Định hình tương lai nhân lực công nghệ sinh học

Nhu cầu nhân lực công nghệ sinh học tại Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ từ ưu tiên nghiên cứu thuần túy sang yêu cầu năng lực liên ngành gắn liền với sản xuất và thị trường.

Hướng dẫn sinh viên nghiên cứu nuôi cấy mô tại Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng. (Ảnh: VINH CÔNG)
Hướng dẫn sinh viên nghiên cứu nuôi cấy mô tại Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng. (Ảnh: VINH CÔNG)

Tín hiệu từ thị trường

Theo dự báo, trong 5-10 năm tới, nhu cầu nhân lực công nghệ sinh học tại Việt Nam sẽ tăng mạnh về số lượng lẫn chất lượng. Trọng tâm nhu cầu nhân lực hướng đến đội ngũ kỹ sư có khả năng làm chủ các dây chuyền công nghệ sinh học quy mô công nghiệp, đáp ứng khắt khe các tiêu chuẩn về kiểm soát chất lượng, tối ưu hóa quy trình chuyển giao và tích hợp quản trị dữ liệu trong toàn bộ chuỗi giá trị hiện đại. Các chuyên gia nhấn mạnh đến mức độ thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng của kỷ nguyên số, khi nhiều công nghệ sinh học mới đòi hỏi sức mạnh tính toán lớn và khả năng tương tác giữa sinh học với kỹ thuật số.

Tiến sĩ Phạm Châu Huỳnh, Giám đốc Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng cho biết: “Từ một khảo sát nhanh 20 tin tuyển dụng Bioprocess Engineer (kỹ sư công nghệ sinh học) đầu năm 2025, chúng tôi nhận thấy những tín hiệu rất rõ về sự thay đổi của thị trường lao động khi có đến 17/20 vị trí yêu cầu kỹ năng Python và Machine Learning cơ bản. Nhìn xa hơn, đào tạo công nghệ sinh học sẽ chuyển mạnh từ đáp ứng vị trí việc làm sang tạo năng lực làm chủ công nghệ và thích ứng liên tục”.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng Khoa Khoa học Sự sống, Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho rằng, nhân lực công nghệ sinh học trong giai đoạn tới phải vừa am hiểu chuyên môn, vừa thành thạo công nghệ số, đủ năng lực kết nối nghiên cứu với sản xuất và thị trường trong nền kinh tế sinh học toàn cầu.

Nhiều cơ sở đào tạo ngành công nghệ sinh học trong nước đã nỗ lực chủ động giải quyết những điểm chưa phù hợp trong chương trình đào tạo nhằm bắt kịp với thị trường và nền công nghiệp sinh học. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường đại học Bách khoa Đà Nẵng khẳng định, nhân lực công nghệ sinh học sẽ bắt buộc phải có năng lực liên ngành hơn, vừa hiểu sinh học, vừa làm việc được với dữ liệu, các quy trình chuẩn hóa, môi trường số hóa và yêu cầu tuân thủ ngày càng chặt chẽ của thị trường.

Động lực và thách thức

Trong bối cảnh cần nhiều sự đổi mới từ công tác đào tạo, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững đất nước. Những chính sách mới, đặc biệt sau khi ngành công nghệ sinh học được xác định là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược của quốc gia, đã thúc đẩy nguồn nhân lực công nghệ sinh học chất lượng cao bước vào giai đoạn đột phá.

Theo các chuyên gia, việc ban hành và triển khai đồng bộ, hiệu quả các văn bản quan trọng như: Nghị quyết số 36-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ phát triển bền vững đất nước; Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 sẽ tạo ra một nền tảng chính sách toàn diện, mang tính chiến lược cho công nghệ sinh học nói chung và đào tạo nguồn nhân lực nói riêng.

Đáng chú ý là các hành lang pháp lý mới tạo thêm nguồn lực, và làm rõ hơn con đường đi từ nghiên cứu đến ứng dụng khi luật đã mở hơn cho cơ chế chuyển giao công nghệ, góp vốn bằng công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát và quản trị dữ liệu.

Thời gian qua, các khó khăn, vướng mắc về đào tạo nguồn nhân lực công nghệ sinh học đã bộc lộ khoảng cách đáng kể giữa giảng đường với thị trường, nhất là khi các công nghệ có xu hướng kết hợp nhau.

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ phát triển, các thách thức hiện hữu cũng đóng vai trò như những “áp lực” tích cực, phát đi tín hiệu rõ ràng về nhu cầu tái cấu trúc cách đào tạo nhân lực công nghệ sinh học. Do đó, yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải khơi thông các cơ chế, chính sách để nhà trường phát huy tính tự chủ trong đổi mới tư duy, chuẩn hóa chất lượng và gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Huy, điểm quan trọng của hệ thống pháp lý hiện nay là đã nhấn mạnh việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cho R&D và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, chính sách chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi các cơ sở đào tạo chủ động đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng và gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035 và định hướng tới năm 2045 đã đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng nhanh quy mô đào tạo trình độ cao khối ngành STEM, trong đó công nghệ sinh học là một trong ba ngành được nhấn mạnh.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu cho rằng, để xây dựng nhân lực ngành công nghệ sinh học bảo đảm về chất lượng và số lượng, Nhà nước cần cụ thể hóa các định hướng thành các công cụ thực thi đủ mạnh. Từ đặt hàng đào tạo theo lĩnh vực ưu tiên, học bổng có địa chỉ, phòng thí nghiệm dùng chung theo vùng, đến cơ chế tài chính khuyến khích nhà trường-doanh nghiệp cùng đầu tư vào hạ tầng huấn luyện. Muốn tăng cả số lượng lẫn chất lượng, Nhà nước không thể chỉ cấp kinh phí theo đầu vào, mà phải mua được năng lực đầu ra.

Có thể bạn quan tâm

Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết trao giải Nhất diễn tập cho Đội Gành Đá Đĩa.

Đắk Lắk chủ động xây dựng “lá chắn số” an toàn trên không gian mạng

Cuộc diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh mạng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk lần thứ nhất năm 2026 là tiền đề quan trọng để Đắk Lắk tiếp tục xây dựng hệ sinh thái số an toàn, tin cậy, phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, hướng đến phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Cán bộ hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính tại Điểm phục vụ hành chính công phường Đống Đa (Thành phố Hà Nội). (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Phát huy nguồn lực dữ liệu trong đổi mới mô hình tăng trưởng

Sự bùng nổ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng liên quan đã khiến dữ liệu trở thành một nguồn lực chiến lược. Khi nước ta chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, dữ liệu giữ vai trò trung tâm, kết nối công nghệ, tri thức và quản trị.

Đội thi Trung tâm 186 tham gia cuộc thi Chiến binh mạng đa quốc gia tại Thái Lan.

Khi tri thức trở thành sức mạnh chiến đấu

Tại Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng, những đề tài nghiên cứu không nằm yên trên giá sách. Chúng được đưa thẳng vào huấn luyện, vào thực chiến và đang dần trở thành một thứ vũ khí thật sự, mở ra một hướng phát triển mới trong xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Nhân viên Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam sử dụng nền tảng ứng dụng AI hỗ trợ tra cứu, phân tích và rà soát pháp lý.

AI hỗ trợ rà soát pháp lý

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát pháp lý đang trở thành xu hướng tại nhiều cơ quan, doanh nghiệp. Không chỉ giúp rút ngắn thời gian tra cứu, đối chiếu, công nghệ này còn hỗ trợ phát hiện sớm những nội dung mâu thuẫn, chồng chéo, nâng cao chất lượng văn bản và hiệu quả tuân thủ pháp luật.

Hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại của Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) phục vụ đào tạo và nghiên cứu công nghệ bán dẫn. (Ảnh VNU)

Khoa học cơ bản và năng lực tự chủ quốc gia

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu, khoa học cơ bản ngày càng trở thành nền tảng của công nghệ lõi và năng lực tự chủ quốc gia. Tuy nhiên, để tri thức khoa học thật sự chuyển hóa thành sức cạnh tranh, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu có chiều sâu...

Sản phẩm nghi vấn giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng của Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại và xuất nhập khẩu Lộc Thành bị Hải quan cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp (tỉnh Tây Ninh) thu giữ.

Ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Công tác chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay không còn đơn thuần chỉ bảo vệ một nhãn hiệu mà là câu chuyện bảo vệ năng lực cạnh tranh quốc gia, an ninh kinh tế trong thời đại mà giá trị của nền kinh tế tập trung ở trí tuệ, dữ liệu và sáng tạo.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa cùng lãnh đạo Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam thực hiện nghi thức ký kết thỏa thuận hợp tác. (ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Phát huy hạ tầng bưu chính, tạo động lực mới cho chuyển đổi số, cải cách hành chính ở Khánh Hòa

Ngày 10/7, tại Nha Trang, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa và Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam đã ký kết thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030, mở ra bước phát triển mới trong việc khai thác đồng bộ hạ tầng bưu chính phục vụ cải cách hành chính, chuyển đổi số, thương mại điện tử, logistics và các dịch vụ công ích trên địa bàn tỉnh.

Toàn cảnh hội thảo. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Đề xuất đãi ngộ 300 triệu đồng/tháng cho Tổng công trình sư

Dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đề xuất mức thu nhập tối đa 300 triệu đồng/tháng đối với Tổng công trình sư. Đây được xem là bước đi đột phá nhằm xây dựng cơ chế đãi ngộ đủ sức cạnh tranh để thu hút, giữ chân nhân tài, từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược.

Các học viên thực hành khai thác và phân tích dữ liệu mở của NASA dưới sự hướng dẫn của cố vấn.

Khơi dậy tư duy khoa học cho học sinh từ dữ liệu mở của NASA

Ngày 8/7, Trại hè Khám phá dữ liệu mở 2026 (NASA Open Data Camp 2026) khai mạc tại Trung tâm Hoa Kỳ Hà Nội, mang đến cơ hội để 80 học sinh từ 14 đến 17 tuổi tiếp cận với nguồndữ liệu mở của Cơ quan hàng không và vũ trụ Hoa Kỳ (NASA), đồng thời rèn luyện tư duy khoa học và kỹ năng giải quyết vấn đề dựa trên dữ liệu.

Các đại biểu tham quan tại VCCA 2025. (Ảnh: Ban Tổ chức cung cấp)

Robot, AI và drone Make in Vietnam trước cơ hội bứt phá

Không chỉ là diễn đàn khoa học, Hội nghị khoa học và Triển lãm quốc tế về Điều khiển và tự động hóa lần thứ 8 (VCCA 2026) hướng tới mục tiêu kết nối nhà khoa học với doanh nghiệp, thúc đẩy thương mại hóa các công nghệ chiến lược như robot, AI, drone và tự động hóa thông minh.