Báo cáo ASEAN 2050 SAF Outlook công bố tháng 1/2026 - do tổ chức tư vấn GHD thực hiện, với sự tài trợ của Quỹ Thương mại và Đầu tư Canada vì Phát triển (CTIF), đối tác tri thức Boeing và Ban Thư ký ASEAN - cho thấy Đông Nam Á sở hữu tiềm năng lớn trong sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) từ phế thải nông lâm nghiệp. Trong bức tranh đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có lợi thế nổi bật.
Ngành hàng không chiếm khoảng 2–3% tổng lượng phát thải CO2 toàn cầu và thuộc nhóm ngành khó giảm phát thải nhất. Trong bối cảnh chưa có giải pháp điện khí hóa máy bay ở quy mô thương mại, nhiên liệu hàng không bền vững - sản xuất từ phế thải nông nghiệp, dầu ăn đã qua sử dụng hoặc sinh khối rừng - đang được coi là hướng đi chủ đạo, dự kiến đóng góp khoảng 60–65% vào mục tiêu giảm phát thải của toàn ngành. SAF có thể sử dụng trực tiếp trên các máy bay và hạ tầng sân bay hiện có mà không cần cải tạo, giảm tới 80% phát thải so với nhiên liệu truyền thống.
Phát biểu tại sự kiện công bố Báo cáo ASEAN SAF Outlook tổ chức tại Hà Nội ngày 23/1/2026, bà Sharmine Tan, Trưởng bộ phận Phát triển bền vững khu vực Đông Nam Á của Boeing, nhận định: "
Ngành hàng không thương mại Đông Nam Á đang tăng trưởng nhanh chóng để phục vụ các nền kinh tế mở rộng và đáp ứng nhu cầu hành khách cũng như vận tải hàng hóa. Bên cạnh việc bổ sung máy bay tiết kiệm nhiên liệu hơn, việc gia tăng nguồn cung SAF sẽ tạo điều kiện cho tăng trưởng có trách nhiệm. Báo cáo cho thấy khu vực có tiềm năng mạnh mẽ để mở rộng sản xuất SAF nếu có chính sách, quan hệ đối tác và đầu tư phù hợp."
Nguồn cung dồi dào từ nông nghiệp và vị thế của Việt Nam
Báo cáo cho thấy 7 quốc gia ASEAN được khảo sát (trong đó có Việt Nam) sở hữu nguồn nguyên liệu phong phú gồm phế thải từ:
Lúa gạo
Sắn
Ngô
Mía
Dầu cọ
Gỗ rừng trồng
Tiềm năng cung SAF từ các nguồn này ước đạt khoảng 7,5 triệu thùng/ngày vào năm 2030 và có thể tăng lên 8,5 triệu thùng/ngày vào năm 2050. Trong khi đó, nhu cầu SAF nội khối dự kiến tăng từ khoảng 15.000 thùng/ngày vào năm 2030 lên khoảng 760.000 thùng/ngày vào năm 2050. Khoảng cách giữa cung và cầu cho thấy Đông Nam Á có dư địa đáng kể để phát triển ngành công nghiệp SAF, phục vụ cả nhu cầu nội địa lẫn xuất khẩu sang các thị trường lân cận như Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore - ba quốc gia có tổng cầu SAF dự kiến tăng từ 40.000 thùng/ngày (2030) lên hơn 607.000 thùng/ngày (2050).
Việt Nam, cùng với Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan, được đánh giá là nhóm quốc gia có nguồn nguyên liệu SAF dồi dào nhất khu vực. Tiềm năng cung SAF của Việt Nam đạt khoảng 970.000 thùng/ngày vào năm 2030 và hơn 1,1 triệu thùng/ngày vào năm 2050, chủ yếu từ phế thải lúa gạo, sắn, ngô và sinh khối rừng trồng. Nhu cầu nội địa trong cùng giai đoạn ước tính ở mức thấp hơn nhiều - khoảng 2.000 đến 90.000 thùng/ngày - cho thấy phần còn lại có thể hướng tới thị trường xuất khẩu.
Đáng chú ý, rơm rạ - loại phế thải phổ biến nhất trong canh tác lúa nước tại Việt Nam, hiện phần lớn bị đốt bỏ ngoài đồng - được báo cáo xác nhận có cường độ carbon thấp nhất trong số các nguồn nguyên liệu SAF tại Đông Nam Á. Đây là lợi thế có ý nghĩa, bởi cường độ carbon thấp đồng nghĩa với giá trị cao hơn trên thị trường tín chỉ carbon quốc tế.
Về vị trí địa lý, hệ thống cảng Hải Phòng và Cái Mép - Thị Vải được đánh giá có chi phí vận chuyển biển cạnh tranh để cung cấp SAF cho Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore.
Tại phiên thảo luận về bối cảnh và chính sách SAF khu vực ASEAN trong khuôn khổ sự kiện tại Hà Nội, ông Philip Goh, Giám đốc điều hành Trung tâm Hàng không Bền vững châu Á - Thái Bình Dương (APSAC), chia sẻ: "Qua quá trình làm việc với các bên liên quan trong ngành hàng không khu vực suốt 6 tháng qua, chúng tôi nhận thấy các chính phủ ngày càng nhận thức rõ hơn về sự cần thiết phải xây dựng lộ trình chính sách giảm carbon cho hàng không. Một số quốc gia đã ban hành chính sách hàng không bền vững, số khác đang nỗ lực xây dựng khung chính sách phù hợp với bối cảnh quốc gia. APSAC sẽ tiếp tục hỗ trợ thông qua hợp tác nghiên cứu chính sách, tìm kiếm các con đường giảm phát thải mới và đào tạo nâng cao năng lực. Chúng tôi kỳ vọng các chính sách sẽ sớm đi vào thực thi, bởi khu vực cần tín hiệu cầu mạnh mẽ hơn để thúc đẩy đầu tư gia tăng sản xuất SAF."
Bên cạnh tiềm năng, báo cáo cũng chỉ ra những thách thức cần vượt qua. Hiện nay, công nghệ HEFA (sử dụng dầu ăn đã qua sử dụng) là phương thức sản xuất SAF duy nhất đã thương mại hóa, song chi phí sản xuất vẫn gấp khoảng 2 lần so với nhiên liệu hàng không truyền thống. Các công nghệ sử dụng phế thải nông lâm nghiệp - phù hợp hơn với điều kiện Việt Nam - gồm khí hóa Fischer-Tropsch, Alcohol-to-Jet và thủy nhiệt hóa lỏng, vẫn đang ở giai đoạn trình diễn, với chi phí cao gấp 4–7 lần.
Tuy nhiên, phân tích kinh tế cho thấy khi mở rộng quy mô từ nhà máy đầu tiên (2.000 thùng/ngày) lên nhà máy thế hệ sau (10.000 thùng/ngày), chi phí đầu tư trên mỗi đơn vị sản phẩm có thể giảm gần một nửa nhờ hiệu ứng học tập, chuẩn hóa thiết kế và tích hợp quy trình. Cùng với xu hướng ASEAN đẩy mạnh cơ chế định giá carbon, triển vọng thu hẹp khoảng cách giá giữa SAF và nhiên liệu truyền thống là có cơ sở trong trung và dài hạn.
Báo cáo khuyến nghị các quốc gia ASEAN, trong đó có Việt Nam, tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm: tổ chức thu gom và tập kết phế thải nông nghiệp theo hướng tập trung; phát triển hạ tầng kho chứa, nhà máy tiền xử lý và cảng phục vụ chuỗi cung ứng SAF; hình thành liên minh SAF ASEAN nhằm hài hòa chính sách pha trộn, chứng nhận và giao dịch giữa các nước; đồng thời bảo đảm sự tham gia bình đẳng của phụ nữ và cộng đồng địa phương trong chuỗi giá trị mới này.
Với nguồn nguyên liệu nông nghiệp dồi dào, vị trí địa lý thuận lợi và nhu cầu thị trường khu vực đang tăng nhanh, Việt Nam có điều kiện thuận lợi để từng bước tham gia vào chuỗi giá trị SAF - biến phế thải đồng ruộng thành nguồn năng lượng sạch cho bầu trời.
Built with Shorthand