Ngọt ngào hương khóm đất phèn

Xã Vĩnh Bình, tỉnh An Giang từng là vùng “rốn phèn” miệt U Minh. Nơi đây, cây trồng vốn khó phát triển bởi nguồn nước nhiễm phèn quanh năm.

Cây khóm giúp người dân ấp Xẻo Gia có thu nhập ổn định.
Cây khóm giúp người dân ấp Xẻo Gia có thu nhập ổn định.

Thế nhưng, chính thổ nhưỡng khắc nghiệt ấy lại là nơi cây khóm (dứa) bén duyên, đưa thương hiệu “khóm Ba Đình” nổi tiếng không kém khóm Tắc Cậu (xã Châu Thành, tỉnh An Giang) hay khóm Cầu Đúc (thành phố Cần Thơ).

Ngọt ngào hương vị khóm Ba Đình

Những ngày đầu mùa mưa, men theo sông Cái Lớn qua các con kênh nhỏ dẫn vào ấp Ba Đình, ấp Xẻo Gia (xã Vĩnh Bình) là màu xanh dịu mát của những liếp khóm nối dài. Ông Lê Văn Bé, 77 tuổi, nguyên Bí thư Chi bộ ấp Xẻo Gia nhớ lại: “Ven sông Cái Lớn trước đây, dân sông nước lập ba cái đình thờ thủy thần để cầu an khi đi lại, cho nên vùng này có tên gọi Ba Đình. Xứ này ngày trước nhiễm phèn nặng lắm, đồng ruộng sậy mọc bạt ngàn. Vào mùa mưa, người dân trồng lúa nhưng năng suất rất thấp”. Cũng theo ông Bé, qua bao nhọc nhằn thử nghiệm nhiều giống cây, cuối cùng chỉ có cây khóm trụ vững trên vùng đất chua mặn này. Kỳ diệu thay, chính thổ nhưỡng phèn lại kết tinh nên những trái khóm giòn, ngọt thơm. Hương vị của trái khóm cũng biến chuyển theo mùa: Thu hoạch vào mùa nắng khóm đạt độ đường rất cao, ngọt lịm; còn vào mùa mưa lại mang vị chua thanh mát.

Cây khóm dần trở thành cây trồng chủ lực của xã Vĩnh Bình. Vào mùa thu hoạch, ghe tàu thương lái tấp nập ngược xuôi thu mua khóm. Ông Bé cho biết, ông là đời thứ hai gắn bó với loài cây này và nay các con, cháu tiếp tục nối nghiệp. Cây khóm xuất hiện ở đây gần cả trăm năm. Không ai nhớ rõ giống cây này được tuyển chọn từ đâu, chỉ biết từ xưa quen gọi chung là khóm Ba Đình, đời này truyền qua đời kia nhân giống cây để trồng. Mỗi năm, khóm cho thu hoạch từ ba đến bốn đợt. Chỉ cần giá bán giữ ở mức hơn 7.000 đồng/kg là nông dân có lãi; lúc được giá là từ 10.000-12.000 đồng/kg, người trồng thu về lợi nhuận rất cao.

Giữa trưa, anh Đặng Văn Cần tất bật kiểm tra vườn khóm tơ hơn 6 tháng tuổi. Anh cho biết: Khóm trồng từ 8 tháng trở lên mới bắt đầu cho trái. Đến năm thứ ba hoặc thứ tư thì bụi khóm tơ đã thành “khóm lão”, mọc nhiều chồi con làm phân tán dinh dưỡng và dễ bị rệp sáp tấn công gây bệnh héo đỏ lá, nông dân sẽ nhổ bỏ để trồng lứa mới. Anh Cần tâm sự: “Từ nhỏ tôi đã theo tía lênh đênh trên sông nước, chở khóm sang bán ở các chợ nổi Cái Răng (thành phố Cần Thơ) hay Ngã Năm (tỉnh Sóc Trăng cũ). Việc xẻ gọt khóm phụ giúp gia đình đã trở nên thành thạo, để rồi khi trưởng thành, tôi lại tiếp tục gắn bó với rẫy khóm”.

Người dân ấp Xẻo Gia không chạy theo sản lượng đơn thuần mà tập trung tạo ra những trái khóm loại 1 (nặng hơn 1kg), mẫu mã đẹp và giữ được chất lượng tươi ngon khi vận chuyển xa. Kinh nghiệm thực tế cho thấy, giống khóm Ba Đình “khó tính”, nếu dùng thuốc kích thích tăng trưởng, trái tuy lớn nhanh nhưng sau khi hái rất dễ bị “thúi mắt”, nhanh hư hỏng và thương lái từ chối thu mua. Vì vậy, người dân chủ yếu bón phân hợp lý, dùng chế phẩm sinh học phòng trừ sâu bệnh; đồng thời tích cực dọn dẹp vườn, loại bỏ cây bệnh để tránh lây lan.

Hiệu quả từ mô hình đa cây, đa con

Trò chuyện cùng các nhà vườn chúng tôi được biết, trước năm 2000, người dân chủ yếu độc canh cây khóm. Sau đó, Nhà nước đầu tư hệ thống thủy lợi, nạo vét kênh rạch và xây cống kiểm soát mặn, mở ra cơ hội để người dân áp dụng mô hình tích hợp khóm-cua, tôm-lúa.

Khi trồng khóm, nông dân xới đất múc mương lên liếp, tạo thành các mương chứa nước rửa phèn. Nhận thấy các mương này có thể lấy thêm nước mặn từ sông vào để nuôi tôm sú và cua biển, người dân đã chủ động kết hợp phát triển mô hình này. Như gia đình ông Bé, từ sau Tết Nguyên đán đến tháng 5 là thời điểm độ mặn lên cao nhất, ông thả nuôi cua biển, sau 5 tháng là có thể thu hoạch. Đến khoảng tháng 8 âm lịch, khi nước sông giảm độ mặn và ngọt dần, ông Bé cấy thêm lúa vào khoảng trống giữa liếp khóm và mương gọi là “lúa bệ”; lúa này được trồng theo hướng sạch, ít dùng phân bón hóa học cho nên bán được giá cao. Việc phân chia mùa vụ hợp lý với cây khóm làm trung tâm giúp người dân có nguồn thu liên tục và đa dạng. Trong khi đó, anh Cần chọn mô hình “khóm-tôm sú-lúa”. Tôm sú thả nuôi khoảng ba tháng, đạt kích cỡ từ 30-35 con/kg là có thể xuất bán. Nhờ nguồn tảo tự nhiên dưới mương phát triển tốt làm thức ăn cho tôm, chi phí đầu tư được tiết giảm tối đa. Theo anh Cần, lúa sạch người dân dùng để ăn hoặc bán, còn lợi nhuận từ tôm bổ sung cho tiền đầu tư trồng khóm cho nên nhà vườn hưởng trọn lợi nhuận từ cây khóm.

Phòng Kinh tế xã Vĩnh Bình cho biết, toàn xã hiện có hơn 776 ha khóm, năng suất bình quân đạt 15 tấn/ha. Để nâng cao giá trị và đưa nông sản đi xa hơn, địa phương đang tiến hành thành lập Hợp tác xã khóm Ba Đình với hơn 20 thành viên ban đầu, quy mô khoảng 36,52 ha. Hợp tác xã cùng sự đồng hành của đội ngũ cán bộ nông nghiệp xã đang tích cực hướng dẫn bà con kỹ thuật canh tác, xử lý bệnh héo đỏ lá bằng phương pháp sinh học, từng bước xây dựng thương hiệu khóm sạch bền vững, hướng đến xây dựng sản phẩm OCOP khóm Ba Đình.

Có thể bạn quan tâm

Ông Trương Hữu Đức, ấp Hai Thủ, xã Long Hòa (giữa) trao đổi với cán bộ xã về mô hình nuôi tôm công nghiệp mật độ cao.

Đổi thay ở hai xã đảo

Những ngày này, người dân hai xã đảo Hòa Minh và Long Hòa, tỉnh Vĩnh Long phấn khởi trước chủ trương đầu tư các dự án cầu Cổ Chiên 2 và tuyến đường hành lang ven biển, mở ra cơ hội kết nối giao thông, thúc đẩy giao thương giữa địa phương với đất liền.

Nông dân Nguyễn Thanh Bình tại mô hình nuôi ong lấy mật kết hợp sản xuất nhãn Châu Thành.

Mô hình sinh kế xanh từ nghề nuôi ong lấy mật

Tại Đồng Tháp, người dân tận dụng lợi thế nguồn hoa tự nhiên từ rừng tràm và vườn cây ăn trái để phát triển nghề nuôi ong lấy mật theo hướng thuận thiên. Đàn ong tạo ra mật ngọt, bán được giá; đồng thời giúp thụ phấn hoa, tăng tỷ lệ đậu trái và mở ra hướng kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch sinh thái.

Bến tàu du lịch Mỹ Tho (tỉnh Đồng Tháp) phục vụ khách tham quan sông Tiền.

Đánh thức tiềm năng du lịch sông nước

Dọc tuyến sông Tiền có cảnh quan đặc trưng với hệ thống cù lao, vườn cây ăn trái, làng nghề, di tích lịch sử-văn hóa và các không gian sinh hoạt cộng đồng ven sông. 

Không gian trưng bày hàng chục nghìn hiện vật gốm sứ Nam Bộ như một bảo tàng thu nhỏ trong ngôi nhà của hai vợ chồng Lê Hoàng Nghĩa tại vùng sông nước Cà Mau.

Giữ hồn gốm Nam Bộ giữa lòng sông nước Cà Mau

Nằm yên bình tại Khóm 8 (phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau), căn nhà của vợ chồng bạn Lê Hoàng Nghĩa (31 tuổi) và Tôn Tú Mai từ lâu đã trở thành điểm hẹn quen thuộc cho những người yêu nét đẹp hoài cổ và văn hóa phương Nam.

Ông Lê Văn Dũng thao tác quay cối xay bột quen thuộc, tái hiện lại nét sinh hoạt văn hóa ẩm thực dân gian xưa.

Giữ hồn ký ức qua cối đá cổ

Ở vùng quê yên bình nơi cực nam Tổ quốc, gần 10 năm qua, một lão nông lặng lẽ rong ruổi khắp các xóm làng miền Tây, sưu tầm từng chiếc cối đá, cối xay bột cũ bị lãng quên bên góc vườn, bờ sông. Với ông, mỗi chiếc cối là một kho ký ức, lưu giữ mồ hôi, kỷ niệm và những thăng trầm của cha ông thuở mở cõi.

Du khách trải nghiệm check-in cảnh đẹp bóng núi Cô Tô trong hoàng hôn.

Đánh thức tiềm năng du lịch đồng quê

Từ tình yêu ruộng đồng và những ký ức tuổi thơ gắn với mùa nước nổi, anh Đinh Hoàng Tính, 32 tuổi, ở xã Cô Tô, tỉnh An Giang đã xây dựng mô hình du lịch từ lợi thế cảnh sắc quê nhà.

Người dân tham quan, chụp ảnh bên cây bạch mai cổ thụ.

Đình Phú Tự lưu giữ dấu tích trăm năm

Hơn 300 năm tồn tại, cây bạch mai cổ thụ cùng hai cây khế, cây thị hơn 200 năm tuổi tại đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của nhiều thế hệ cư dân. Các danh hiệu cây di sản, cây kỷ lục góp phần bảo tồn, khai mở tiềm năng du lịch tại địa phương.

Cơ sở dệt chiếu bằng máy của gia đình chị Trần Thanh Diệu.

Hướng đi mới ở làng nghề dệt chiếu Định Yên

Nghề dệt chiếu Định Yên (xã Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp) đã trải qua nhiều đổi thay, có thời điểm rơi vào khó khăn trong sản xuất. Trước nguy cơ mai một nghề truyền thống, địa phương đang tìm hướng kết hợp bảo tồn giá trị văn hóa với phát triển du lịch, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Lực lượng dân quân tự vệ xã Khánh Hưng (tỉnh Cà Mau) ngâm mình trong nước sâu giúp nông dân gặt lúa.

Dầm mưa cứu 'hạt vàng' trên đồng ngập

Những trận mưa dầm dai dẳng trút xuống vùng sông nước Cà Mau khi ruộng lúa hè thu bước vào độ thu hoạch. Trước nguy cơ mất trắng sau bao tháng ngày dãi nắng dầm sương, cán bộ chính quyền, ngành chức năng cùng lực lượng dân quân địa phương đã dầm mình lội đồng giúp nông dân cứu lúa...

Nụ cười rạng rỡ của nông dân Nguyễn Văn Danh, ngụ ấp Tân Quảng (xã Cái Đôi Vàm, tỉnh Cà Mau) khi thu hoạch được những con "lịch cụ" to tròn, vàng óng.

Săn “lịch cụ” ở miệt rừng ngập mặn Cà Mau

Trong vô vàn món quà mà thiên nhiên ban tặng cho mảnh đất cực nam Tổ quốc, con lịch được xem là một sản vật đặc biệt, gắn liền với sinh kế và niềm vui dân dã của biết bao thế hệ cư dân miệt sông nước.

Du khách tham gia trải nghiệm dỡ chà chuột.

Dỡ chà bắt chuột, tạo sinh kế cho người dân

Dỡ chà bắt chuột tại Khu du lịch Tràm Chim (Vườn quốc gia Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp) tái hiện ký ức tuổi thơ và nét văn hóa sông nước miền Tây Nam Bộ. Mô hình vừa tạo sản phẩm du lịch đặc trưng, vừa mở thêm sinh kế cho người dân vùng đệm.

Điểm dừng chân đầu tiên trải nghiệm, như “món khai vị” trước khi du khách ghé thăm Cồn Sơn là bè cá của ông Lý Văn Bon (Bảy Bon), để chiêm ngưỡng vẻ đẹp và sự đa dạng của các loài thủy sản trên sông Mê Kông.

[Ảnh] Cồn Sơn - nơi mộc mạc níu chân du khách

Cồn Sơn nằm giữa dòng sông Hậu thuộc phường Bình Thủy, thành phố Cần Thơ. Chỉ cần 10 phút qua thuyền máy từ bờ Bình Thủy, bạn sẽ có một ngày tham gia tour du lịch sinh thái cộng đồng, thưởng thức những món đặc sản nhà vườn khó quên.

Mở nắp cống Bảy Ngói, xã Thường Phước, tỉnh Đồng Tháp để cho nước lũ vào ruộng.

Tận dụng lợi thế mùa nước nổi

Tháng bảy âm lịch là thời điểm nông dân đầu nguồn tỉnh Đồng Tháp tất bật đón lũ (người dân hay gọi là mùa nước nổi). Những chiếc xuồng, ngư cụ mà nông dân chuẩn bị từ rất sớm đã sẵn sàng đánh bắt, nuôi trồng sản vật trên các cánh đồng ngập nước.

Ông Thiện nhân giống phục vụ nông dân mở rộng diện tích trồng nhãn.

Người nhân giống nhãn Long Phụng Châu

Từ những giống nhãn quen thuộc như: tiêu da bò, Ido, nhãn long, nhãn xuồng cơm vàng..., nông dân Nguyễn Hiếu Thiện, sinh năm 1978 (ở xã Phú Phụng, tỉnh Vĩnh Long) đã nhân giống thành công một giống nhãn mới mang tên “Long Phụng Châu”.

Du khách tham quan Vườn sinh thái Chala Farm tại phường biên giới Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp.

Khai thác lợi thế du lịch vùng biên

Tỉnh Đồng Tháp đang từng bước khai thác lợi thế du lịch vùng biên giới với các mô hình nông nghiệp, sinh thái kết hợp trải nghiệm. Tại phường Hồng Ngự, xã Thường Phước, xã Tân Hồng... nhiều điểm mới được hình thành, góp phần đa dạng sản phẩm du lịch, tạo thêm sinh kế cho người dân, thúc đẩy phát triển khu vực biên giới.

Các đại biểu tìm hiểu sản phẩm từ trái mít tại xã Cái Ngang. (Ảnh: DUYÊN BÙI)

Kết nối nguồn lực xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm từ trái mít

Ngày 11/8, Ủy ban nhân dân xã Cái Ngang, tỉnh Vĩnh Long và Food Bank Việt Nam, Dự án Jackfruit Việt Nam phối hợp ra mắt Dự án Đổi mới sáng tạo và Phát triển ngành hàng Mít Việt Nam đánh dấu bước khởi đầu cho chiến lược xây dựng hệ sinh thái phát triển ngành hàng mít nhằm nâng cao giá trị nông sản và phát triển bền vững.

Khách du lịch khám phá các kênh, rạch nhỏ tại khu vực phường An Hội (tỉnh Vĩnh Long).

Một thoáng Hàm Luông

Giữa nhịp sống ngày càng hối hả, những chuyến du ngoạn trên sông Hàm Luông mang đến cho du khách cảm giác thư thái, bình yên và cơ hội cảm nhận trọn vẹn nhịp sống miệt vườn Nam Bộ.

Ngư dân xã biển Bình Đại (tỉnh Vĩnh Long) tổ chức Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải.

Rộn ràng Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải ở Bình Đại

Lễ hội Nghinh Ông Nam Hải năm 2026 tại xã Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long diễn ra trong không khí trang nghiêm, đậm đà bản sắc văn hóa của cư dân vùng biển. Lễ hội là dịp để ngư dân tri ân cá Ông - vị thần hộ mệnh theo tín ngưỡng dân gian và gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, quảng bá tiềm năng kinh tế biển.

Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng - địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng.

Cù lao xanh bình yên giữa dòng sông Hậu

Nằm giữa dòng sông Hậu, được bồi đắp quanh năm, cù lao xã Mỹ Hòa Hưng (tỉnh An Giang), quê hương của Chủ tịch Tôn Đức Thắng, được xem là một trong những vùng đất xanh, trù phú của tỉnh.

Sản phẩm ong rừng U Minh Thượng được trưng bày tại các hội chợ thương mại.

Hương ong rừng U Minh Thượng bay xa

Từ nghề gác kèo ong truyền thống truyền đời dưới tán rừng tràm, những người con của vùng đất U Minh Thượng đã và đang viết tiếp câu chuyện khởi nghiệp.

Nghề làm bánh phồng gắn bó với nhiều thế hệ ở địa phương.

Giữ hương bánh phồng Phú Mỹ

Giữa nhịp sống hối hả của vùng đất An Giang đang thay da, đổi thịt từng ngày, có một mùi hương nếp mới vẫn vẹn nguyên qua bao thế kỷ. Những người dân ở làng nghề bánh phồng Phú Mỹ cần mẫn, âm thầm giữ lại hồn quê cho xứ sở cù lao.

Trồng sen chậu tại cơ sở sản xuất hoa kiểng Duy Anh, phường Mỹ Ngãi, tỉnh Đồng Tháp.

Sen và khát vọng nâng tầm bản sắc địa phương

Sen đã trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng, gắn bó với vùng đất, con người Đồng Tháp. Những giá trị từ sen đã góp phần khơi dậy khát vọng đưa hình ảnh vùng đất sen hồng vươn xa trong giai đoạn phát triển mới. Loại cây này đang được nâng tầm thành nguồn lực cho phát triển kinh tế, du lịch.

Sinh viên học biểu diễn các nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer.

Gìn giữ văn hóa Khmer Nam Bộ

Đại học Trà Vinh là cơ sở đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nơi duy nhất trong cả nước được Chính phủ giao thực hiện nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực ngôn ngữ, văn hóa và nghệ thuật Khmer Nam Bộ.

Bông gòn phá vỏ nở bung ra.

Nhớ cây gòn tuổi thơ

Mỗi khi có dịp về quê, dọc theo triền lộ nhìn những cây gòn trổ trái chín vàng, treo lủng lẳng trên cao như “ổ bánh mì” dân dã, lòng tôi lại nao nao thương nhớ thuở thiếu thời. Ngày trước, loài cây này hiện diện khắp nẻo nông thôn, giờ đây lại trở thành miền ký ức của nhiều thế hệ.

Dù tuổi cao nhưng ông Phúc vẫn miệt mài lao động, sản xuất.

Vươn lên từ cây giống truyền thống

Ông Nguyễn Văn Phúc (sinh năm 1964, xã Vĩnh Thành, tỉnh Vĩnh Long) miệt mài lao động bằng nghề sản xuất cây giống truyền thống của địa phương, và là hội viên người cao tuổi tiêu biểu tại địa phương.