Bí kíp săn “lịch cụ”
Chiếc xuồng nhỏ đưa chúng tôi len lỏi qua những con kênh ngoằn ngoèo trong vuông tôm sinh thái ẩn mình dưới tán rừng ngập mặn Cà Mau. Nơi ấy không chỉ là thủ phủ của tôm, cua mà còn lưu giữ một cái nghề độc đáo nhưng đòi hỏi sự tinh tường tột cùng của cư dân miệt sông nước: Nghề câu lịch.
Để săn được những con “lịch cụ” lớn bằng cổ tay đòi hỏi người thợ phải hội tụ đủ sự tinh tường của đôi mắt, sự nhạy bén của bàn tay, và cả sự kiên nhẫn bậc thầy của người dân sông nước.
Con nước ròng rút chậm làm lộ ra những bãi bùn mềm mại, trơn bóng, cũng là lúc hành trình săn lịch bắt đầu. Lội chân trần xuống lớp bùn mát lạnh, nông dân Nguyễn Văn Danh, ngụ ấp Tân Quảng (xã Cái Đôi Vàm, tỉnh Cà Mau) đi dọc theo các bờ vuông, mắt không ngừng quan sát từng tấc đất và những lỗ nhỏ giống như hang còng, hang ba khía, hang cá bống sao...
Nhẹ nhàng gạt bớt tầng nước cạn, Danh mỉm cười chỉ tay vào một dấu vết nhỏ trên mặt bùn rồi khẳng định chắc nịch bên dưới đang có “hàng ngon” đang nằm chờ. Danh rủ rỉ nói nhỏ: “Muốn hạ được mấy con “lịch cụ” xảo quyệt thì cái đầu tiên là phải biết “đọc” mặt bùn”.
Dụng cụ mà Danh và các bạn trong nhóm mang theo để săn “lịch cụ” dưới bùn đơn giản đến bất ngờ. Nó không phải là chiếc cần câu dài thượt hay máy kéo đắt tiền, mà chỉ là một thanh gỗ nhỏ ngắn bằng gang tay, cột vào sợi dây cước đúc dẻo dai gắn chiếc lưỡi câu nhỏ uốn cong sắc lẹm. Mồi câu khoái khẩu nhất để dụ loài lịch chính là thịt tôm tươi rói vừa vớt dưới vuông, hoặc cá vụn xắt nhỏ bọc quanh lưỡi.
Khi đã xác định chính xác vị trí miệng hang, thợ câu nhẹ nhàng đút đầu câu chứa mồi vào sâu bên trong. Bàn tay người thợ lúc này bắt đầu thực hiện những cú nhấp nhẹ nhàng, đều đặn, tạo ra độ rung nhè nhẹ truyền qua làn nước đục để đánh thức bản năng săn mồi của con lịch đang ẩn nấp sâu dưới lòng đất.
Trọn vẹn dư vị đậm đà của sản vật vùng sông nước
Nói về độ tinh ranh của loài thủy sản này, thợ câu Nguyễn Phi Hổ (ngụ ấp Tân Quảng) đi cùng Danh chăm chú theo dõi từng cử động nhỏ của đầu dây vừa trầm trồ: “Nết con lịch khôn và kén ăn lắm chứ không phải giỡn. Mồi ương hay ươn ướt là nó lờ đi liền, nhưng hễ ngửi thấy mùi tôm tươi ngọt thịt là nó mò lên ngay”.
“Cái giây phút nó ngậm mồi, tay mình cầm sợi cước sẽ cảm nhận được độ “ghì” nhẹ nhẹ, nén nhịp rất đặc trưng. Lúc đó phải tĩnh tâm chờ đúng nhịp nó nuốt sâu vào ruột rồi mới được giật vì nhấp vội vàng hay chần chừ một chút thôi là nó nhả mồi chui sâu xuống đáy, coi như công sức đổ sông đổ biển”, Danh chia sẻ bí quyết.
Ở các vuông tôm miệt rừng ngập mặn Cà Mau, tôm cua nhỏ thường chui vô hang trú ẩn, gặp lịch là coi như nạp mạng. Bởi vậy, nhà nông đi bắt lịch vừa để thưởng thức, có dư sẽ bán lại với giá từ 150.000-250.000 đồng/kg (tùy kích cỡ), vừa có thêm thu nhập lại diệt bớt loài này để bảo vệ đàn tôm nuôi.
Sau vài phút hồi hộp nín thở theo dõi, dây cước bất ngờ búng thẳng, căng đét. Nhanh như cắt, Danh giật nhẹ cổ tay rồi dùng lực kéo đều. Từ dưới lớp bùn lầy sâu hoắm, con lịch da vàng óng, trơn nhẵn, thân to tròn quẫy đạp tơi bời chui lên mặt nước.
Cảm giác tự tay kéo được con “lịch cụ” dài ngoằng, khỏe khoắn, quấn chặt lấy cổ tay mang lại cảm giác phấn khích cuồng nhiệt khiến ai nấy đều phải ồ lên thán phục.
Thành quả sau một buổi lội vuông săn bắt là những con lịch tươi ngon, béo mầm được mang về tum lá giữa vuông tôm để chuẩn bị cho bữa ăn dân dã. Tại miệt rừng ngập mặn Cà Mau, lịch có thể chế biến thành nhiều món ngon như xào sả ớt, nướng muối ớt hay kho nghệ, nhưng đỉnh cao và chuẩn vị nhất vẫn là món lẩu chua.
Thịt lịch sau khi làm sạch sẽ giữ nguyên độ giòn, ngọt lịm và béo ngậy tự nhiên mà không hề có chút mùi tanh. Nồi lẩu chua bốc khói nghi ngút, hòa quyện giữa vị chua thanh mát của trái giác (còn gọi là nho rừng xứ Cà Mau), vị thơm nồng của ngò om, ngò gai cùng các loại rau rừng tươi ngắt ngay tại bờ vuông tôm đã tạo nên một chỉnh thể hương vị vừa đậm đà, vừa tinh tế.
Cùng với tình yêu nghề và sự am hiểu thiên nhiên sâu sắc, họ đang ngày đêm gắn bó, gìn giữ nét sinh hoạt bình dị nhưng vô cùng phong phú của vùng đất hào sảng, mến khách địa đầu cực nam.
