Chung tay giữ gìn di sản

Vùng đất biên thùy An Giang có các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer, Chăm… cùng sinh sống, tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu. Thời gian qua, cộng đồng các dân tộc nơi đây đã tích cực trao truyền kinh nghiệm, giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống, tránh nguy cơ mai một, đồng thời biến di sản thành nguồn lực cho phát triển bền vững.

Trình diễn nhạc cụ truyền thống Khmer.
Trình diễn nhạc cụ truyền thống Khmer.

DI SẢN PHONG PHÚ, ĐA DẠNG

Trong kho tàng nghệ thuật truyền thống của đồng bào Khmer, nhiều loại hình có sức sống bền bỉ và giàu bản sắc. Ở ấp Hòa Thiện, xã Định Hòa, ông Danh Bê (69 tuổi) nổi tiếng là người gắn bó cả cuộc đời với nghệ thuật dân gian Khmer. Ông đã tập hợp khoảng 40 người có chung đam mê để thành lập đội văn nghệ như một “gánh hát gia đình”. Mỗi dịp lễ hội, đội của ông lại trình diễn những vở kịch dù kê quen thuộc như: Tấm Cám, Thạch Sanh chém chằn… Ngoài ra, ông còn tự chế tác nhiều nhạc cụ phục vụ các tiết mục múa gáo, múa rô-băm, múa áp-sa-ra. Ông tâm sự: “Mỗi điệu múa, câu ca, nhịp trống đều là di sản của cha ông. Tôi duy trì gánh hát để truyền lại những giá trị ấy cho thế hệ sau”. Với đóng góp bền bỉ, năm 2019, ông Danh Bê được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, hiện ông là Trưởng đoàn Văn nghệ dù kê xã Định Hòa.

Không chỉ nghệ thuật dân gian, An Giang còn sở hữu hệ thống lễ hội đặc sắc. Lễ hội kỷ niệm Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực hy sinh (Lễ hội Đình thần Nguyễn Trung Trực) diễn ra hằng năm từ ngày 26-28/8 âm lịch đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là dịp tôn vinh công lao của vị Anh hùng dân tộc, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí quật cường chống ngoại xâm. Đặc điểm nổi bật của lễ hội là tính gắn kết cộng đồng, thể hiện qua sự tự giác, thiện nguyện của người dân tham gia.

Hội đua bò Bảy Núi cũng là một biểu tượng văn hóa của vùng. Gắn với lễ Sen Dolta (cúng ông bà) của đồng bào Khmer, sự kiện được tổ chức hằng năm tại Tịnh Biên và Tri Tôn, quy tụ hàng chục đôi bò tranh tài trong tiếng reo hò cổ vũ của đồng bào Kinh, Hoa, Khmer, Chăm... Đây là môn thể thao độc đáo, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Từ năm 2016, Hội đua bò Bảy Núi đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trước khi sáp nhập, An Giang cũ có 89 di tích được xếp hạng, trong đó có 2 di tích quốc gia đặc biệt, 28 di tích quốc gia và 59 di tích cấp tỉnh; Kiên Giang cũ có 56 di tích, gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt, 22 di tích quốc gia và 33 di tích cấp tỉnh. Sau hợp nhất, An Giang ngày nay sở hữu hệ thống di sản phong phú hơn, từ di tích, lễ hội, làng nghề thủ công, nghệ thuật trình diễn đến ẩm thực, tín ngưỡng, tập quán cộng đồng… Đây không chỉ là tài sản văn hóa quý giá mà còn là nguồn lực tiềm năng cho phát triển du lịch.

BẢO TỒN DI SẢN

Thời gian qua, An Giang luôn chú trọng công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Các chương trình trùng tu, tôn tạo di tích, xây dựng hồ sơ khoa học, tổ chức lễ hội truyền thống được triển khai đồng bộ. Cuối tháng 6/2025, tỉnh đã tổ chức thành công Festival “Nước mắm Phú Quốc truyền thống trăm năm” lần thứ nhất với chủ đề “Hồn túy đảo ngọc”. Du khách không chỉ được tham quan quy trình ủ chượp, nếm thử nước mắm nguyên chất, mà còn hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa-lịch sử- khoa học đằng sau sản phẩm. Năm 2021, nghề làm nước mắm Phú Quốc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. “Địa phương đang đề xuất xây dựng Trung tâm Nghiên cứu và bảo tồn nước mắm truyền thống ngay tại Phú Quốc để bảo vệ thương hiệu, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái”, ông Trần Minh Khoa, Chủ tịch Ủy ban nhân dân đặc khu Phú Quốc cho biết.

Một sự kiện quan trọng khác là Hội thảo khoa học quốc tế “Tham vấn giá trị nổi bật toàn cầu và tiêu chí đề cử Di sản thế giới cho Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê”. Hội thảo đánh dấu bước tiến trong việc hoàn thiện hồ sơ để Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ghi danh quần thể này là Di sản văn hóa thế giới vào năm 2027. Với mật độ di tích dày đặc, kiến trúc tôn giáo đặc sắc, Óc Eo-Ba Thê được coi là trung tâm tôn giáo, văn hóa lớn của cư dân đô thị cổ Nam Bộ trong lịch sử.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang, địa phương đã ban hành nhiều kế hoạch, đề án nhằm bảo tồn di sản phi vật thể, nhất là di sản của đồng bào Khmer, Chăm. Các hoạt động kiểm kê, truyền dạy nghệ thuật có nguy cơ mai một, lập hồ sơ phong tặng nghệ nhân, hỗ trợ nghệ nhân khó khăn… được thực hiện thường xuyên. Riêng Bảo tàng Kiên Giang (nay thuộc An Giang) hằng năm đều tổ chức sưu tầm hiện vật, bổ sung tư liệu lịch sử, đồng thời triển khai chương trình “Bảo tàng với học đường” để tăng cường giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh đó, tỉnh lập hồ sơ khoa học về nghệ thuật múa Khmer, lễ hội Ok-Om-Bok, nghệ thuật diễn tấu dàn nhạc ngũ âm Khmer, văn học dân gian Khmer… đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là bước đi quan trọng để lan tỏa giá trị di sản, đồng thời khẳng định bản sắc của cộng đồng các dân tộc nơi biên giới Tây Nam Tổ quốc.

Với sự đa dạng, phong phú của di sản, An Giang đang từng bước biến văn hóa trở thành nền tảng tinh thần bền vững và nguồn lực nội sinh cho phát triển. Việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản không chỉ giúp duy trì bản sắc văn hóa các dân tộc mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển du lịch, góp phần xây dựng An Giang giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với vị thế vùng đất biên thùy giàu truyền thống.

Có thể bạn quan tâm

Ngư dân xã biển Bình Đại (tỉnh Vĩnh Long) tổ chức Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải.

Rộn ràng Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải ở Bình Đại

Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải năm 2026 tại xã Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long diễn ra trong không khí trang nghiêm, đậm đà bản sắc văn hóa của cư dân vùng biển. Lễ hội là dịp để ngư dân tri ân cá Ông - vị thần hộ mệnh theo tín ngưỡng dân gian và gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, quảng bá tiềm năng kinh tế biển.

Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng - địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng.

Cù lao xanh bình yên giữa dòng sông Hậu

Nằm giữa dòng sông Hậu, được bồi đắp quanh năm, cù lao xã Mỹ Hòa Hưng (tỉnh An Giang), quê hương của Chủ tịch Tôn Đức Thắng, được xem là một trong những vùng đất xanh, trù phú của tỉnh.

Sản phẩm ong rừng U Minh Thượng được trưng bày tại các hội chợ thương mại.

Hương ong rừng U Minh Thượng bay xa

Từ nghề gác kèo ong truyền thống truyền đời dưới tán rừng tràm, những người con của vùng đất U Minh Thượng đã và đang viết tiếp câu chuyện khởi nghiệp.

Nghề làm bánh phồng gắn bó với nhiều thế hệ ở địa phương.

Giữ hương bánh phồng Phú Mỹ

Giữa nhịp sống hối hả của vùng đất An Giang đang thay da, đổi thịt từng ngày, có một mùi hương nếp mới vẫn vẹn nguyên qua bao thế kỷ. Những người dân ở làng nghề bánh phồng Phú Mỹ cần mẫn, âm thầm giữ lại hồn quê cho xứ sở cù lao.

Trồng sen chậu tại cơ sở sản xuất hoa kiểng Duy Anh, phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp.

Sen và khát vọng nâng tầm bản sắc địa phương

Sen đã trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng, gắn bó với vùng đất, con người Đồng Tháp. Những giá trị từ sen đã góp phần khơi dậy khát vọng đưa hình ảnh vùng đất sen hồng vươn xa trong giai đoạn phát triển mới. Loại cây này đang được nâng tầm thành nguồn lực cho phát triển kinh tế, du lịch.

Sinh viên học biểu diễn các nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer.

Gìn giữ văn hóa Khmer Nam Bộ

Đại học Trà Vinh là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nơi duy nhất trong cả nước được Chính phủ giao thực hiện nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực ngôn ngữ, văn hóa và nghệ thuật Khmer Nam Bộ.

Bông gòn phá vỏ nở bung ra.

Nhớ cây gòn tuổi thơ

Mỗi khi có dịp về quê, dọc theo triền lộ nhìn những cây gòn trổ trái chín vàng, treo lủng lẳng trên cao như “ổ bánh mì” dân dã, lòng tôi lại nao nao thương nhớ thuở thiếu thời. Ngày trước, loài cây này hiện diện khắp nẻo nông thôn, giờ đây lại trở thành miền ký ức của nhiều thế hệ.

Dù tuổi cao nhưng ông Phúc vẫn miệt mài lao động, sản xuất.

Vươn lên từ cây giống truyền thống

Ông Nguyễn Văn Phúc (sinh năm 1964, xã Vĩnh Thành, tỉnh Vĩnh Long) miệt mài lao động bằng nghề sản xuất cây giống truyền thống của địa phương, và là hội viên người cao tuổi tiêu biểu tại địa phương.

Lá trầu giúp nông dân có thu nhập ổn định.

Giữ màu xanh vườn trầu

Bên dòng sông Tiền êm ả chảy qua vùng đất cù lao An Giang, một số nông dân cao tuổi vẫn lẳng lặng bám đất giữ vườn trầu. Với họ, đây vừa là kế mưu sinh, vừa để giữ lại nghĩa tình thắm đượm mà tiền nhân để lại.

Nhãn Bạc Liêu từ lâu nổi tiếng trái to, ngọt lịm, thơm ngon (Ảnh CTV)

Gìn giữ vườn nhãn cổ 100 năm tuổi

Khu vực Bạc Liêu (nay thuộc tỉnh Cà Mau) từ lâu được đánh giá là nơi có nhiều điểm du lịch khá hấp dẫn. Đáng chú ý, tại vùng ven biển thuộc phường Hiệp Thành có vườn nhãn cổ tuổi đời hơn 100 năm. Chính quyền và các hộ dân nơi đây đang nỗ lực chăm sóc, gìn giữ vườn nhãn góp phần phát triển du lịch sinh thái.

Nghi thức trong Lễ Kỳ Yên tại đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long).

Độc đáo Lễ Kỳ Yên tại đình Phú Tự

Hằng năm, vào trung tuần tháng 3 âm lịch, đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) lại rộn ràng tổ chức Lễ Kỳ Yên. Trải qua nhiều thế hệ, Lễ Kỳ Yên là dịp cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an.

Khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, một trong những công trình biểu tượng trưng bày và lưu giữ về văn hóa phi vật thể tại Cà Mau.

Văn hóa Cà Mau níu giữ cội nguồn, mở đường du lịch

Cà Mau đâu chỉ có rừng mặn hiên ngang chắn sóng, hay những vuông tôm trù phú vươn mình đón nắng. Vùng cực nam Tổ quốc còn ôm ấp một kho tàng văn hóa đồ sộ, là kết tinh từ mồ hôi và khát vọng của bao thế hệ đi mở cõi. Thế nhưng, guồng quay hối hả của đô thị hóa đang lặng lẽ bào mòn không gian văn hóa ấy.

Du khách trải nghiệm du lịch xanh, thân thiện với môi trường tại tỉnh Vĩnh Long.

Phát huy lợi thế, định hình du lịch xanh, có trách nhiệm

Phát huy lợi thế sinh thái sông nước, văn hóa bản địa và dư địa chuyển đổi số, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước định hình hướng đi mới cho ngành du lịch theo mô hình xanh, tuần hoàn và bền vững. Qua đó, góp phần giữ gìn tài nguyên, bảo tồn tri thức bản địa, tạo động lực để du lịch địa phương phát triển.

Anh Danh Nghiệp hướng dẫn các em chơi nhạc ngũ âm tại chùa Sóc Sâu.

Gìn giữ “mạch nguồn” văn hóa truyền thống

Dưới mái chùa Sóc Sâu (xã Gò Quao, tỉnh An Giang) cổ kính, khi những cơn mưa chiều đầu mùa lất phất bay, tiếng nhạc ngũ âm lại vang lên rộn ràng. Ở đây, có một người trẻ đang âm thầm truyền dạy cho các em nhỏ cách yêu và giữ gìn thanh âm của dân tộc Khmer...

Du khách tham quan cánh đồng sen ở xã Đốc Binh Kiều, tỉnh Đồng Tháp.

Du lịch xanh từ kết hợp văn hóa, thiên nhiên bản địa

Tại tỉnh Đồng Tháp, nhiều hoạt động lễ hội, trải nghiệm được tổ chức gắn với không gian sinh thái, làng nghề và nông nghiệp bản địa. Những đường hoa, cánh đồng sen, đồng lúa, những phiên chợ quê đã được địa phương từng bước kết hợp lễ hội với trải nghiệm không gian thiên nhiên.

Một góc đình cổ Thoại Sơn.

Giá trị độc đáo của đình cổ Thoại Sơn

Đình Thoại Sơn tọa lạc bên triền núi Sập thuộc ấp Đông Sơn 1, xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang, là biểu tượng thể hiện lòng tôn kính của nhân dân đối với Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại. Với quy mô kiến trúc hoành tráng, chạm khắc mỹ thuật tinh xảo, đình Thoại Sơn là niềm tự hào của người dân địa phương.

Chùa Long Quang được xây dựng từ gỗ cây dừa rất độc đáo.

Chùa Dừa bên dòng Hàm Luông

Chùa Long Quang (thường được người dân địa phương gọi là chùa Dừa) tại xã Phước Mỹ Trung (tỉnh Vĩnh Long) nổi bật với kiến trúc độc đáo được tạo dựng gần như hoàn toàn từ gỗ dừa. Công trình là nơi sinh hoạt tôn giáo mang đậm dấu ấn văn hóa của vùng đất xứ Dừa, giúp gắn bó giữa đời sống tâm linh và môi trường tự nhiên.

Du khách tham quan, mua sắm tại chợ phiên Xóm Rẫy.

Chợ phiên Xóm Rẫy đậm chất miền Tây

Giữa cánh đồng Khóm 14, phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp (cạnh tuyến đường N2), chợ phiên Xóm Rẫy thu hút đông đảo người dân và du khách với những quầy hàng bán rau củ, bánh dân gian và các sản phẩm OCOP do nông dân địa phương trực tiếp mang đến.

Nghề nuôi vịt chạy đồng nay đây mai đó cho nên mỗi cánh đồng đi qua đều in dấu mưu sinh.

Mưu sinh theo đàn vịt

Khi nhịp sống khắp các làng quê miền Tây chậm lại trong những ngày đầu năm mới, thì ở nhiều cánh đồng xa, vẫn có những mái lều bạt đơn sơ neo mình giữa nắng gió. Ở đó, những người nuôi vịt chạy đồng lặng lẽ đón Tết theo cách rất riêng: Bên đàn vịt hàng nghìn con, giữa mênh mang đồng nước.

Bên các nhánh sông Cửu Long là nơi trú ngụ của loài cá ngát.

Săn cá ngát bên dòng Cửu Long

Trên những nhánh sông Cửu Long chằng chịt, nghề săn cá ngát lặng lẽ tồn tại suốt hàng chục năm qua từng nuôi sống bao gia đình, nhưng nay đang dần mai một trước biến đổi khí hậu và cách đánh bắt tận diệt. Một số người vẫn giữ nghề, bám sông như lưu giữ những ký ức của thuở xa xưa cha ông đã mưu sinh.

Du khách viếng Miếu Bà Chúa Xứ tại Gò Tháp.

Nơi hội tụ di sản lịch sử và tín ngưỡng Nam Bộ

Hằng năm, Lễ giỗ Thiên hộ Dương, Đốc binh Kiều và Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Gò Tháp ở Khu di tích quốc gia đặc biệt Gò Tháp (xã Đốc Binh Kiều, tỉnh Đồng Tháp) luôn thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách thập phương. Đây là nơi lưu giữ giá trị văn hóa tín ngưỡng lâu đời và hiện đang được địa phương phát huy mạnh mẽ.

Du khách trải nghiệm trên xe ngựa ở cù lao Thới Sơn.

Vó ngựa vùng quê

Cù lao Thới Sơn, phường Thới Sơn (tỉnh Đồng Tháp) được khai thác du lịch từ năm 1988.

Chủ một cơ sở sản xuất kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Nhộn nhịp làng nghề cá khoai khô Cái Đôi Vàm

Những ngày cận Tết Nguyên đán 2026, không khí tại làng nghề cá khoai khô tại miền biển xã Cái Đôi Vàm (tỉnh Cà Mau) đang trở nên hối hả hơn bao giờ hết. Vượt lên những khó khăn về nguồn nguyên liệu, người dân vùng cực nam Tổ quốc vẫn đang chạy đua với thời gian để đưa đặc sản trứ danh này kịp đến tay người tiêu dùng.

Nhiều hộ gia đình ở Thuận Hưng vẫn duy trì nghề qua nhiều thế hệ.

Làng bánh tráng Thuận Hưng tất bật vào vụ Tết

Khi không khí Tết đang đến gần, làng nghề bánh tráng Thuận Hưng (phường Thuận Hưng, thành phố Cần Thơ) lại bước vào thời điểm nhộn nhịp nhất trong năm. Từ mờ sáng đến chiều muộn, các lò bánh đỏ lửa liên tục, người người tất bật với từng công đoạn, tạo nên bức tranh lao động quen thuộc của một làng nghề đã tồn tại hơn 2 thế kỷ.

Người dân làng nghề Sơn Đốc tất bật phơi bánh phồng những ngày cận Tết.

Làng nghề bánh phồng tất bật vào vụ Tết

Cứ vào dịp cuối năm, làng nghề truyền thống bánh phồng Sơn Đốc (xã Hưng Nhượng, tỉnh Vĩnh Long) lại bước vào mùa sản xuất nhộn nhịp nhất. Dọc những con đường, người dân phơi bánh phồng kín hai bên và trước sân nhà, tạo nên bức tranh lao động rộn ràng.