòng chất xám năm châu ấy hội tụ lại, trở thành động lực cho một Việt Nam đang chuyển mình?

Sinh viên Khoa Công nghệ thông tin, Trường đại học Thăng Long học tập tại Al Lab ở Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia cơ sở Hòa Lạc. (Ảnh: MINH NGỌC)

Giáo dục đại học thích ứng với trí tuệ nhân tạo

Sự phát triển rất nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt giáo dục đại học trước những yêu cầu về tái cấu trúc chương trình đào tạo; đổi mới phương pháp dạy-học; nghiên cứu khoa học và quản trị nhà trường. 

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Hoàng chia sẻ với đồng nghiệp về những nguyên nhân gây bệnh vảy cá Harlequin ở trẻ sơ sinh. (Ảnh: MINH ĐỨC)

Triển vọng mới cho bảo tồn đa dạng sinh học

Dữ liệu hệ gen đang trở thành tài nguyên chiến lược của nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, việc từng bước hình thành cơ sở dữ liệu hệ gen của người bệnh và các loài sinh vật bản địa đã giúp nâng cao năng lực nghiên cứu, mở ra triển vọng mới cho y học chính xác và bảo tồn đa dạng sinh học.

Hội thảo quy tụ khoảng 70 chuyên gia, đại diện các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế trong lĩnh vực hạt nhân. (Ảnh: TRUNG HƯNG)

Kết nối nguồn lực trí thức người Việt toàn cầu, mở rộng hợp tác phát triển điện hạt nhân

Các chuyên gia cho rằng, những yêu cầu cấp thiết đối với chương trình điện hạt nhân Việt Nam gồm chuẩn bị nguồn nhân lực, tiếp nhận tri thức và kinh nghiệm quốc tế, đồng thời xây dựng những cơ chế hợp tác để nguồn lực trí thức người Việt ở nước ngoài có thể đóng góp hiệu quả cho đất nước.

EVNCPC bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định, thông suốt trong dịp lễ 2/9.

Ứng dụng khoa học công nghệ vào vận hành lưới điện miền trung

Từ trạm biến áp không người trực, điều khiển xa đến robot giám sát, những giải pháp công nghệ đang từng bước thay đổi việc vận hành, nâng cao năng suất và độ tin cậy cung cấp điện, góp phần cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Các đại biểu thăm Trung tâm dữ liệu của Viettel tại Khu công nghệ cao Láng - Hòa Lạc. (Ảnh: Báo Nhân Dân).

Việt Nam nổi lên như một thị trường dữ liệu có tiềm năng tăng trưởng cao

Ngành trung tâm dữ liệu tại Á-Thái Bình Dương được dự báo sẽ trở thành một trong những nhóm tài sản hạ tầng số lớn nhất thế giới, với tổng giá trị tài sản đang vận hành dự tính vượt 950 tỷ USD vào năm 2030 (theo Cushman & Wakefield). Trong đó, Việt Nam nổi lên như một thị trường dữ liệu có tiềm năng tăng trưởng cao.

Khoa học công nghệ là động lực để phát triển đất nước thời kỳ mới. (Ảnh: Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội trong giờ học về Trí tuệ nhân tạo (AI)).

Từ độc lập đến hùng cường: Một Việt Nam đứng vững giữa thời đại

Nếu thế hệ cha anh đã anh dũng giành lấy quyền quyết định vận mệnh dân tộc, thì thế hệ hôm nay mang trên vai sứ mệnh xây đắp nội lực để đất nước thực sự làm chủ tương lai của chính mình. Ngày Quốc khánh 2/9 là dịp để chúng ta nhìn lại chặng đường gian lao đã đi qua để soi rọi con đường phía trước.

Chính sách xóa đói giảm nghèo của Chính phủ làm thay đổi tích cực cuộc sống của đồng bào các dân tộc thiểu số.

Chính sách xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam qua 40 năm đổi mới

Trong 40 năm qua (1986-2026), cùng với quá trình đổi mới tư duy phát triển và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chính sách xóa đói, giảm nghèo đã có bước chuyển căn bản cả về quan điểm, mục tiêu và phương thức thực hiện.

Cán bộ kỹ thuật VNPT hướng dẫn giáo viên Trường Tiểu học Đại Thịnh (sau sáp nhập) thao tác sử dụng các tính năng của hệ sinh thái giáo dục VnEdu. (Ảnh: VNPT)

Số hóa quản trị trường học sau sáp nhập và lời giải từ VnEdu

Đứng trước bài toán quy mô tăng gấp đôi sau sáp nhập, Trường Tiểu học Đại Thịnh (Mê Linh, Hà Nội) đã nhanh chóng giải tỏa áp lực quản trị và chuẩn hóa dòng dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống” nhờ điểm tựa vững chắc từ Hệ sinh thái giáo dục số VnEdu của VNPT.

OpenAI cắt quyền truy cập mô hình đối với Cursor sau khi SpaceX mua lại

OpenAI cắt quyền truy cập mô hình đối với Cursor sau khi SpaceX mua lại

Ngay sau khi SpaceX hoàn tất thương vụ thâu tóm trị giá 60 tỷ USD đối với Anysphere, công ty chủ quản của công cụ lập trình AI đình đám Cursor, OpenAI đã lập tức tuyên bố trên mạng xã hội X và website chính thức rằng sẽ chấm dứt hợp tác và khóa quyền truy cập trực tiếp của Cursor vào toàn bộ các mô hình trí tuệ nhân tạo của họ.

Giới thiệu sản phẩm ứng dụng AI tại Ngày hội Trí tuệ nhân tạo Việt Nam năm 2025. (Ảnh: HÀ LINH)

Chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng trí tuệ nhân tạo

Ngày 28/8/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Quyết định số 1671/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Quyết định này thay thế Quyết định số 127/QĐ-TTg ngày 26/1/2021 về ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo đến năm 2030.

Đà Nẵng triển khai thành công mô hình Trung tâm điều hành thông minh (IOC).

Nâng cao năng lực số cho cán bộ cơ sở

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, năng lực số không còn là kỹ năng bổ trợ, mà đã trở thành một bộ phận thiết yếu của năng lực thực thi công vụ. Đổi mới phương thức đào tạo sẽ giúp nâng cao năng lực số, giảm tình trạng cán bộ cấp cơ sở không đồng đều về năng lực số ở một số địa phương hiện nay.

Các diễn giả chính và thành viên Ban tổ chức hội thảo. (Ảnh: Tuấn Anh)

Gợi mở hướng nghiên cứu, thúc đẩy cơ hội hợp tác mới trong công nghệ giáo dục và trí tuệ nhân tạo

Hội thảo nhằm tạo diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia và các bên liên quan cùng trao đổi, thảo luận về những thay đổi mà AI đang tạo ra đối với giáo dục, qua đó gợi mở các hướng nghiên cứu và thúc đẩy những cơ hội hợp tác mới trong lĩnh vực công nghệ giáo dục và trí tuệ nhân tạo.

Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, công bố Giải thưởng tại cuộc họp báo định kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ. (Ảnh: HÀ LINH)

Giải thưởng Make in Vietnam có hạng mục riêng về trí tuệ nhân tạo

Giải thưởng “Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam” năm 2026 lần đầu tiên có hạng mục riêng dành cho sản phẩm trí tuệ nhân tạo (AI) xuất sắc nhằm khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam phát triển các sản phẩm trí tuệ nhân tạo có giá trị gia tăng cao, góp phần thúc đẩy hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Giao diện Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo. (Ảnh chụp màn hình)

Vận hành Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo

Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo (AI) và cơ sở dữ liệu quốc gia về hệ thống trí tuệ nhân tạo đã được Bộ Khoa học và Công nghệ đưa vào vận hành, hình thành một đầu mối thống nhất phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp thông tin và hỗ trợ phát triển hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo Việt Nam an toàn, có trách nhiệm.

Robot taxi tự hành do Công ty cổ phần Phenikaa-X nghiên cứu phát triển là một trong bốn dòng phương tiện được thử nghiệm.

Kiến tạo môi trường để công nghệ được thử nghiệm

Việc Công ty cổ phần Phenikaa-X là đơn vị đầu tiên tại Hà Nội triển khai thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với phương tiện tự hành đánh dấu bước chuyển từ nghiên cứu, phát triển công nghệ sang kiểm chứng trong thực tế, từ quản lý công nghệ mới sang kiến tạo môi trường để công nghệ được thử nghiệm và đưa vào thực tiễn.