Chìa khóa mở đường trên hành trình hướng tới Net Zero

Chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu tất yếu trong giai đoạn phát triển mới, khi công nghệ số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra những phương thức hoàn toàn khác để giảm phát thải, tối ưu tài nguyên và nâng cao hiệu quả sản xuất, quản trị.

Việc ứng dụng quản lý dinh dưỡng đất tại Đắk Lắk giúp nông dân sản xuất hiệu quả hơn.
Việc ứng dụng quản lý dinh dưỡng đất tại Đắk Lắk giúp nông dân sản xuất hiệu quả hơn.

Định hướng cho tăng trưởng xanh

Việt Nam xác định tăng trưởng xanh là định hướng phát triển cốt lõi, thể hiện qua chuỗi chính sách được triển khai hơn một thập niên qua. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hiện nay có khoảng 200-300 doanh nghiệp theo đuổi năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường, nông nghiệp bền vững hay kinh tế tuần hoàn.

Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) Phạm Hồng Quất cho biết, dù còn thách thức về vốn dài hạn, nhu cầu chuyển đổi mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn xanh toàn cầu đang mở ra cơ hội tăng trưởng mới. Nhiều startup đã huy động được 1-5 triệu USD cho các dự án năng lượng xanh, tái chế chất thải hay giao thông xanh. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu gây tổn thất khoảng 3,2% GDP mỗi năm, chuyển đổi xanh phải được xem là đầu tư phát triển, đặc biệt ở các lĩnh vực phát thải cao như nông nghiệp, năng lượng, công nghiệp chế biến, xây dựng...

Trên thế giới, nhiều quốc gia đang chứng minh hiệu quả của ứng dụng công nghệ xanh. Kenya dùng AI cân bằng lưới điện, cảnh báo thiên tai, trong khi tại Trung Đông, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) lựa chọn đổi mới sáng tạo làm hướng đi bền vững trước thách thức khí hậu khắc nghiệt.

Đại sứ UAE tại Việt Nam Bader Almatrooshi nhấn mạnh, UAE đẩy mạnh mô hình nông nghiệp thông minh, thủy canh... Những kinh nghiệm này cho thấy việc tận dụng AI có thể giúp các nước rút ngắn hành trình hướng tới phát triển bền vững. Điểm chung của các quốc gia thành công chính là đặt công nghệ làm trục trung tâm trong chiến lược xanh.

Đan Mạch, một trong những quốc gia đi đầu toàn cầu về tăng trưởng xanh là minh chứng cho việc đổi mới công nghệ có thể tạo ra tăng trưởng song hành với giảm phát thải. Việt Nam và Đan Mạch đã thiết lập Đối tác chiến lược về tăng trưởng xanh từ năm 2011. Nhiều tập đoàn quốc tế cũng coi Việt Nam là điểm đến đầu tư xanh. Dự án nhà máy trung hòa carbon 1,3 tỷ USD của Tập đoàn LEGO tại Bình Dương là minh chứng cho khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Đòn bẩy quan trọng

Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh thông qua đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí đầu tư và khuyến khích sử dụng năng lượng sạch. Trong bối cảnh đó, hợp tác công-tư (PPP) trở thành đòn bẩy quan trọng. Hội nghị Thượng đỉnh Diễn đàn Đối tác vì Tăng trưởng xanh và Mục tiêu toàn cầu 2030 (P4G) là thí dụ tiêu biểu khi hỗ trợ startup giai đoạn đầu bằng tư vấn kỹ thuật, tài chính và kết nối đối tác. Việt Nam cũng là thành viên tích cực của P4G, đến nay đã có 12 dự án hợp tác được triển khai trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và môi trường, giúp doanh nghiệp xanh tiếp cận nguồn lực quốc tế.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế vẫn lớn. Các công nghệ xanh hiện chủ yếu tập trung vào những lĩnh vực dễ triển khai hơn, trong khi công nghiệp nặng, nguồn phát thải lớn nhất mới chỉ có khoảng 11% lượng phát thải được xử lý bằng công nghệ sạch. Điều này đòi hỏi sự kết hợp mạnh mẽ hơn giữa đổi mới sáng tạo, đầu tư xanh và các mô hình hợp tác đa bên. Khoảng trống này cũng lý giải vì sao Việt Nam cần tiếp cận mạnh hơn các giải pháp công nghệ xanh có tính ứng dụng cao từ những quốc gia đi trước.

Nhiều đối tác quốc tế đang đồng hành với Việt Nam bằng các giải pháp công nghệ có tính ứng dụng cao. Nhật Bản giới thiệu công nghệ đốt rác phát điện (Waste-to-Energy) và hệ thống xử lý nước thải Johkasou phù hợp các đô thị mở rộng và khu vực chưa có hạ tầng thoát nước tập trung. Tại Việt Nam, mô hình điện rác Bắc Ninh và Johkasou tại Vịnh Hạ Long đã chứng minh tính khả thi của PPP trong lĩnh vực môi trường. Nhật Bản cũng thúc đẩy công nghệ tái chế pin mặt trời, nhựa và kim loại từ rác điện tử; vệ tinh GOSAT tích hợp AI giúp minh bạch hóa dữ liệu phát thải theo Thỏa thuận Paris.

Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) cảnh báo rằng, không thể đạt phát triển bền vững khi các cộng đồng vẫn liên tục chịu tác động của lũ lụt, hạn hán, mực nước biển dâng và suy giảm đa dạng sinh học. UNIDO đang triển khai chương trình trị giá khoảng 13 triệu USD tại Việt Nam, tập trung vào công nghiệp xanh, chuỗi cung ứng bền vững và công nghệ sạch. Song song, sáng kiến AIM Global-Liên minh AI cho công nghiệp và sản xuất mở rộng hợp tác quốc tế về AI, chia sẻ tri thức và chuyển giao công nghệ, tạo thêm động lực cho chuyển đổi xanh.

Ở trong nước, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ đề xuất xây dựng “bản đồ startup xanh”, khung đo lường tác động và cơ chế hỗ trợ tài chính. Bộ Khoa học và Công nghệ đang nghiên cứu các công cụ như quỹ đầu tư mạo hiểm xanh, sàn giao dịch khởi nghiệp xanh, ưu đãi thuế và cải cách thủ tục vay vốn. Các chuyên gia Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) cho rằng, Việt Nam cần ưu tiên phát triển hạ tầng năng lượng tái tạo, trung tâm dữ liệu tiết kiệm năng lượng, đào tạo nhân lực AI và xây dựng khung quản trị dữ liệu - các yếu tố nền tảng cho hệ sinh thái công nghệ xanh. Công nghệ xanh chỉ thật sự hiệu quả khi được mở rộng sang các lĩnh vực phát thải lớn, đi kèm quản trị AI gắn với đạo đức số. Tuy nhiên, để các giải pháp này phát huy hiệu quả, hệ sinh thái cần một cấu trúc đồng bộ giữa thể chế-công nghệ-thị trường, thay vì các nỗ lực rời rạc theo từng dự án.

Đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và hợp tác là chìa khóa để giải quyết các vấn đề môi trường, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Ông Hoàng Minh,

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ

Cùng với các mô hình hợp tác, Việt Nam cần một hệ thống chính sách toàn diện để thúc đẩy khởi nghiệp xanh. Việc phát triển các mô hình chuỗi cung ứng xanh và tăng cường hợp tác sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin mở rộng ra thị trường quốc tế.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh khẳng định: “Đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và hợp tác là chìa khóa để giải quyết các vấn đề môi trường, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn”. Trong bối cảnh công nghệ trở thành chìa khóa mở cánh cửa Net Zero, Việt Nam không chỉ cần đầu tư mà còn phải dẫn dắt cách thức ứng dụng, đổi mới và nhân rộng mô hình xanh.

Có thể bạn quan tâm

Tọa đàm “Tài nguyên thiên nhiên và chuyển đổi xanh ở Việt Nam”. (Ảnh: TL)

Thúc đẩy chuyển đổi xanh, hướng tới phát triển bền vững

Trong bối cảnh hiện nay, thúc đẩy năng lượng tái tạo, nông nghiệp tuần hoàn, bảo vệ rừng, quản lý bền vững tài nguyên nước và khai thác khoáng sản gắn với công nghệ sạch không chỉ là xu thế tất yếu, mà còn là giải pháp then chốt để hài hòa giữa khai thác và bảo tồn, hướng tới phát triển nhanh và bền vững.

Mô hình nhà máy xanh.

Hiệu quả từ mô hình sử dụng tài nguyên hướng đến phát triển xanh bền vững

Mô hình sản xuất không chất thải của Gốm Đất Việt là minh chứng tiêu biểu cho hướng đi công nghiệp xanh, bền vững tại Việt Nam. Đơn vị đã tận dụng triệt để nguồn tài nguyên đất sét từ mỏ riêng, áp dụng công nghệ hiện đại để tái sử dụng toàn bộ chất thải phát sinh trong quá trình sản xuất, không phát sinh rác thải ra môi trường.

Để đạt được các cam kết khí hậu, chuyển dịch năng lượng xanh trên toàn diện các lĩnh vực, đặc biệt là khối doanh nghiệp sản xuất, không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc.

Thúc đẩy chuyển đổi số cùng chuyển đổi xanh nhằm bảo đảm phát triển bền vững

Trong dòng chảy chuyển dịch năng lượng toàn cầu, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn bản lề, nơi bài toán tăng trưởng không còn tách rời khỏi yêu cầu phát triển bền vững. Cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 đã và đang trở thành áp lực chuyển đổi thật sự đối với nền kinh tế, đặc biệt là khu vực sản xuất công nghiệp.

Quang cảnh hội thảo.

Chuỗi cung ứng tín chỉ carbon, giá trị gia tăng và chiến lược đồng quản trị lưu vực đầu nguồn

Các tham luận được trình bày tại hội thảo chuyên đề “Chuỗi cung ứng tín chỉ carbon, giá trị gia tăng và chiến lược đồng quản trị lưu vực đầu nguồn” đã góp phần nâng cao hiểu biết cả về lý luận và thực tiễn đối với hệ thống carbon rừng tại Việt Nam, với trọng tâm là các hệ sinh thái rừng nhiệt đới và rừng ngập mặn.

Sản phẩm viên nén sinh khối của Nhà máy nhiên liệu sinh khối Erex Sakura Tuyên Quang được thị trường Nhật Bản đón nhận.

Đánh thức tiềm năng năng lượng sinh khối: Hướng đi chiến lược cho mục tiêu Net Zero của Việt Nam

Trong bối cảnh toàn cầu đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 tại COP26, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, trong đó năng lượng sinh khối được xem là một trụ cột giàu tiềm năng nhưng chưa được phát huy tương xứng.

Việt Nam trong bức tranh nhiên liệu hàng không bền vững khu vực

Việt Nam trong bức tranh nhiên liệu hàng không bền vững khu vực

Báo cáo ASEAN 2050 SAF Outlook công bố vừa qua - do tổ chức tư vấn GHD thực hiện, với sự tài trợ của Quỹ Thương mại và Đầu tư Canada vì phát triển (CTIF), đối tác tri thức Boeing và Ban Thư ký ASEAN - cho thấy Đông Nam Á sở hữu tiềm năng lớn trong sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) từ phế thải nông lâm nghiệp. 

Cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang tỉnh Điện Biên cùng cán bộ, nhân dân xã Mường Nhà ra quân đào hố trồng cây cà-phê, mắc-ca trong ngày 2/4.

Lực lượng vũ trang tỉnh Điện Biên chung sức cùng nhân dân trồng mới cây cà-phê, mắc-ca

Chủ động triển khai kế hoạch trồng mới cây cà-phê, mắc-ca đã được Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành, ngày 2/4, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị Ban Chỉ đạo thực hiện chiến dịch "Điện Biên Phủ trong thời bình cơ cấu lại ngành nông nghiệp..." (gọi tắt là BCĐ 1850) của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên.

Hà Nội từng bước đẩy mạnh chuyển đổi phương tiện theo hướng hiện đại, thân thiện môi trường.

Từ ngày 1/4, Hà Nội vận hành 10 tuyến buýt điện

Từ ngày 1/4/2026, Hà Nội đưa vào vận hành 10 tuyến xe buýt điện với tổng số 288 phương tiện. Đây là bước tiến quan trọng trong lộ trình phát triển hệ thống vận tải công cộng xanh, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm thiểu ô nhiễm không khí đô thị. 

Rừng ngập mặn Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: HỒNG ĐẠT)

Tạo nguồn lực tham gia thị trường tín chỉ carbon

Rừng ngập mặn phân bố tại các vùng chuyển tiếp giữa đất liền và đại dương là hệ sinh thái đặc biệt có năng suất sinh học cao, có khả năng tích lũy một lượng lớn carbon xanh trong sinh khối và trong đất.

Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh hướng đến mô hình thân thiện với môi trường. (Ảnh: KHÁNH TRÌNH)

Giúp doanh nghiệp bứt phá trong chuyển đổi xanh

Với những biến động khó lường về kinh tế, địa chính trị trên toàn cầu, yêu cầu chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững không còn là lựa chọn dài hạn mà đã trở thành đòi hỏi cấp bách đối với nền kinh tế Việt Nam.

Người dân thành phố Huế đang quen dần với việc phân loại rác tại nguồn.

Huế tìm giải pháp giảm bao bì nhựa, kết nối chính sách với thực tiễn

Ngày 20/3, tại thành phố Huế, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Viện Nghiên cứu phát triển thành phố Huế (HueIDS) và Dự án “Huế - Đô thị giảm nhựa ở miền trung Việt Nam” (WWF-Việt Nam) tổ chức Diễn đàn quốc gia về thúc đẩy giảm bao bì nhựa thông qua chính sách và thí điểm tại địa phương.

Bốn em trong nhóm Dự án Green Era trao tiền, phối hợp Đoàn Thanh niên Khu bảo tồn Thiên nhiên Đakrông chăm sóc vườn cây. (Ảnh: Quang Huy)

Gieo hạt giống xanh cho một kỷ nguyên xanh

Giữa những thách thức ngày càng gay gắt của biến đổi khí hậu toàn cầu, câu chuyện về Dự án Green Era do một nhóm học sinh trung học phổ thông sáng lập để lại nhiều suy ngẫm sâu sắc.

Chuyển dịch năng lượng tái tạo: Cần chính sách, vốn và trao quyền cho phụ nữ.

Chuyển dịch năng lượng tái tạo: Cần chính sách, vốn và trao quyền cho phụ nữ

Năm 2024, năng lượng tái tạo mới chiếm 12,8% sản lượng điện quốc gia, trong khi mục tiêu đến năm 2050 là 71,5%. Để rút ngắn khoảng cách ấy, Việt Nam cần đồng thời giải ba bài toán: hoàn thiện khung pháp lý, huy động 136,3 tỷ USD vốn đầu tư, và đưa phụ nữ từ vị trí "bên lề" vào trung tâm cuộc chuyển dịch.

Chuyển dịch năng lượng: Khi công nghệ trở thành chìa khóa của Net Zero. Ảnh minh họa.

Chuyển dịch năng lượng: Khi công nghệ trở thành chìa khóa của Net Zero

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển kinh tế gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, năng lượng không còn chỉ là yếu tố bảo đảm cho sản xuất và đời sống, mà đã trở thành trụ cột quan trọng của mô hình tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.