Đón nước tràn đồng
Chúng tôi tìm đến các cánh đồng lúa hè thu ở vùng biên giới của tỉnh Đồng Tháp. Đến chiều 24/8, đã có hai cống ở phường Thường Lạc và xã Thường Phước được mở để cho nước lũ vào đồng. Những thửa ruộng còn lại, nông dân dự kiến sẽ thu hoạch dứt điểm từ nay đến ngày 3/9. Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp cho “mở đồng” để nước lũ tràn vào, không chỉ đón phù sa. Khi ấy, cá, tôm cũng theo nước vào đồng ruộng, ngư dân bắt đầu cho việc nuôi trồng, đánh bắt sản vật mùa lũ.
Ông Nguyễn Văn Đột, cư ngụ khu phố Bình Hòa Thượng, phường Thường Lạc cho biết, từ thuở nhỏ, mỗi khi mùa lũ về, ông đã theo gia đình lênh đênh trên những cánh đồng ngập nước để đặt dớn, giăng câu, thả lưới... “Suốt hơn tháng nay, tôi đã chuẩn bị sẵn sáu cái dớn để đánh bắt những loại cá lớn. Gia đình tôi đánh bắt cá mùa lũ kiếm sống mấy chục năm nay. Khi nước tràn đồng, hy vọng cá về nhiều để đánh bắt được mùa, có nguồn thu nhập trong những tháng lũ”. Ở vùng đầu nguồn của tỉnh Đồng Tháp, nông dân không chỉ khai thác sản vật mùa lũ bằng cách đánh bắt truyền thống. Gần đây, nhiều mô hình sinh kế mùa lũ cũng đã được thực hiện, mang lại hiệu quả kinh tế khá. “Tận dụng lưới dùng để nuôi tôm của mùa lũ năm trước, tôi đã thuê nhân công đến nhà vá lại những vị trí bị rách. Tôi cũng mua thêm lưới để chuẩn bị chặn tại những ao tôm, ao cá (phòng ngừa nước lũ dâng tràn vào ao làm thất thoát tôm, cá nuôi). Gia đình tôi cũng sẵn sàng dùng cọc để căng lưới cố định trên những diện tích đất gần nhà và trên sông. Khi nước lũ ngập nhiều thì thả tôm, cá vào nuôi từ nguồn nước lũ tự nhiên giúp tiết kiệm rất nhiều chi phí mà cũng nhẹ công nuôi”, ông Nguyễn Văn Khen, ngụ phường Thường Lạc cho biết.
Chủ động theo con nước
Với diện tích 3.359 ha lúa hè thu năm 2026, phường Thường Lạc đang tập trung chỉ đạo, phối hợp người dân và đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ. Dự kiến từ ngày 25/8-3/9, sẽ thu hoạch dứt điểm toàn bộ diện tích lúa.
Tại xã Thường Phước, Hợp tác xã Giồng Bàng vừa tiến hành mở nắp cống để đón nước lũ vào đồng. Hợp tác xã quản lý khoảng 750 ha diện tích trồng lúa, với hai cống chính là Bảy Ngói và Bảy Đen. Tùy vào mực nước trên sông mà thời gian con nước nổi tràn đầy đồng trong khoảng ba đến bốn ngày, thời gian đón mùa nước kéo dài hơn ba tháng. Trong khoảng thời gian này, đất sẽ được rửa trôi mầm bệnh và tạo sinh kế cho người dân trong khu vực từ những nghề ăn theo con nước. Ông Nguyễn Văn Hùng, đại diện Hợp tác xã Giồng Bàng cho biết: “Hợp tác xã đợi bà con làm đất vệ sinh hết rồi mới xả lũ, để đất được bồi đắp phù sa và tạo sinh kế cho bà con mình đánh bắt cá tôm kiếm tiền trang trải cuộc sống”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Thường Lạc Nguyễn Văn Nghĩa thông tin: Đối với kế hoạch xả lũ năm 2026, sau khi người dân thu hoạch xong lúa hè thu, ô đê bao nào thu hoạch dứt điểm thì sẽ tiến hành xả lũ vào đồng ruộng. Việc đưa nước lũ vào đồng ruộng sau thu hoạch nhằm tạo điều kiện để người dân khai thác các nguồn lợi tự nhiên trong mùa nước nổi, đồng thời góp phần cải tạo đồng ruộng và phát triển các mô hình sinh kế phù hợp điều kiện mùa lũ.
Mùa lũ ở vùng đầu nguồn của tỉnh Đồng Tháp có ý nghĩa khá quan trọng đối với sinh kế của một bộ phận người dân địa phương. Tuy nhiên, việc lũ về muộn có thể ảnh hưởng đến thời gian và hiệu quả triển khai các mô hình sinh kế gắn với mùa lũ, nhất là các hoạt động nuôi thủy sản, khai thác và trữ nguồn lợi thủy sản tự nhiên. Do đó, địa phương đang chủ động theo dõi diễn biến nguồn nước, thời điểm xả lũ cho từng ô bao và điều kiện thực tế tại từng khu vực để hướng dẫn người dân lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp. “Việc tổ chức xả lũ sau khi thu hoạch lúa cũng cần được thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế, vừa bảo đảm an toàn sản xuất, vừa tạo điều kiện để người dân tận dụng mùa lũ phát triển sinh kế”, ông Nghĩa khẳng định.
Hiện, phường Thường Lạc đang từng bước triển khai các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên mùa lũ. Trong đó, có mô hình nuôi tôm với hai hộ, diện tích khoảng 5,5 ha và mô hình trữ cá mùa lũ do Hợp tác xã Hậu Phát thực hiện có diện tích khoảng 30 ha. Đây là những mô hình bước đầu góp phần đa dạng hóa sinh kế cho người dân sau vụ lúa hè thu, đồng thời tận dụng lợi thế về nguồn nước và nguồn lợi thủy sản trong mùa lũ. Ông Nguyễn Văn Nghĩa cho biết: Thời gian tới, địa phương tiếp tục nghiên cứu, có thể phát triển các mô hình sinh kế gắn với đặc trưng mùa lũ theo hướng sản xuất nông nghiệp kết hợp thủy sản, khai thác hợp lý nguồn lợi tự nhiên và từng bước gắn với phát triển du lịch trải nghiệm mùa nước nổi. Qua đó, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân, vừa khai thác tốt những lợi thế đặc thù của địa phương.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, hằng năm, mùa lũ thực hiện đồng thời nhiều chức năng. Đó là kết nối sông với đồng ruộng; mở rộng môi trường sinh sản cho cá, tôm; vận chuyển và phân bố phù sa, chất dinh dưỡng; bổ sung nguồn nước cho hệ thống kênh rạch, vùng trũng. Với tỉnh Đồng Tháp, nhất là vùng đầu nguồn, địa phương cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến nguồn nước; đồng thời, nghiên cứu việc chủ động đón lũ, trữ lũ và xả lũ theo chu kỳ phù hợp để vừa bảo đảm an toàn sản xuất, vừa tận dụng được nguồn nước, phù sa, tái tạo nguồn lợi thủy sản và những giá trị sinh thái đặc trưng mùa lũ.
