Trần Lương Nguyên là một người chuyên sáng tạo nội dung về du lịch, thiên nhiên, văn hóa và con người. Những ngày cuối tháng 8 vừa qua, Nguyên cùng gần 20 bạn trẻ khác cũng đều là những KOL (người dẫn dắt dư luận chủ chốt), KOC (người tiêu dùng có sức ảnh hưởng) tham gia một chuyến đi ngắn ngày đến với xã Nà Hang để khảo sát về tiềm năng phát triển du lịch của địa phương bắt đầu từ một show diễn thực cảnh nhập vai đầu tiên tại Việt Nam, được chính thức công diễn vào ngày 31/8 và 1/9 tại Bến Thủy.
Sự hội tụ của bản sắc cùng công nghệ
Khi Nguyên cùng đoàn của mình đến với Nà Hang, tất cả đều cảm thấy bị thu hút bởi vẻ đẹp mà không phải nơi nào cũng có. Thiên nhiên hùng vĩ, nguyên sơ, những ngọn núi đá vôi như được mẹ thiên nhiên tạc vào đất trời, rồi mặt nước mênh mang vùi trong lòng hồ những truyền thuyết đậm đà dấu ấn của cộng đồng địa phương... Trong suốt hành trình khám phá thiên nhiên và những giá trị văn hóa đặc sắc của Nà Hang, các bạn trẻ, mỗi người chọn cho mình một góc quay, một cách tiếp cận riêng để thể hiện những cảm xúc nóng hổi. Alex, một KOL còn rất trẻ người Australia đầy hào hứng, gần như livestream liên tục để chia sẻ với cộng đồng của mình về sức hấp dẫn của một miền đất trùng điệp núi non ở phía Đông Bắc của dải chữ S.
Có lẽ, đạo diễn Trần Trung, một người có hơn 20 năm gắn bó với nghề đạo diễn sân khấu và các sự kiện văn hóa quy mô lớn, đã nhận ra giá trị của “viên ngọc quý” và mong muốn đánh thức huyền thoại Nà Hang qua việc tạo dựng một sản phẩm du lịch - nghệ thuật đột phá, kết hợp thiên nhiên và công nghệ water-mapping. Đó cũng là lý do mà Trần Trung quyết định show “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước” được thực hiện hoàn toàn ngoài trời, tận dụng cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ. Sân khấu được thiết kế ngay trên hồ Nà Hang với diện tích gần 10 ha và tận dụng mặt hồ rộng lớn hơn 300 ha. Giá trị cốt lõi của show diễn thực cảnh chính là ở việc đưa các yếu tố hiện đại, công nghệ vào để làm bật lên nội dung về ba di sản mang tính đặc trưng của vùng đất Tuyên Quang và Đông Bắc. Thứ nhất là tín ngưỡng thờ Bà Chúa Then (Thiên Tổ Thánh Then) và di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái, bằng cách tái hiện hình thức nghệ thuật hát Then (đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại). Thứ hai là hào khí Đông A, tái hiện hình ảnh tướng quân Trần Nhật Duật, vị tướng nhà Trần bảo vệ bờ cõi phía Tây Bắc. Và cuối cùng là Con đường muối tái hiện hành trình vận chuyển muối từ miền trung lên vùng cao qua các dòng sông, làm nổi bật giá trị của hạt muối đối với sự sống nơi đây. Theo ruyền thuyết được người dân lan tỏa bao đời, có 100 con chim phượng hoàng về xây tổ ở vùng đất Thượng Lâm. Tuy nhiên, con chim đầu đàn không đậu nên mới cùng cả đàn bay đi, tạo nên 99 ngọn núi, hệt như một Hạ Long trên cạn ở hồ Nà Hang. Các nghệ sĩ đã tái hiện truyền thuyết ấy qua hình ảnh chim phượng hoàng bay với sải cánh hơn mười mét từ ngọn núi ấp trong mây ngay tại không gian thực cảnh Bến Thủy.
Khi nhắc đến con số 400 diễn viên quần chúng là người địa phương được huy động cho show diễn, ánh cười lấp lánh trong đôi mắt của đạo diễn Trần Trung. “Chị biết đấy, người dân ở đây còn đang rất khó khăn, việc được hóa thân vào một vở diễn, có thêm nguồn thu nhập ngay trên đất quê của mình là một điều rất giá trị”, vị đạo diễn chia sẻ. Đó có lẽ là điều thẳm sâu để anh và đội ngũ của mình sẵn sàng bám trụ Nà Hang xuyên ngày xuyên tháng chờ đến được thời điểm Bến Thủy Nà Hang dìu dặt tiếng đàn Tính, điệu hát Then truyền thống và những luồng ánh sáng vẽ lên trời mây câu chuyện hào khí ngàn xưa vọng về.
Hai đêm diễn Long mạch Nà Hang nằm trong chuỗi hoạt động mừng Quốc khánh đã tạo hiệu ứng tích cực đối với địa phương. Theo số liệu từ xã Nà Hang, tính đến hết ngày 2/9/2026, lượng khách đến tham quan, trải nghiệm trên địa bàn xã ước đạt 30.258 lượt; tổng doanh thu xã hội từ hoạt động du lịch, thương mại, dịch vụ ước khoảng 17,7 tỷ đồng.
Tuy nhiên, để tổ chức một chương trình thực cảnh ngoài trời, có tính chất cộng đồng rất cao, khó khăn thách thức không chỉ từ sự bất định của thời tiết mà còn đến từ việc đồng bộ trong tất cả các khâu tổ chức và kiểm soát rủi ro. Sự nhập cuộc của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến xã đồng lòng cùng các nghệ sĩ tạo nên một sản phẩm văn hóa-du lịch đặc trưng là điểm mấu chốt quyết định thành công của đêm diễn. Tuy nhiên, chính những hạn chế về hạ tầng du lịch như cơ sở lưu trú, khả năng liên kết giữa các doanh nghiệp, sự hợp tác giữa chính quyền các địa phương để tạo nên các gói sản phẩm đa trải nghiệm cho du khách đang là những điểm nghẽn hạn chế sức lan tỏa của một chương trình dù được đầu tư tâm huyết.
Thiên nhiên tạo nên không gian, văn hóa tạo nên câu chuyện, công nghệ tạo nên sức hấp dẫn, còn cộng đồng tạo nên tính chân thật của sản phẩm. Một nữ nhà báo đồng hành cùng tôi đã chỉ ra những điểm mấu chốt mà Nà Hang vốn đang có, giờ chỉ cần chiến lược để đánh thức tiềm năng du lịch. “Nếu kết hợp được tour thực cảnh với trải nghiệm lòng hồ, trekking, homestay, ẩm thực và các hoạt động cùng cộng đồng, Nà Hang hoàn toàn có thể trở thành điểm đến văn hóa - sinh thái nổi bật của vùng trung du và miền núi phía Bắc” - nhấn mạnh đến trải nghiệm cá nhân là điều mà Trần Lương Nguyên muốn chia sẻ.
Con đường kiến tạo hệ sinh thái bền vững
Dù rất vui khi dẫn ra kết quả lũy kế 8 tháng đầu năm, xã Nà Hang đón trên 124.077 lượt khách du lịch, mang lại doanh thu ước đạt hơn 80 tỷ đồng, ông Phạm Tiến Sỹ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Nà Hang vẫn chỉ ra những rào cản mà địa phương phải tìm cách tháo gỡ. Đó là quy mô dịch vụ du lịch còn nhỏ lẻ, phân tán, hạ tầng giao thông, hạ tầng viễn thông tại các khu vực vùng sâu, vùng lòng hồ còn yếu...
Nghị quyết số 26-NQ/TW vừa được ban hành ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị đã chỉ rõ: Nếu hạ tầng không đồng bộ, hoạt động nhỏ lẻ và thiếu tính kết nối chuyên nghiệp, tài nguyên du lịch quý giá vẫn sẽ mãi ở dạng “tiềm năng thô”. Đối với một xã vùng cao còn nhiều khó khăn, tiềm năng du lịch dù có dồi dào đến đâu cũng chỉ có thể tạo nên giá trị kinh tế khi được phát triển thành những sản phẩm hấp dẫn thông qua công nghệ, chất lượng dịch vụ và những câu chuyện văn hóa có khả năng chạm đến cảm xúc của du khách. Một vở thực cảnh như show “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước” phần nào tạo được hiệu ứng tích cực, một đoàn KOL, KOC có thể đưa hình ảnh, câu chuyện về Nà Hang đến với cộng đồng mạng rộng lớn... Song để đánh thức “Long mạch” Nà Hang, đưa vùng đất này trở thành điểm dừng chân quan trọng trong hành trình khám phá vùng núi phía Bắc, cần đến tầm nhìn chiến lược và đầu tư trọng điểm.
***
Đêm ấy ở Nà Hang, đoàn chúng tôi nghỉ tại homestay của gia đình mè Lương Thị Ninh. Năm 2018, khi quyết định bạt núi hạ cốt mở ra điểm lưu trú có quy mô đón được 100 khách hôm nay, người con của mè Ninh chọn đặt tên cho khu này là Thạch Hoa Viên, với hàm ý mọi thử thách khó khăn đều có giá trị để cho niềm vui của hoa nở trên đá thêm trọn vẹn. Anh luôn chọn mặc trang phục dân tộc khi tiếp đón những đoàn khách xuôi lên, có thể say mê nói về văn hóa bản địa, về những dự định ấp ủ đầu tư vào du lịch nông nghiệp kết hợp trải nghiệm… Nhiều người con của Nà Hang đang chủ động tham gia phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững. Họ, nhờ thế được thụ hưởng giá trị thay vì chỉ trình diễn văn hóa một cách hình thức.
6 giờ chạy xe từ Hà Nội, lênh đênh trên lòng hồ Nà Hang, thu trọn tầm nhìn vẻ đẹp đất trời, nếm những món ăn hoàn toàn bản địa tươi rói... Có lẽ, chúng tôi nói với nhau, tiên cảnh chắc cũng đến thế này mà thôi. “Em sẽ trở lại Nà Hang một ngày gần nhất để khám phá cuộc sống và các câu chuyện về văn hóa của cộng đồng người Tày, người Dao...”, Nguyên nói với tôi.
Và tôi tin rằng, TikToker có hơn 13 nghìn người theo dõi ấy, sẽ kể những câu chuyện thật đậm đà dấu ấn bản địa, giúp thu hút khách du lịch sống chậm lại để cảm nhận sâu hơn về một miền đất gắn với những huyền thoại.
“Phát triển không phải là đánh đổi những giá trị làm nên bản sắc của Nà Hang; phát triển bền vững phải bắt đầu từ việc biết trân trọng thiên nhiên, gìn giữ văn hóa và đặt người dân ở vị trí trung tâm”.
Bà Bùi Thị Xuyên Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Nà Hang
