Từ những mũi kim đầu tiên còn khó khăn, chị dần làm chủ công việc bằng bàn tay trái, tạo ra những sản phẩm riêng từ lá bồ đề và mở lớp dạy nghề miễn phí cho phụ nữ, người khuyết tật tại địa phương.
Sống được với nghề
Chiều hè, xưởng thêu của chị Hà trên đường Trưng Nữ Vương có những phụ nữ khuyết tật đến học nghề, làm việc. Người khiếm khuyết ở tay, người ở chân, ở mắt hoặc tai. Chị Hà vừa làm nghề, vừa hướng dẫn từng người làm quen với kim chỉ.
Từ nhỏ, chị Hà đã chịu thiệt thòi bởi cánh tay phải bị teo cơ, các ngón tay dị dạng. Việc cầm bút nhiều khi trở thành thử thách. Những năm đi học có lúc chị tủi thân, muốn buông xuôi. Nhưng những tiết học thủ công lại khơi dậy ở chị sự yêu thích với kim chỉ. Thuận tay trái, có năng khiếu hội họa, chị quyết định thử sức với nghề thêu tay truyền thống.
Năm 2019, chị đăng ký học nghề tại Trung tâm Dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật thành phố Huế. Những ngày đầu, kim nhiều lần đâm vào tay đến bật máu. Học ở trung tâm chưa đủ, buổi tối về nhà, chị lại mang khung, kim chỉ ra luyện tập. Cánh tay trái mỏi nhừ, có lúc cứng đơ, nhưng chị vẫn tiếp tục. Khi thấy người phụ nữ chỉ có một cánh tay lành lặn cầm kim thêu, nhiều người ái ngại, hoài nghi. Chị không giải thích, chỉ tự nhủ: “Không tròn đủ hai tay thì mình phải nỗ lực gấp đôi”.
Sau nhiều tháng, đường kim dần mềm mại, những mũi chỉ trở nên gọn gàng hơn. Năm 2023, dự án “Thêu tay truyền thống Thanh Hà” đạt giải Khuyến khích tại cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tỉnh Thừa Thiên Huế. Từ đó, chị Hà tìm hướng phát triển sản phẩm riêng. “Tôi tự nhủ phải có những sản phẩm thêu tay mang tính sáng tạo thì mới có thể sống được với nghề. Và tranh thêu trên lá bồ đề ra đời từ đó”, chị Hà kể.
Để tạo nên một bức tranh, lá bồ đề được ngâm nước, làm sạch, phơi khô để lộ hệ gân trắng ngà. Từng chiếc lá được chọn làm nền cho cánh sen, chữ thư pháp hoặc hình Đức Phật. Thêu trên lá khó hơn nhiều so với thêu trên vải. Chỉ cần mạnh tay hoặc kéo sợi quá căng, chiếc lá có thể rách, gãy.
Vì vậy, chị chỉ sử dụng một sợi chỉ, từng mũi kim phải thật nhẹ và đều. Có tác phẩm chị mất từ hai đến năm ngày mới hoàn thành. Trong những tác phẩm đã thực hiện, chị Hà tâm đắc nhất là bức tranh Đức Phật ngồi thiền. “Chỉ cần lệch tay một chút, mọi công sức đều bay theo chiếc lá. Cũng nhờ thế mà tôi học được sự kiên nhẫn, điềm tĩnh”, chị nói.
Không dừng ở tranh đóng khung, chị Hà tiếp tục thử nghiệm các sản phẩm khác. Lá thêu được ép plastic làm ốp điện thoại, vật trang trí cho ô-tô, nhà hàng, khách sạn; lá được nhuộm để tạo nền màu, kết hợp nhiều tông chỉ làm những sản phẩm nhỏ. Tuy nhiên, giá thành khá cao khiến đầu ra còn khó khăn. Chị mong tìm được đơn vị bao tiêu để ổn định thị trường, có thêm thời gian sáng tạo và truyền nghề miễn phí cho người khuyết tật.
Chung tay xây dựng thương hiệu
Chị Hà thường xuyên mở lớp dạy nghề miễn phí cho phụ nữ và người khuyết tật tại địa phương. Có người những ngày đầu mất cả 10 ngày vẫn chưa xâu được kim. Chị hướng dẫn từng bước, từ cách cầm kim, đưa chỉ đến thực hiện từng mũi thêu. Hà My, 19 tuổi, bị khiếm khuyết vận động và trí tuệ là một trong những người được chị hướng dẫn. Tuần đầu, em chưa thể tự xâu kim. Sau thời gian học nghề, em đã có thể hoàn thành một bức tranh thêu công phu.
Đến nay, có 10 hội viên khuyết tật góp vốn, cùng chị Hà chuẩn bị thành lập hợp tác xã với vốn điều lệ dự tính khoảng 100 triệu đồng. Ngoài sản phẩm thêu, nhóm dự kiến làm quà lưu niệm, móc khóa, túi xách, gương,... từ lá cây, vải quần áo cũ và các nguyên liệu tái chế. Nhóm cũng hướng tới xây dựng một điểm du lịch trải nghiệm, kết nối với các tour tham quan làng nghề, di tích tại địa phương.
Theo chị Hà, chuyển sang mô hình hợp tác xã sẽ giúp các thành viên có tư cách pháp nhân, thuận lợi hơn trong tiếp cận chính sách hỗ trợ, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu. “Bước chuyển từ quy mô nhỏ lẻ sang kinh tế tập thể là chiến lược bền vững. Điều quan trọng nhất lúc này là chị em cùng đồng lòng, hợp sức để đưa thương hiệu thêu tay Thanh Thủy đi xa hơn”, chị nói.
Bà Nguyễn Thị Thủy Ngân, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Thanh Thủy cho biết: Hội Liên hiệp Phụ nữ phường sẽ tiếp tục hỗ trợ phụ nữ khuyết tật tiếp cận nguồn lực, nâng cao kỹ năng và tham gia phát triển hợp tác xã. Hội đang đề nghị địa phương hỗ trợ một điểm bán hàng tại điểm du lịch cộng đồng Cầu Ngói Thanh Toàn, đồng thời kết nối các điểm tiêu thụ sản phẩm, tìm nguồn nguyên liệu tái chế và hỗ trợ liên kết dự án.
