Chung tay giữ gìn di sản

Vùng đất biên thùy An Giang có các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer, Chăm… cùng sinh sống, tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu. Thời gian qua, cộng đồng các dân tộc nơi đây đã tích cực trao truyền kinh nghiệm, giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống, tránh nguy cơ mai một, đồng thời biến di sản thành nguồn lực cho phát triển bền vững.

Trình diễn nhạc cụ truyền thống Khmer.
Trình diễn nhạc cụ truyền thống Khmer.

DI SẢN PHONG PHÚ, ĐA DẠNG

Trong kho tàng nghệ thuật truyền thống của đồng bào Khmer, nhiều loại hình có sức sống bền bỉ và giàu bản sắc. Ở ấp Hòa Thiện, xã Định Hòa, ông Danh Bê (69 tuổi) nổi tiếng là người gắn bó cả cuộc đời với nghệ thuật dân gian Khmer. Ông đã tập hợp khoảng 40 người có chung đam mê để thành lập đội văn nghệ như một “gánh hát gia đình”. Mỗi dịp lễ hội, đội của ông lại trình diễn những vở kịch dù kê quen thuộc như: Tấm Cám, Thạch Sanh chém chằn… Ngoài ra, ông còn tự chế tác nhiều nhạc cụ phục vụ các tiết mục múa gáo, múa rô-băm, múa áp-sa-ra. Ông tâm sự: “Mỗi điệu múa, câu ca, nhịp trống đều là di sản của cha ông. Tôi duy trì gánh hát để truyền lại những giá trị ấy cho thế hệ sau”. Với đóng góp bền bỉ, năm 2019, ông Danh Bê được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, hiện ông là Trưởng đoàn Văn nghệ dù kê xã Định Hòa.

Không chỉ nghệ thuật dân gian, An Giang còn sở hữu hệ thống lễ hội đặc sắc. Lễ hội kỷ niệm Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực hy sinh (Lễ hội Đình thần Nguyễn Trung Trực) diễn ra hằng năm từ ngày 26-28/8 âm lịch đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là dịp tôn vinh công lao của vị Anh hùng dân tộc, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí quật cường chống ngoại xâm. Đặc điểm nổi bật của lễ hội là tính gắn kết cộng đồng, thể hiện qua sự tự giác, thiện nguyện của người dân tham gia.

Hội đua bò Bảy Núi cũng là một biểu tượng văn hóa của vùng. Gắn với lễ Sen Dolta (cúng ông bà) của đồng bào Khmer, sự kiện được tổ chức hằng năm tại Tịnh Biên và Tri Tôn, quy tụ hàng chục đôi bò tranh tài trong tiếng reo hò cổ vũ của đồng bào Kinh, Hoa, Khmer, Chăm... Đây là môn thể thao độc đáo, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Từ năm 2016, Hội đua bò Bảy Núi đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trước khi sáp nhập, An Giang cũ có 89 di tích được xếp hạng, trong đó có 2 di tích quốc gia đặc biệt, 28 di tích quốc gia và 59 di tích cấp tỉnh; Kiên Giang cũ có 56 di tích, gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt, 22 di tích quốc gia và 33 di tích cấp tỉnh. Sau hợp nhất, An Giang ngày nay sở hữu hệ thống di sản phong phú hơn, từ di tích, lễ hội, làng nghề thủ công, nghệ thuật trình diễn đến ẩm thực, tín ngưỡng, tập quán cộng đồng… Đây không chỉ là tài sản văn hóa quý giá mà còn là nguồn lực tiềm năng cho phát triển du lịch.

BẢO TỒN DI SẢN

Thời gian qua, An Giang luôn chú trọng công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Các chương trình trùng tu, tôn tạo di tích, xây dựng hồ sơ khoa học, tổ chức lễ hội truyền thống được triển khai đồng bộ. Cuối tháng 6/2025, tỉnh đã tổ chức thành công Festival “Nước mắm Phú Quốc truyền thống trăm năm” lần thứ nhất với chủ đề “Hồn túy đảo ngọc”. Du khách không chỉ được tham quan quy trình ủ chượp, nếm thử nước mắm nguyên chất, mà còn hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa-lịch sử- khoa học đằng sau sản phẩm. Năm 2021, nghề làm nước mắm Phú Quốc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. “Địa phương đang đề xuất xây dựng Trung tâm Nghiên cứu và bảo tồn nước mắm truyền thống ngay tại Phú Quốc để bảo vệ thương hiệu, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái”, ông Trần Minh Khoa, Chủ tịch Ủy ban nhân dân đặc khu Phú Quốc cho biết.

Một sự kiện quan trọng khác là Hội thảo khoa học quốc tế “Tham vấn giá trị nổi bật toàn cầu và tiêu chí đề cử Di sản thế giới cho Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê”. Hội thảo đánh dấu bước tiến trong việc hoàn thiện hồ sơ để Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh quần thể này là Di sản văn hóa thế giới vào năm 2027. Với mật độ di tích dày đặc, kiến trúc tôn giáo đặc sắc, Óc Eo-Ba Thê được coi là trung tâm tôn giáo, văn hóa lớn của cư dân đô thị cổ Nam Bộ trong lịch sử.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang, địa phương đã ban hành nhiều kế hoạch, đề án nhằm bảo tồn di sản phi vật thể, nhất là di sản của đồng bào Khmer, Chăm. Các hoạt động kiểm kê, truyền dạy nghệ thuật có nguy cơ mai một, lập hồ sơ phong tặng nghệ nhân, hỗ trợ nghệ nhân khó khăn… được thực hiện thường xuyên. Riêng Bảo tàng Kiên Giang (nay thuộc An Giang) hằng năm đều tổ chức sưu tầm hiện vật, bổ sung tư liệu lịch sử, đồng thời triển khai chương trình “Bảo tàng với học đường” để tăng cường giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh đó, tỉnh lập hồ sơ khoa học về nghệ thuật múa Khmer, lễ hội Ok-Om-Bok, nghệ thuật diễn tấu dàn nhạc ngũ âm Khmer, văn học dân gian Khmer… đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là bước đi quan trọng để lan tỏa giá trị di sản, đồng thời khẳng định bản sắc của cộng đồng các dân tộc nơi biên giới Tây Nam Tổ quốc.

Với sự đa dạng, phong phú của di sản, An Giang đang từng bước biến văn hóa trở thành nền tảng tinh thần bền vững và nguồn lực nội sinh cho phát triển. Việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản không chỉ giúp duy trì bản sắc văn hóa các dân tộc mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển du lịch, góp phần xây dựng An Giang giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với vị thế vùng đất biên thùy giàu truyền thống.

Có thể bạn quan tâm

Ông Lê Văn Dũng thao tác quay cối xay bột quen thuộc, tái hiện lại nét sinh hoạt văn hóa ẩm thực dân gian xưa.

Giữ hồn ký ức qua cối đá cổ

Ở vùng quê yên bình nơi cực nam Tổ quốc, gần 10 năm qua, một lão nông lặng lẽ rong ruổi khắp các xóm làng miền Tây, sưu tầm từng chiếc cối đá, cối xay bột cũ bị lãng quên bên góc vườn, bờ sông. Với ông, mỗi chiếc cối là một kho ký ức, lưu giữ mồ hôi, kỷ niệm và những thăng trầm của cha ông thuở mở cõi.

Du khách trải nghiệm check-in cảnh đẹp bóng núi Cô Tô trong hoàng hôn.

Đánh thức tiềm năng du lịch đồng quê

Từ tình yêu ruộng đồng và những ký ức tuổi thơ gắn với mùa nước nổi, anh Đinh Hoàng Tính, 32 tuổi, ở xã Cô Tô, tỉnh An Giang đã xây dựng mô hình du lịch từ lợi thế cảnh sắc quê nhà.

Người dân tham quan, chụp ảnh bên cây bạch mai cổ thụ.

Đình Phú Tự lưu giữ dấu tích trăm năm

Hơn 300 năm tồn tại, cây bạch mai cổ thụ cùng hai cây khế, cây thị hơn 200 năm tuổi tại đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của nhiều thế hệ cư dân. Các danh hiệu cây di sản, cây kỷ lục góp phần bảo tồn, khai mở tiềm năng du lịch tại địa phương.

Cơ sở dệt chiếu bằng máy của gia đình chị Trần Thanh Diệu.

Hướng đi mới ở làng nghề dệt chiếu Định Yên

Nghề dệt chiếu Định Yên (xã Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp) đã trải qua nhiều đổi thay, có thời điểm rơi vào khó khăn trong sản xuất. Trước nguy cơ mai một nghề truyền thống, địa phương đang tìm hướng kết hợp bảo tồn giá trị văn hóa với phát triển du lịch, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Lực lượng dân quân tự vệ xã Khánh Hưng (tỉnh Cà Mau) ngâm mình trong nước sâu giúp nông dân gặt lúa.

Dầm mưa cứu 'hạt vàng' trên đồng ngập

Những trận mưa dầm dai dẳng trút xuống vùng sông nước Cà Mau khi ruộng lúa hè thu bước vào độ thu hoạch. Trước nguy cơ mất trắng sau bao tháng ngày dãi nắng dầm sương, cán bộ chính quyền, ngành chức năng cùng lực lượng dân quân địa phương đã dầm mình lội đồng giúp nông dân cứu lúa...

Nụ cười rạng rỡ của nông dân Nguyễn Văn Danh, ngụ ấp Tân Quảng (xã Cái Đôi Vàm, tỉnh Cà Mau) khi thu hoạch được những con "lịch cụ" to tròn, vàng óng.

Săn “lịch cụ” ở miệt rừng ngập mặn Cà Mau

Trong vô vàn món quà mà thiên nhiên ban tặng cho mảnh đất cực nam Tổ quốc, con lịch được xem là một sản vật đặc biệt, gắn liền với sinh kế và niềm vui dân dã của biết bao thế hệ cư dân miệt sông nước.

Du khách tham gia trải nghiệm dỡ chà chuột.

Dỡ chà bắt chuột, tạo sinh kế cho người dân

Dỡ chà bắt chuột tại Khu du lịch Tràm Chim (Vườn quốc gia Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp) tái hiện ký ức tuổi thơ và nét văn hóa sông nước miền Tây Nam Bộ. Mô hình vừa tạo sản phẩm du lịch đặc trưng, vừa mở thêm sinh kế cho người dân vùng đệm.

Điểm dừng chân đầu tiên trải nghiệm, như “món khai vị” trước khi du khách ghé thăm Cồn Sơn là bè cá của ông Lý Văn Bon (Bảy Bon), để chiêm ngưỡng vẻ đẹp và sự đa dạng của các loài thủy sản trên sông Mê Kông.

[Ảnh] Cồn Sơn - nơi mộc mạc níu chân du khách

Cồn Sơn nằm giữa dòng sông Hậu thuộc phường Bình Thủy, thành phố Cần Thơ. Chỉ cần 10 phút qua thuyền máy từ bờ Bình Thủy, bạn sẽ có một ngày tham gia tour du lịch sinh thái cộng đồng, thưởng thức những món đặc sản nhà vườn khó quên.

Mở nắp cống Bảy Ngói, xã Thường Phước, tỉnh Đồng Tháp để cho nước lũ vào ruộng.

Tận dụng lợi thế mùa nước nổi

Tháng bảy âm lịch là thời điểm nông dân đầu nguồn tỉnh Đồng Tháp tất bật đón lũ (người dân hay gọi là mùa nước nổi). Những chiếc xuồng, ngư cụ mà nông dân chuẩn bị từ rất sớm đã sẵn sàng đánh bắt, nuôi trồng sản vật trên các cánh đồng ngập nước.

Ông Thiện nhân giống phục vụ nông dân mở rộng diện tích trồng nhãn.

Người nhân giống nhãn Long Phụng Châu

Từ những giống nhãn quen thuộc như: tiêu da bò, Ido, nhãn long, nhãn xuồng cơm vàng..., nông dân Nguyễn Hiếu Thiện, sinh năm 1978 (ở xã Phú Phụng, tỉnh Vĩnh Long) đã nhân giống thành công một giống nhãn mới mang tên “Long Phụng Châu”.

Du khách tham quan Vườn sinh thái Chala Farm tại phường biên giới Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp.

Khai thác lợi thế du lịch vùng biên

Tỉnh Đồng Tháp đang từng bước khai thác lợi thế du lịch vùng biên giới với các mô hình nông nghiệp, sinh thái kết hợp trải nghiệm. Tại phường Hồng Ngự, xã Thường Phước, xã Tân Hồng... nhiều điểm mới được hình thành, góp phần đa dạng sản phẩm du lịch, tạo thêm sinh kế cho người dân, thúc đẩy phát triển khu vực biên giới.

Các đại biểu tìm hiểu sản phẩm từ trái mít tại xã Cái Ngang. (Ảnh: DUYÊN BÙI)

Kết nối nguồn lực xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm từ trái mít

Ngày 11/8, Ủy ban nhân dân xã Cái Ngang, tỉnh Vĩnh Long và Food Bank Việt Nam, Dự án Jackfruit Việt Nam phối hợp ra mắt Dự án Đổi mới sáng tạo và Phát triển ngành hàng Mít Việt Nam đánh dấu bước khởi đầu cho chiến lược xây dựng hệ sinh thái phát triển ngành hàng mít nhằm nâng cao giá trị nông sản và phát triển bền vững.

Cây khóm giúp người dân ấp Xẻo Gia có thu nhập ổn định.

Ngọt ngào hương khóm đất phèn

Xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang từng là vùng “rốn phèn” miệt U Minh. Nơi đây, cây trồng vốn khó phát triển bởi nguồn nước nhiễm phèn quanh năm.

Khách du lịch khám phá các kênh, rạch nhỏ tại khu vực phường An Hội (tỉnh Vĩnh Long).

Một thoáng Hàm Luông

Giữa nhịp sống ngày càng hối hả, những chuyến du ngoạn trên sông Hàm Luông mang đến cho du khách cảm giác thư thái, bình yên và cơ hội cảm nhận trọn vẹn nhịp sống miệt vườn Nam Bộ.

Ngư dân xã biển Bình Đại (tỉnh Vĩnh Long) tổ chức Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải.

Rộn ràng Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải ở Bình Đại

Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải năm 2026 tại xã Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long diễn ra trong không khí trang nghiêm, đậm đà bản sắc văn hóa của cư dân vùng biển. Lễ hội là dịp để ngư dân tri ân cá Ông - vị thần hộ mệnh theo tín ngưỡng dân gian và gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, quảng bá tiềm năng kinh tế biển.

Sản phẩm ong rừng U Minh Thượng được trưng bày tại các hội chợ thương mại.

Hương ong rừng U Minh Thượng bay xa

Từ nghề gác kèo ong truyền thống truyền đời dưới tán rừng tràm, những người con của vùng đất U Minh Thượng đã và đang viết tiếp câu chuyện khởi nghiệp.

Nghề làm bánh phồng gắn bó với nhiều thế hệ ở địa phương.

Giữ hương bánh phồng Phú Mỹ

Giữa nhịp sống hối hả của vùng đất An Giang đang thay da, đổi thịt từng ngày, có một mùi hương nếp mới vẫn vẹn nguyên qua bao thế kỷ. Những người dân ở làng nghề bánh phồng Phú Mỹ cần mẫn, âm thầm giữ lại hồn quê cho xứ sở cù lao.

Trồng sen chậu tại cơ sở sản xuất hoa kiểng Duy Anh, phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp.

Sen và khát vọng nâng tầm bản sắc địa phương

Sen đã trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng, gắn bó với vùng đất, con người Đồng Tháp. Những giá trị từ sen đã góp phần khơi dậy khát vọng đưa hình ảnh vùng đất sen hồng vươn xa trong giai đoạn phát triển mới. Loại cây này đang được nâng tầm thành nguồn lực cho phát triển kinh tế, du lịch.

Sinh viên học biểu diễn các nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer.

Gìn giữ văn hóa Khmer Nam Bộ

Đại học Trà Vinh là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nơi duy nhất trong cả nước được Chính phủ giao thực hiện nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực ngôn ngữ, văn hóa và nghệ thuật Khmer Nam Bộ.

Nghi thức trong Lễ Kỳ Yên tại đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long).

Độc đáo Lễ Kỳ Yên tại đình Phú Tự

Hằng năm, vào trung tuần tháng 3 âm lịch, đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) lại rộn ràng tổ chức Lễ Kỳ Yên. Trải qua nhiều thế hệ, Lễ Kỳ Yên là dịp cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an.

Khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, một trong những công trình biểu tượng trưng bày và lưu giữ về văn hóa phi vật thể tại Cà Mau.

Văn hóa Cà Mau níu giữ cội nguồn, mở đường du lịch

Cà Mau đâu chỉ có rừng mặn hiên ngang chắn sóng, hay những vuông tôm trù phú vươn mình đón nắng. Vùng cực nam Tổ quốc còn ôm ấp một kho tàng văn hóa đồ sộ, là kết tinh từ mồ hôi và khát vọng của bao thế hệ đi mở cõi. Thế nhưng, guồng quay hối hả của đô thị hóa đang lặng lẽ bào mòn không gian văn hóa ấy.

Du khách trải nghiệm du lịch xanh, thân thiện với môi trường tại tỉnh Vĩnh Long.

Phát huy lợi thế, định hình du lịch xanh, có trách nhiệm

Phát huy lợi thế sinh thái sông nước, văn hóa bản địa và dư địa chuyển đổi số, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước định hình hướng đi mới cho ngành du lịch theo mô hình xanh, tuần hoàn và bền vững. Qua đó, góp phần giữ gìn tài nguyên, bảo tồn tri thức bản địa, tạo động lực để du lịch địa phương phát triển.

Anh Danh Nghiệp hướng dẫn các em chơi nhạc ngũ âm tại chùa Sóc Sâu.

Gìn giữ “mạch nguồn” văn hóa truyền thống

Dưới mái chùa Sóc Sâu (xã Gò Quao, tỉnh An Giang) cổ kính, khi những cơn mưa chiều đầu mùa lất phất bay, tiếng nhạc ngũ âm lại vang lên rộn ràng. Ở đây, có một người trẻ đang âm thầm truyền dạy cho các em nhỏ cách yêu và giữ gìn thanh âm của dân tộc Khmer...