Việc thúc đẩy thực hành nông nghiệp theo khung ESG (môi trường-xã hội-quản trị) không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của người sản xuất, mà cần một cách tiếp cận chuỗi giá trị với sự tham gia và chia sẻ trách nhiệm giữa các bên liên quan.
Nhu cầu liên kết chuỗi giá trị và chia sẻ trách nhiệm thực hành ESG
Chiều 20/3, tại Hà Nội, phiên tọa đàm đa bên về thúc đẩy tài chính xanh và thực hành ESG (môi trường-quản trị-xã hội) trong nông nghiệp đã diễn ra, thu hút sự tham gia của đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), Oxfam tại Việt Nam, Quỹ Impact Investment Exchange (IIX).
Theo đó, các diễn giả và đại biểu đã trao đổi sôi nổi, làm rõ một số điểm nghẽn cốt lõi trong thúc đẩy tài chính xanh cho nông nghiệp, nhất là khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn, hạn chế trong tiếp cận vốn của các hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ, cũng như nhu cầu tăng cường liên kết chuỗi giá trị và chia sẻ trách nhiệm trong thực hành ESG.
Dịp này, Tiến sĩ Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) chia sẻ: Một trong những thách thức lớn hiện nay trong thúc đẩy tài chính xanh là khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn. Dù đã có nhiều chủ trương và chính sách được ban hành, việc triển khai trong thực tế vẫn còn hạn chế do thiếu cách hiểu thống nhất hay sự kết nối giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp.
Tiến sĩ Bùi Thanh Minh nhấn mạnh: “Cần tiếp cận theo hướng hệ sinh thái, trong đó các chính sách, công cụ tài chính và tiêu chuẩn được thiết kế và vận hành đồng bộ. Đồng thời, việc lan tỏa các mô hình thực hành tốt sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo niềm tin và thúc đẩy chuyển đổi trong cộng đồng doanh nghiệp”.
Tiến sĩ Đinh Thị Hoa, Chuyên viên phụ trách sinh kế, bảo hiểm nông nghiệp, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển Nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra, nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò trụ cột trong tiến trình phát triển của Việt Nam.
“Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo khung ESG cho ngành nông nghiệp, với định hướng áp dụng linh hoạt theo từng ngành hàng và nhóm đối tượng. Đây sẽ là cơ sở để các tác nhân trong ngành có thể tiếp cận các cơ chế hỗ trợ và ưu đãi liên quan tài chính xanh. Bên cạnh đó, bảo hiểm nông nghiệp cũng được xác định là một công cụ quan trọng giúp người sản xuất quản trị rủi ro hiệu quả hơn, với các chính sách hỗ trợ cụ thể đang được hoàn thiện và dự tính ban hành trong thời gian tới”, bà Hoa nhấn mạnh.
Song song, bà Hoa cũng cho rằng việc xây dựng và triển khai các chính sách này rất cần sự tham gia và phối hợp của các bên liên quan trong hệ sinh thái, nhằm bảo đảm chính sách không chỉ phù hợp về mặt định hướng, mà còn phản ánh đúng nhu cầu thực tiễn và có khả năng triển khai hiệu quả.
Trong khi đó, bà Phương Trần, quản lý Dự án, Quỹ Đầu tư tác động Impact Investment Exchange (IIX) đã chia sẻ về tiềm năng của nguồn vốn đầu tư tác động trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững.
Bà Phương Trần cho rằng, bên cạnh các thách thức và cam kết của các tổ chức tài chính trong hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp thực hành ESG, mặc dù đầu tư tác động vẫn còn tương đối mới mẻ với nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, nhưng trên thực tế, nhiều doanh nghiệp nông nghiệp đã và đang tạo ra tác động xã hội một cách tự nhiên thông qua việc làm việc trực tiếp với người nông dân và cộng đồng địa phương.
Ghi nhận tại tọa đàm còn cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn đối với việc thúc đẩy ESG và tài chính xanh trong lĩnh vực nông nghiệp. Theo các diễn giả, để thúc đẩy tài chính xanh trong nông nghiệp một cách hiệu quả và thực chất, cần một cách tiếp cận hệ sinh thái, trong đó chính sách, tài chính, thị trường và năng lực được thiết kế và vận hành đồng bộ. Đồng thời, việc xây dựng “ngôn ngữ chung” và tăng cường minh bạch thông tin sẽ là yếu tố then chốt để kết nối các tác nhân trong chuỗi giá trị và mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính bền vững.
Khuyến nghị chính sách thúc đẩy ESG và tài chính bền vững trong nông nghiệp
Các diễn giả đã đề xuất một số định hướng chính sách nhằm chuyển đổi hiệu quả và thực chất thông qua việc thu hẹp khoảng cách giữa thực hành ESG và khả năng tiếp cận tài chính bền vững, đặc biệt đối với nhóm hợp tác xã và doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, chiếm đa số trong chuỗi giá trị nông nghiệp nhưng hiện vẫn đứng ngoài các dòng vốn xanh.
Cụ thể, đối với cơ quan quản lý nhà nước, các khuyến nghị nhấn mạnh nhu cầu tăng cường phối hợp liên ngành giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước nhằm bảo đảm tính thống nhất trong xây dựng và triển khai các chính sách liên quan ESG và tài chính xanh. Đồng thời, việc tích hợp bảo hiểm nông nghiệp như một công cụ quản trị rủi ro trong thực hành ESG, cũng như hoàn thiện các quy định liên quan bảo hiểm, được xem là giải pháp quan trọng trong bối cảnh rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng nhưng tỷ lệ tham gia bảo hiểm hiện còn thấp (chỉ khoảng 18%).
Đối với khu vực tài chính, vai trò dẫn dắt của hệ thống ngân hàng, hiện chiếm khoảng 88% tổng dư nợ tín dụng xanh nhưng vẫn chưa đầy đủ, do đó, cần thiết điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống tài chính, cải thiện các sản phẩm tài chính phù hợp hơn với đặc thù của nông nghiệp và năng lực của các tác nhân nhỏ. Trong đó bao gồm phát triển tín dụng xanh gắn với tài chính toàn diện, giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp, đồng thời tăng cường các công cụ tài chính cho đổi mới sáng tạo và đầu tư tác động, đặc biệt ở các giai đoạn đầu và giai đoạn mở rộng của doanh nghiệp nông nghiệp.
Các diễn giả thẳng thắn thừa nhận về khoảng trống đáng kể trong hệ sinh thái đầu tư khi thiếu các quỹ đầu tư mạo hiểm và nhà đầu tư thiên thần cho nông nghiệp, trong khi các quỹ hiện có thường yêu cầu quy mô vốn lớn, vượt quá khả năng hấp thụ của doanh nghiệp nhỏ. Vì lẽ đó, đối với doanh nghiệp và hợp tác xã, năng lực quản trị là điều kiện tiên quyết để tiếp cận cả thị trường và tài chính. Các đơn vị cần ưu tiên hoàn thiện hệ thống ghi chép, minh bạch tài chính, truy xuất nguồn gốc và xây dựng phương án kinh doanh đáp ứng yêu cầu của tổ chức tín dụng và nhà đầu tư. Đồng thời, ESG cần được tích hợp vào chiến lược và mô hình kinh doanh, thay vì chỉ dừng ở các thực hành mang tính ngắn hạn hoặc đáp ứng yêu cầu từ bên ngoài.
Bên cạnh đó, các tổ chức xã hội được xác định là một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái, đóng vai trò trung gian trong việc nâng cao năng lực, kết nối thông tin và hỗ trợ các hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ tiếp cận các nguồn tài chính bền vững, bao gồm cả các quỹ đầu tư quốc tế và tài chính tạo tác động. Việc phát huy vai trò của các tổ chức này được xem là chìa khóa để giảm bất cân xứng thông tin và thúc đẩy các mô hình nông nghiệp bền vững có khả năng nhân rộng trong thực tiễn.
