Ngày 29/8, tại Trường Bách khoa Paris (École Polytechnique), Pháp, Mạng lưới chuyên gia năng lượng hạt nhân người Việt Nam ở nước ngoài (VietNuc) tổ chức hội thảo với chủ đề “Phát triển nhân lực và triển vọng hợp tác quốc tế cho phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam”.
Hội thảo được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến, gồm các nội dung: Hiện trạng và nhu cầu của chương trình điện hạt nhân Việt Nam, phát triển nguồn nhân lực đến xu hướng lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), kinh nghiệm bảo đảm an toàn và những hướng hợp tác quốc tế phục vụ chương trình điện hạt nhân của Việt Nam.
Nhân lực là nền tảng của chương trình điện hạt nhân
Các tham luận tại hội thảo đã mở ra nhiều góc nhìn về những điều kiện cần chuẩn bị để Việt Nam có thể triển khai chương trình điện hạt nhân một cách đồng bộ, thận trọng và bền vững.
Trình bày về hiện trạng và những cơ hội của chương trình điện hạt nhân Việt Nam, ông Nguyễn Hoàng Linh, Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho biết phát triển điện hạt nhân không chỉ đặt ra yêu cầu về lựa chọn công nghệ và xây dựng nhà máy, mà còn đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về khuôn khổ pháp luật, năng lực quản lý, an toàn và an ninh hạt nhân, nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế.
Trong đó, nguồn nhân lực là một trong những điều kiện có ý nghĩa quyết định đối với khả năng triển khai chương trình trong dài hạn.
Chia sẻ kinh nghiệm của Pháp và quốc tế, ông Xavier Perrette, Phó Chủ tịch phụ trách quan hệ quốc tế của Viện Quốc gia về khoa học và kỹ thuật hạt nhân Pháp, thuộc Ủy ban Năng lượng nguyên tử và năng lượng thay thế Pháp, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng năng lực con người phục vụ chương trình hạt nhân quốc gia.
Với kinh nghiệm triển khai các chương trình đào tạo tại châu Á, Trung Đông, châu Phi và châu Âu, ông Xavier Perrette cho rằng, công tác đào tạo nhân lực cần được tiến hành từ sớm, theo một kế hoạch dài hạn và gắn với từng giai đoạn của chương trình, từ quản lý, thiết kế, xây dựng đến vận hành, giám sát an toàn và xử lý chất thải phóng xạ.
Cách tiếp cận này cho thấy bài toán nhân lực cần được đặt ra song song với quá trình chuẩn bị chương trình điện hạt nhân, thay vì chỉ được tính đến khi các dự án đã bước vào giai đoạn triển khai.
Bên cạnh nguồn nhân lực, các chuyên gia dành thời lượng trao đổi về một số xu hướng công nghệ và kinh nghiệm đang được quan tâm trong ngành điện hạt nhân thế giới.
Tiến sĩ Vũ Thanh Mai, chuyên gia của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA), trình bày tham luận về tình hình phát triển và các hướng công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) trên thế giới.
SMR được kỳ vọng mở thêm những lựa chọn cho hệ thống năng lượng nhờ quy mô công suất nhỏ hơn, khả năng xây dựng theo mô-đun và tính linh hoạt trong bố trí. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần đánh giá thận trọng về mức độ hoàn thiện công nghệ, khả năng thương mại hóa, chi phí, yêu cầu pháp lý, an toàn và khả năng làm chủ công nghệ trước khi đưa ra lựa chọn phù hợp.
Ở góc độ kỹ thuật và vận hành, Tiến sĩ Phạm Tuấn Hiệp, Tổng Thư ký VietNuc, chuyên gia cơ học vật liệu của Tập đoàn Điện lực Pháp (EDF), chia sẻ phương pháp tiếp cận tổng thể trong đánh giá hiện tượng nứt do ăn mòn dưới ứng suất trong hệ thống đường ống nhà máy điện hạt nhân, dựa trên kinh nghiệm vận hành gần đây của EDF.
Nội dung tham luận tập trung vào vai trò của giám sát vật liệu, đánh giá tính toàn vẹn kết cấu và xây dựng các giải pháp giảm thiểu rủi ro trong suốt vòng đời nhà máy. Đây là những kinh nghiệm kỹ thuật có ý nghĩa đối với yêu cầu duy trì mức độ an toàn cao và bảo đảm hoạt động ổn định, lâu dài của các cơ sở hạt nhân.
Phát huy nguồn lực chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài
Một điểm nổi bật của hội thảo là sự tham gia của các chuyên gia người Việt đang làm việc tại nhiều tổ chức, tập đoàn và cơ sở nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực hạt nhân ở Pháp và quốc tế.
Theo ông Bùi Nguyễn Hoàng, Chủ tịch VietNuc, sự kiện trước hết tạo diễn đàn để các thành viên mạng lưới gặp gỡ, trao đổi, đồng thời mở rộng kết nối với giới chuyên môn trong nước và quốc tế.
Thông qua các hoạt động như vậy, VietNuc mong muốn chia sẻ kinh nghiệm từ các chương trình điện hạt nhân trên thế giới, qua đó hỗ trợ Việt Nam triển khai chương trình điện hạt nhân thành công và an toàn; đồng thời xây dựng cầu nối để các chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài và bạn bè quốc tế có thể cùng tham gia, đóng góp trí tuệ và kinh nghiệm cho Việt Nam.
Theo ông Bùi Nguyễn Hoàng, VietNuc hiện tập trung vào 5 lĩnh vực chính, gồm tổ chức hội thảo chuyên đề; tham gia tư vấn chính sách; phổ biến kiến thức về điện hạt nhân; hỗ trợ các chương trình đào tạo nhân lực tại Việt Nam; và tăng cường kết nối giữa các thành viên mạng lưới với cơ quan trong nước và tổ chức quốc tế.
Một trong những hoạt động gần đây của mạng lưới là phối hợp với các cơ quan của Việt Nam và Nhà xuất bản Thời đại xây dựng cuốn “Sổ tay hỏi-đáp về điện hạt nhân”, nhằm cung cấp cho người dân những thông tin có cơ sở khoa học, được trình bày theo cách dễ hiểu, dễ tiếp cận, qua đó góp phần giải đáp những câu hỏi và băn khoăn về điện hạt nhân.
Tại phiên thảo luận “Chương trình điện hạt nhân của Việt Nam và triển vọng toàn cầu”, các đại biểu đã cùng trao đổi về những điều kiện Việt Nam cần chuẩn bị. Các nội dung được đề cập gồm hoàn thiện thể chế, đào tạo nhân lực, xây dựng văn hóa an toàn hạt nhân, lựa chọn công nghệ phù hợp, nâng cao năng lực quản lý dự án và tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp với mạng lưới chuyên gia quốc tế.
VietNuc đang hướng tới vai trò kết nối giữa đội ngũ chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài với các cơ quan, tổ chức trong nước và cộng đồng hạt nhân quốc tế. Hội thảo tại Trường Bách khoa Paris cho thấy nguồn lực trí thức này có thể góp phần kết nối nhu cầu của Việt Nam với kinh nghiệm, hệ thống đào tạo và tri thức chuyên môn quốc tế, qua đó hỗ trợ quá trình chuẩn bị về thể chế, nhân lực, kỹ thuật và văn hóa an toàn cho chương trình điện hạt nhân Việt Nam.
Đối với một lĩnh vực đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thập kỷ và yêu cầu đặc biệt nghiêm ngặt về an toàn, việc phát huy hiệu quả nguồn lực chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài có thể tạo thêm một kênh quan trọng để Việt Nam tiếp cận tri thức, kinh nghiệm và mạng lưới hợp tác quốc tế, góp phần chuẩn bị vững chắc hơn cho quá trình phát triển điện hạt nhân trong thời gian tới.
Được thành lập tháng 7/2025, VietNuc hiện có hơn 100 thành viên hoạt động thường xuyên và kết nối với khoảng 200 chuyên gia trên thế giới. Các thành viên đang làm việc trong nhiều lĩnh vực như quản lý hạt nhân, kỹ thuật, xây dựng, quản lý dự án và nghiên cứu tại Pháp, Anh, Áo, Bỉ, Italia, Việt Nam và một số quốc gia khác.
Mạng lưới xác định 3 trụ cột hoạt động gồm kết nối các chuyên gia hạt nhân người Việt Nam trên thế giới, góp phần hình thành văn hóa an toàn hạt nhân vững chắc và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực hạt nhân, đặc biệt tại Việt Nam.
Thời gian qua, VietNuc đã tham gia góp ý chuyên môn trong quá trình xây dựng Luật Năng lượng nguyên tử và dự thảo nghị định quy định chi tiết đối với nhà máy điện hạt nhân và lò phản ứng nghiên cứu; hỗ trợ xây dựng chương trình đào tạo tại một số trường đại học; phối hợp tổ chức các hội thảo chuyên môn và tham gia phổ biến kiến thức khoa học về năng lượng hạt nhân.
