Nhu cầu nhân lực tăng mạnh, lan tỏa nhiều lĩnh vực
Theo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, riêng tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng cần khoảng 2.431 nhân sự cho quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì, thuộc 13 nhóm chức danh, trong đó khoảng 1.700 lao động trực tiếp.
Đáng chú ý, cơ cấu nhân lực đã có sự thay đổi rõ rệt. Bên cạnh các vị trí truyền thống như lái tàu, điều độ chạy tàu, nhiều chức danh mới liên quan công nghệ hiện đại xuất hiện như kỹ thuật cơ điện, thông tin tín hiệu, cấp điện, kiểm tra và sửa chữa phương tiện.
Ở tầm vĩ mô, dự án đường sắt tốc độ cao bắc-nam dài hơn 1.500km được dự báo có thể tạo ra hơn 200.000 việc làm, trải rộng từ quản lý dự án, tư vấn thiết kế đến xây dựng, chế tạo thiết bị và vận hành.
Mới đây, Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng SGC thông báo tuyển dụng 25.000 nhân sự trên toàn hệ thống, cho thấy nhu cầu nhân lực không còn bó hẹp trong ngành đường sắt mà lan sang các lĩnh vực xây dựng, cơ khí và công nghệ.
Không chỉ dừng ở cơ hội việc làm, mức thu nhập tại các dự án này được đánh giá cạnh tranh: kỹ sư từ 30-55 triệu đồng/tháng; công nhân từ 22-29 triệu đồng/tháng; lái xe, lái máy từ 16-65 triệu đồng/tháng, cùng đầy đủ chế độ bảo hiểm và phúc lợi.
Các chuyên gia nhận định, đường sắt tốc độ cao là hệ thống tích hợp nhiều công nghệ phức tạp như cơ khí chính xác, điện-điện tử, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo.
Phó Giáo sư-Tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng Trường đại học Giao thông vận tải Hà Nội, nhấn mạnh: yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Nếu không có đội ngũ kỹ sư đủ trình độ, Việt Nam sẽ phải phụ thuộc vào nhà thầu và chuyên gia nước ngoài.
Ông Lê Trung Thành, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ (Bộ Xây dựng), cho biết: “Đường sắt tốc độ cao là dự án lớn nhất từ trước tới nay. Điều quan trọng nhất chính là nguồn nhân lực từ thiết kế, xây dựng, vận hành đến chế tạo thiết bị và quản lý tiêu chuẩn”.
Theo định hướng tại Kết luận số 49 của Bộ Chính trị, ngành đường sắt sẽ phát triển theo hướng hiện đại, đồng bộ, từng bước làm chủ công nghệ. Do đó, phát triển nguồn nhân lực được xác định là nhiệm vụ đi trước một bước.
Thực hiện Quyết định số 2230/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Lê Thành Long ký ban hành, Đề án phát triển nguồn nhân lực đường sắt đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 35.000 nhân lực trong giai đoạn 2025-2030.
Cụ thể, có khoảng 1.000 người trình độ sau đại học, 14.000 người trình độ đại học, 11.000 người trình độ cao đẳng và 9.000 người trình độ trung cấp. Các lĩnh vực trọng tâm gồm xây dựng công trình đường sắt, thông tin tín hiệu, hệ thống điện, đầu máy-toa xe và khai thác vận tải.
Giai đoạn 2031-2035, dự tính đào tạo ít nhất 70.000 nhân lực, đồng thời đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu, hướng tới hình thành các trung tâm đào tạo và chuyển giao công nghệ đường sắt hiện đại vào năm 2045.
Để thực hiện mục tiêu, Đề án đề ra 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, trong đó nhấn mạnh hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực đào tạo, đẩy mạnh hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực xã hội.
Chủ động đào tạo, gắn với nghiên cứu và thực tiễn
Một trong những thách thức lớn hiện nay là thời gian đào tạo kỹ sư chuyên sâu kéo dài từ 5-7 năm, trong khi các dự án lớn sẽ triển khai trong thời gian ngắn tới.
Chính phủ dự tính dành khoảng 88 triệu USD cho công tác đào tạo, bao gồm học bổng và xây dựng phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, việc thu hút sinh viên vào các ngành kỹ thuật chuyên sâu vẫn còn hạn chế.
Phó Giáo sư-Tiến sĩ Ngô Văn Minh, Trưởng phòng Đổi mới sáng tạo và Chuyển giao công nghệ, Đại học Giao thông vận tải Hà Nội cho biết, Trường đại học Giao thông vận tải đã chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực từ sớm.
“Để phát triển hệ thống đường sắt hiện đại, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao, cần chuẩn bị nguồn nhân lực trước từ 5-10 năm”, Phó Giáo sư-Tiến sĩ Ngô Văn Minh nhấn mạnh.
Nhà trường đã xây dựng chuẩn đào tạo liên thông từ đại học đến tiến sĩ; triển khai 7 chương trình đào tạo mới; tổ chức các lớp đào tạo ngắn hạn cho kỹ sư đang làm việc tại các dự án.
Bên cạnh đó, công tác nghiên cứu khoa học được đẩy mạnh, hướng tới làm chủ công nghệ lõi, phát triển hệ thống phòng thí nghiệm với sự tham gia của các viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Bạn Trịnh Huy Quyền đang là sinh viên năm nhất, lớp kỹ thuật xây dựng công trình giao thông 5 - Trường đại học Giao thông vận tải Hà Nội, chia sẻ: “Đường sắt tốc độ cao là lĩnh vực có nhiều cơ hội việc làm và phát triển trong tương lai, phù hợp với định hướng của em”.
Trong khi đó, sinh viên Nguyễn Đức Mạnh cùng lớp kỹ thuật xây dựng công trình giao thông 5 - Trường đại học Giao thông vận tải Hà Nội cho biết mong muốn đóng góp vào sự phát triển hạ tầng giao thông hiện đại của đất nước, đồng thời kỳ vọng được tiếp cận nhiều hơn với thiết bị và môi trường thực tế.
Có thể thấy, phát triển nguồn nhân lực đường sắt không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Việc chuẩn bị đồng bộ về con người, công nghệ và cơ chế sẽ quyết định khả năng làm chủ công nghệ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững.