Chìa khóa mở đường trên hành trình hướng tới Net Zero

Chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu tất yếu trong giai đoạn phát triển mới, khi công nghệ số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra những phương thức hoàn toàn khác để giảm phát thải, tối ưu tài nguyên và nâng cao hiệu quả sản xuất, quản trị.

Việc ứng dụng quản lý dinh dưỡng đất tại Đắk Lắk giúp nông dân sản xuất hiệu quả hơn.
Việc ứng dụng quản lý dinh dưỡng đất tại Đắk Lắk giúp nông dân sản xuất hiệu quả hơn.

Định hướng cho tăng trưởng xanh

Việt Nam xác định tăng trưởng xanh là định hướng phát triển cốt lõi, thể hiện qua chuỗi chính sách được triển khai hơn một thập niên qua. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hiện nay có khoảng 200-300 doanh nghiệp theo đuổi năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường, nông nghiệp bền vững hay kinh tế tuần hoàn.

Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) Phạm Hồng Quất cho biết, dù còn thách thức về vốn dài hạn, nhu cầu chuyển đổi mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn xanh toàn cầu đang mở ra cơ hội tăng trưởng mới. Nhiều startup đã huy động được 1-5 triệu USD cho các dự án năng lượng xanh, tái chế chất thải hay giao thông xanh. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu gây tổn thất khoảng 3,2% GDP mỗi năm, chuyển đổi xanh phải được xem là đầu tư phát triển, đặc biệt ở các lĩnh vực phát thải cao như nông nghiệp, năng lượng, công nghiệp chế biến, xây dựng...

Trên thế giới, nhiều quốc gia đang chứng minh hiệu quả của ứng dụng công nghệ xanh. Kenya dùng AI cân bằng lưới điện, cảnh báo thiên tai, trong khi tại Trung Đông, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) lựa chọn đổi mới sáng tạo làm hướng đi bền vững trước thách thức khí hậu khắc nghiệt.

Đại sứ UAE tại Việt Nam Bader Almatrooshi nhấn mạnh, UAE đẩy mạnh mô hình nông nghiệp thông minh, thủy canh... Những kinh nghiệm này cho thấy việc tận dụng AI có thể giúp các nước rút ngắn hành trình hướng tới phát triển bền vững. Điểm chung của các quốc gia thành công chính là đặt công nghệ làm trục trung tâm trong chiến lược xanh.

Đan Mạch, một trong những quốc gia đi đầu toàn cầu về tăng trưởng xanh là minh chứng cho việc đổi mới công nghệ có thể tạo ra tăng trưởng song hành với giảm phát thải. Việt Nam và Đan Mạch đã thiết lập Đối tác chiến lược về tăng trưởng xanh từ năm 2011. Nhiều tập đoàn quốc tế cũng coi Việt Nam là điểm đến đầu tư xanh. Dự án nhà máy trung hòa carbon 1,3 tỷ USD của Tập đoàn LEGO tại Bình Dương là minh chứng cho khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Đòn bẩy quan trọng

Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh thông qua đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí đầu tư và khuyến khích sử dụng năng lượng sạch. Trong bối cảnh đó, hợp tác công-tư (PPP) trở thành đòn bẩy quan trọng. Hội nghị Thượng đỉnh Diễn đàn Đối tác vì Tăng trưởng xanh và Mục tiêu toàn cầu 2030 (P4G) là thí dụ tiêu biểu khi hỗ trợ startup giai đoạn đầu bằng tư vấn kỹ thuật, tài chính và kết nối đối tác. Việt Nam cũng là thành viên tích cực của P4G, đến nay đã có 12 dự án hợp tác được triển khai trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và môi trường, giúp doanh nghiệp xanh tiếp cận nguồn lực quốc tế.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế vẫn lớn. Các công nghệ xanh hiện chủ yếu tập trung vào những lĩnh vực dễ triển khai hơn, trong khi công nghiệp nặng, nguồn phát thải lớn nhất mới chỉ có khoảng 11% lượng phát thải được xử lý bằng công nghệ sạch. Điều này đòi hỏi sự kết hợp mạnh mẽ hơn giữa đổi mới sáng tạo, đầu tư xanh và các mô hình hợp tác đa bên. Khoảng trống này cũng lý giải vì sao Việt Nam cần tiếp cận mạnh hơn các giải pháp công nghệ xanh có tính ứng dụng cao từ những quốc gia đi trước.

Nhiều đối tác quốc tế đang đồng hành với Việt Nam bằng các giải pháp công nghệ có tính ứng dụng cao. Nhật Bản giới thiệu công nghệ đốt rác phát điện (Waste-to-Energy) và hệ thống xử lý nước thải Johkasou phù hợp các đô thị mở rộng và khu vực chưa có hạ tầng thoát nước tập trung. Tại Việt Nam, mô hình điện rác Bắc Ninh và Johkasou tại Vịnh Hạ Long đã chứng minh tính khả thi của PPP trong lĩnh vực môi trường. Nhật Bản cũng thúc đẩy công nghệ tái chế pin mặt trời, nhựa và kim loại từ rác điện tử; vệ tinh GOSAT tích hợp AI giúp minh bạch hóa dữ liệu phát thải theo Thỏa thuận Paris.

Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) cảnh báo rằng, không thể đạt phát triển bền vững khi các cộng đồng vẫn liên tục chịu tác động của lũ lụt, hạn hán, mực nước biển dâng và suy giảm đa dạng sinh học. UNIDO đang triển khai chương trình trị giá khoảng 13 triệu USD tại Việt Nam, tập trung vào công nghiệp xanh, chuỗi cung ứng bền vững và công nghệ sạch. Song song, sáng kiến AIM Global-Liên minh AI cho công nghiệp và sản xuất mở rộng hợp tác quốc tế về AI, chia sẻ tri thức và chuyển giao công nghệ, tạo thêm động lực cho chuyển đổi xanh.

Ở trong nước, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ đề xuất xây dựng “bản đồ startup xanh”, khung đo lường tác động và cơ chế hỗ trợ tài chính. Bộ Khoa học và Công nghệ đang nghiên cứu các công cụ như quỹ đầu tư mạo hiểm xanh, sàn giao dịch khởi nghiệp xanh, ưu đãi thuế và cải cách thủ tục vay vốn. Các chuyên gia Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) cho rằng, Việt Nam cần ưu tiên phát triển hạ tầng năng lượng tái tạo, trung tâm dữ liệu tiết kiệm năng lượng, đào tạo nhân lực AI và xây dựng khung quản trị dữ liệu - các yếu tố nền tảng cho hệ sinh thái công nghệ xanh. Công nghệ xanh chỉ thật sự hiệu quả khi được mở rộng sang các lĩnh vực phát thải lớn, đi kèm quản trị AI gắn với đạo đức số. Tuy nhiên, để các giải pháp này phát huy hiệu quả, hệ sinh thái cần một cấu trúc đồng bộ giữa thể chế-công nghệ-thị trường, thay vì các nỗ lực rời rạc theo từng dự án.

Đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và hợp tác là chìa khóa để giải quyết các vấn đề môi trường, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Ông Hoàng Minh,

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ

Cùng với các mô hình hợp tác, Việt Nam cần một hệ thống chính sách toàn diện để thúc đẩy khởi nghiệp xanh. Việc phát triển các mô hình chuỗi cung ứng xanh và tăng cường hợp tác sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin mở rộng ra thị trường quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh khẳng định: “Đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và hợp tác là chìa khóa để giải quyết các vấn đề môi trường, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn”. Trong bối cảnh công nghệ trở thành chìa khóa mở cánh cửa Net Zero, Việt Nam không chỉ cần đầu tư mà còn phải dẫn dắt cách thức ứng dụng, đổi mới và nhân rộng mô hình xanh.

Có thể bạn quan tâm

Vietnam Airlines hiện đại hóa đội tàu bay thông qua đầu tư vào các dòng máy bay thế hệ mới, giúp giảm tiêu hao nhiên liệu.

Hướng đi bền vững cho các cửa ngõ Thủ đô

Khi chuyển đổi xanh đã trở thành một loại “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam thâm nhập vào các thị trường khó tính, để ngành logistics chạm đến quy mô của một "siêu ngành" 280 tỷ USD, đạt được mục tiêu hạ tỷ lệ chi phí logistics so với GDP thì xanh hóa các cửa ngõ chính là sự nâng cấp tất yếu của hệ thống hạ tầng.

Phân loại thủy hải sản ở cảng cá Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng. (Ảnh THANH HẢI)

Tháo điểm nghẽn để giữ thị trường

“Xanh hóa” với thủy sản Việt Nam đang trở thành yêu cầu bắt buộc khi EU, Mỹ, Nhật Bản siết tiêu chuẩn về phát thải, truy xuất và bao bì tái chế. Thị trường không chỉ đòi hỏi chất lượng và giá, mà còn đòi hỏi dấu chân carbon.

Chủ rừng chưa thể giao dịch tín chỉ carbon do thiếu chính sách cụ thể.

Khung pháp lý cho sàn giao dịch carbon trong nước

Một trong những cơ sở quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, là nguồn hấp thụ các-bon lớn từ rừng, biển và các hệ sinh thái tự nhiên. Vì vậy, việc đo đếm, quy đổi và từng bước hình thành thị trường mua, bán tín chỉ carbon là giải pháp cần thiết để bù đắp lượng phát thải khí nhà kính.

(Ảnh minh họa: Thành Đạt)

Tiềm năng giảm phát thải ngành giao thông

Phương tiện giao thông là nguồn phát thải khí nhà kính lớn, chiếm khoảng 30% lượng phát thải. Ngoài ra, đây cũng là nguyên nhân chủ yếu gây ra bụi mịn và các loại khí độc hại. Giảm phát thải là nhiệm vụ cấp bách thực hiện Net Zero vào năm 2050, đồng thời là giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe con người và môi trường sống.

(Ảnh minh họa)

Thiết lập hành lang thanh toán cho giao dịch carbon trong nước

Bộ Tài chính vừa công bố thủ tục chấp thuận ngân hàng thương mại làm ngân hàng thanh toán cho sàn giao dịch carbon trong nước, qua đó hình thành hành lang pháp lý cho hoạt động thanh toán, bảo đảm các giao dịch carbon được thực hiện an toàn, minh bạch và thông suốt.

Vườn cam dưới những tán cây cổ thụ trăm năm tuổi tại Măng Đen.

[Ảnh] Mùa vàng hữu cơ dưới tán rừng Măng Đen đại ngàn

Tới Măng Đen, nếu nhàm chán với những địa điểm quen thuộc, nơi kết hợp giữa biểu diễn công nghệ và chào bán nông sản, bạn nghĩ sao về một mô hình nông nghiệp hoàn toàn thuận tự nhiên, nơi mang tới cho chúng ta cả cảnh quan hùng vĩ, nông sản tươi ngon và những câu chuyện đầy cảm hứng?

Hồ chứa nước Sông Cái thuộc hệ thống thủy lợi Tân Mỹ cung cấp nguồn nước cho tưới tiêu và nhà máy Thuỷ điện tích năng Bác Ái.

Dự án Thủy điện tích năng Bác Ái: Tối ưu hóa nguồn lực cho mục tiêu Net Zero

Tại vùng đất nắng gió phía nam tỉnh Khánh Hòa, hồ Sông Cái bao năm qua vẫn lặng lẽ gánh vác sứ mệnh giải cơn khát cho đồng ruộng. Nhưng giờ đây, công trình thủy lợi này đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử: trở thành "bệ đỡ" cho Dự án Thủy điện tích năng Bác Ái - công trình lưu trữ năng lượng quy mô lớn đầu tiên tại Việt Nam.

ESG và hành trình kiến tạo phát triển bền vững

ESG và hành trình kiến tạo phát triển bền vững

ESG đang là xu hướng toàn cầu, là yêu cầu bắt buộc của các thị trường xuất khẩu, là chìa khóa cạnh tranh… nhưng mức độ triển khai thực chất còn chưa đồng đều. Dẫu vậy, những doanh nghiệp tiên phong đã chứng minh rằng ESG không phải là gánh nặng, mà là cơ hội để tái cấu trúc, nâng cấp chuỗi giá trị và tạo dựng niềm tin thị trường

Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Thu Hà cùng nhóm nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu.

Giảm phát thải tại nguồn bằng giải pháp công nghệ “mềm”

Bài toán giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành yêu cầu cấp bách đối với nhiều ngành kinh tế, nhất là lĩnh vực sử dụng nhiều nhiên liệu. Bên cạnh các giải pháp đầu tư thiết bị mới, chuyển đổi công nghệ quy mô lớn, những giải pháp công nghệ “mềm” đang được quan tâm bởi tính khả thi trong giai đoạn chuyển tiếp.

Ông Dennis Quennet, Giám đốc Phát triển kinh tế bền vững, Tổ chức Hợp tác quốc tế Cộng hòa Liên bang Đức (GIZ) chia sẻ về chuyển đổi kép. (Ảnh: HNV)

Mở ra cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa từ chuyển đổi số-xanh

Theo ông Dennis Quennet, Giám đốc Phát triển kinh tế bền vững, Tổ chức Hợp tác quốc tế Cộng hòa Liên bang Đức, Việt Nam cần bảo đảm quá trình hội nhập không chỉ dành cho các “doanh nghiệp đầu tàu” mà phải mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ - lực lượng đóng vai trò quan trọng đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững...

Khu công nghiệp công nghệ cao Long Thành được đầu tư xây dựng theo tiêu chuẩn khu công nghiệp sinh thái, xanh.

Xây dựng khu công nghiệp xanh ở Đồng Nai

Đồng Nai được xem là “thủ phủ” công nghiệp của cả nước với 57 khu công nghiệp đang hoạt động. Theo quy hoạch đã được phê duyệt, đến năm 2030 tỉnh sẽ có 81 khu công nghiệp. Địa phương tiên phong chuyển đổi khu công nghiệp hiện hữu và đẩy mạnh đầu tư mới theo hướng khu công nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn để phát triển bền vững.

Thủy chung với rừng xanh

Thủy chung với rừng xanh

Nằm ở mái bắc dãy Trường Sơn, nơi đầu nguồn con sông Ngàn Phố, có một tập thể đã 70 năm gắn bó với rừng. Điểm chung giữa họ không chỉ là sự tiếp nối qua nhiều thế hệ mà còn là lời thề son sắc với rừng. 

Hành trình giữ xanh đại ngàn Pù Mát

Hành trình giữ xanh đại ngàn Pù Mát

Giữa mạch xanh bất tận của Pù Mát, “lá phổi” của dãy Bắc Trường Sơn ở miền Tây Nghệ An, có những con người từng một thời “ăn rừng, ngủ rừng”, mang thân phận thợ săn, lâm tặc… để mưu sinh. Họ gieo nỗi sợ giữa rừng sâu, nhưng rồi lại chính họ là những người lặng lẽ quay đầu, góp sức giữ lại màu xanh cuối cùng cho đại ngàn.

Hương ước giữ rừng giữa đại ngàn miền tây Nghệ An

Hương ước giữ rừng giữa đại ngàn miền tây Nghệ An

Giữa trùng điệp đại ngàn ở miền tây xứ Nghệ, nơi những cánh rừng vẫn vươn xanh không nhờ hàng rào thép hay biển cấm, mà nhờ vào một luật bất thành văn “hương ước giữ rừng”. Đó là những “lệ bản” thiêng liêng được cộng đồng dân bản nghiêm khắc thực hiện để giữ rừng như máu thịt của mình.