Từ thị trường nhỏ lẻ đến nền kinh tế kết nối
Một thập kỷ trước, thương mại ở các huyện miền núi chủ yếu là những phiên chợ nhỏ lẻ, nơi người dân trao đổi sản phẩm địa phương với quy mô hạn chế. Nhưng hôm nay, những khu vực tưởng chừng xa xôi này lại đang dần trở thành trung tâm thương mại đặc sản với những thương hiệu OCOP, các mô hình sản xuất hiện đại và sự hội nhập vào nền kinh tế số.
Theo số liệu từ Sở Công thương Bình Định, năm 2024, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ở các huyện miền núi và xã đảo đạt 2.030 tỷ đồng, tăng 11% so với năm trước. Riêng huyện An Lão, vùng được đánh giá có nhiều tiềm năng thương mại, ghi nhận doanh thu 630 tỷ đồng, tăng hơn 13%, cho thấy sự chuyển mình mạnh mẽ của thương mại địa phương. Những con số này không chỉ phản ánh nhu cầu tiêu dùng gia tăng, mà còn khẳng định sự thay đổi mô hình kinh doanh, từ thương mại truyền thống sang thị trường kết nối rộng hơn, tận dụng lợi thế của công nghệ số.
Nhắc đến thương mại miền núi Bình Định, không thể bỏ qua những sản phẩm bản địa độc đáo, vốn là thế mạnh thương mại của khu vực này. Nếu trước đây, những đặc sản chỉ được tiêu thụ trong địa phương, thì nay chúng đang dần xuất hiện tại các tỉnh, thành phố lớn, thậm chí hướng tới xuất khẩu. Nhiều thương hiệu đặc sản đang lên như chè Tiến Vua (An Lão) không chỉ là thức uống truyền thống, mà còn là sản phẩm có giá trị thương mại lớn được phát triển theo hướng xuất khẩu.
Mật ong rừng An Lão được khai thác tự nhiên và tiêu chuẩn chất lượng giúp sản phẩm này mở rộng thị trường từ thành phố Quy Nhơn đến Thành phố Hồ Chí Minh. Nước rau câu Nhơn Hải được chứng nhận OCOP 3 sao để chính thức bước vào chuỗi phân phối của các siêu thị. Hoặc dâu tây Vĩnh Sơn đã linh hoạt ứng dụng công nghệ hiện đại, mô hình trồng dâu này vừa cung cấp sản phẩm vừa phát triển du lịch trải nghiệm.
Hiện nay, thay vì chỉ phụ thuộc vào chợ truyền thống, các sản phẩm này được bán trên các nền tảng thương mại điện tử, giúp nhà sản xuất tiếp cận lượng khách hàng rộng hơn. Mã QR và truy xuất nguồn gốc cũng được triển khai để nâng cao niềm tin của người tiêu dùng. Ngoài ra, chính quyền tỉnh đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ như xây dựng nhận diện thương hiệu cho các sản phẩm OCOP, giúp nâng cao giá trị hàng hóa.
Cùng với đó là kết nối tiêu thụ với các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tiki… giúp người dân tiếp cận khách hàng trên phạm vi rộng hơn. Đặc biệt, việc tổ chức các phiên chợ đưa hàng Việt về nông thôn đã giúp nhiều sản phẩm tiếp cận thị trường một cách trực tiếp.
Ông Đỗ Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện An Lão cho biết, huyện xác định rằng phát triển thương mại phải song hành cùng sản xuất và tiêu thụ các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Những mặt hàng như mật ong An Lão, rượu cần An Trung, chè Tiến Vua… đang dần mở rộng thị trường ra ngoài phạm vi huyện, từng bước khẳng định thương hiệu. Đồng thời, huyện cũng đẩy mạnh xúc tiến xây dựng điểm trưng bày và giới thiệu sản phẩm OCOP miền núi tại thị trấn An Lão, nhằm nâng cao giá trị thương mại và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm một cách hiệu quả hơn.
Những rào cản cần tháo gỡ
Dù có nhiều bước tiến đáng kể, thương mại miền núi vẫn đối mặt với nhiều rào cản như hạ tầng giao thông chưa hoàn thiện, khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn, hạn chế về năng lực tiếp thị và cạnh tranh thị trường. Nhiều tuyến đường liên xã, liên huyện chưa được nâng cấp đồng bộ, gây khó khăn cho việc lưu thông hàng hóa, đặc biệt vào mùa mưa. Việc vận chuyển từ miền núi ra các khu vực đô thị vẫn gặp nhiều trở ngại, làm tăng chi phí logistics và ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm.
Trong khi đó, nhiều hộ kinh doanh ở miền núi vẫn gặp trở ngại trong việc tiếp cận vốn để mở rộng sản xuất. Do thiếu tài sản thế chấp, khả năng vay vốn từ ngân hàng còn hạn chế, dẫn đến việc kinh doanh vẫn mang tính nhỏ lẻ và chưa có đủ nguồn lực để nâng cao chất lượng sản phẩm. Vì thế, dù nhiều sản phẩm địa phương có chất lượng tốt nhưng vẫn khó cạnh tranh với hàng công nghiệp chế biến sẵn, đặc biệt là khi hệ thống phân phối chưa đủ mạnh.
Ông Nguyễn Đình Kha, Phó Giám đốc Sở Công thương Bình Định cho biết, phát triển thương mại miền núi không chỉ dừng lại ở việc mở rộng hoạt động mua bán, mà còn phải gắn liền với việc tiêu thụ sản phẩm bản địa, nâng cao năng lực sản xuất và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân.
Trong giai đoạn 2021-2024, nhiều chương trình đã được triển khai, bao gồm tổ chức 7 phiên chợ đưa hàng Việt về vùng nông thôn, miền núi; hỗ trợ 21 cơ sở xây dựng thương hiệu; đồng thời kết nối tiêu thụ sản phẩm qua các sàn thương mại điện tử và hệ thống siêu thị trong tỉnh, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Hiện nay, thương mại điện tử đang dần trở thành yếu tố then chốt giúp sản phẩm bản địa tiếp cận thị trường rộng hơn. Một số giải pháp hỗ trợ đã được triển khai để giúp các hộ sản xuất tham gia sàn thương mại điện tử như: đào tạo kỹ năng tiếp thị số để người dân có thể tự quảng bá sản phẩm; hỗ trợ đăng ký mã QR và truy xuất nguồn gốc, nâng cao uy tín thương hiệu. Dẫu vậy, chính quyền cần nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc vận chuyển hàng hóa. Ngoài ra, các trung tâm logistics vùng cần được phát triển để giảm chi phí vận chuyển.
Một số hướng đi mới như mở rộng hệ thống điểm bán hàng OCOP đặt tại các khu du lịch để dễ thu hút khách hàng cũng cần được triển khai. Trong giai đoạn hiện nay, việc phát triển các mô hình trải nghiệm thực tế như tham quan làng nghề, giúp du khách hiểu rõ giá trị sản phẩm cũng là cách làm hay đang được nhiều địa phương triển khai để kết hợp thương mại với du lịch xanh.
Giai đoạn 2025-2030, tỉnh Bình Định sẽ tập trung vào các mục tiêu chiến lược phát triển hạ tầng thương mại, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông hàng hóa; thúc đẩy thương mại điện tử, giúp hộ sản xuất tiếp cận thị trường toàn quốc; tăng cường kết nối thương mại với du lịch, giúp sản phẩm bản địa có đầu ra ổn định; nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất.
Thương mại miền núi Bình Định đang có những bước chuyển mình đáng kể, hội nhập với nền kinh tế số và mở rộng thị trường theo hướng hiện đại. Bằng cách tận dụng lợi thế địa phương, ứng dụng công nghệ và triển khai chính sách phù hợp, Bình Định có thể trở thành trung tâm thương mại đặc sản không chỉ trong nước mà còn hướng tới thị trường quốc tế. Với những bước đi phù hợp, thương mại miền núi Bình Định có thể trở thành hình mẫu về phát triển thương mại đặc sản, góp phần đưa kinh tế địa phương phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.
