Từng có thời điểm, khoảng cách giữa giá vàng miếng SJC trong nước và giá vàng thế giới được thu hẹp đáng kể. Từ mức chênh lệch cao nhất lên tới 25%, thị trường đã chứng kiến giai đoạn ổn định tương đối khi mức chênh giảm xuống chỉ còn 3 - 5 triệu đồng/lượng (tương đương khoảng 5 - 7%) trong giai đoạn nửa cuối năm 2024 và những tháng đầu năm 2025.
Đây là kết quả của nỗ lực điều tiết từ phía cơ quan quản lý, cũng như tâm lý thị trường có phần lắng dịu. Tuy nhiên, trật tự đã bị phá vỡ kể từ nửa cuối tháng 4/2025. Giá vàng trong nước không ngừng leo thang, liên tục lập các “kỷ lục” mới về mức cao tuyệt đối, đồng thời nới rộng khoảng cách với giá thế giới lên mức khó có thể lý giải bằng quy luật cung - cầu thuần túy.
Chênh lệch liên tục bị kéo giãn
Sự đắt đỏ bất hợp lý của vàng trong nước tiếp tục tạo ra cảnh tượng quen thuộc: người dân lại xếp hàng mua vàng vào cuối tuần qua, trong khi các doanh nghiệp kinh doanh vàng đồng loạt siết chặt nguồn cung. Tại Bảo Tín Minh Châu, mỗi khách chỉ được mua 1 chỉ vàng tròn Vàng Rồng Thăng Long, còn vàng miếng SJC thì… không có hàng. Tình cảnh tương tự diễn ra tại SJC khi khách chỉ được mua 1 lượng vàng miếng hoặc 1 chỉ vàng nhẫn.
Trong khi đó, lượng người bán vàng cho công ty giảm mạnh 30-40%, còn người mua thì không hề suy giảm. Bất chấp giá vàng miếng SJC cao hơn thế giới hơn 17 triệu đồng/lượng, vàng nhẫn cũng đắt hơn 12-15 triệu đồng/lượng, lực mua vẫn không hề hạ nhiệt. Suốt gần 10 ngày qua, mức chênh lệch kỷ lục này được duy trì mà không có dấu hiệu hạ nhiệt.
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã chỉ ra ba nhóm nguyên nhân chính khiến giá vàng trong nước và thế giới tiếp tục “doãng rộng” trở lại trong thời gian vừa qua.
Thứ nhất, tâm lý kỳ vọng giá vàng thế giới sẽ còn tăng, khi thị trường toàn cầu đối mặt nhiều rủi ro: các chính sách thuế quan từ chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump, chính sách tiền tệ khó đoán của FED, căng thẳng địa chính trị và các cú sốc giá hàng hóa có thể bùng phát bất kỳ lúc nào.
Thứ hai, nguồn cung vàng miếng trong nước không được bổ sung kể từ đầu năm 2025. Thị trường ngoại hối và vàng diễn biến ổn định nên NHNN chưa cần can thiệp, càng khiến cung - cầu vàng mất cân đối.
Thứ ba, NHNN cho rằng, không loại trừ nguyên nhân có một số doanh nghiệp, cá nhân lợi dụng tình hình biến động của thị trường để đầu cơ, thổi giá, trục lợi.
Ở góc nhìn toàn cảnh, ông Shaokai Fan, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm Trung Quốc), kiêm Giám đốc Khối Ngân hàng Trung ương toàn cầu của Hội đồng Vàng thế giới cho rằng, nhu cầu đầu tư vàng tại Việt Nam sẽ còn duy trì ở mức cao. Các bất ổn toàn cầu đang thúc đẩy nhà đầu tư tìm kiếm kênh trú ẩn. Trong nước, đồng nội tệ suy yếu, thị trường bất động sản và chứng khoán kém hấp dẫn, càng khiến vàng trở thành lựa chọn thay thế.
Ngoài ra, ông Fan cũng chỉ ra một yếu tố mang tính nền tảng là chính sách quản lý vàng trong nước hiện nay vẫn còn quá chặt chẽ, trong khi nguồn cung lại không đủ đáp ứng nhu cầu. Chính điều này đang đẩy mức chênh lệch giá vàng trong nước lên cao và có thể tiếp tục kéo dài trong thời gian tới.
Cần ngăn chặn đầu cơ quá mức
Nói về hiện tượng đầu cơ, thổi giá trên thị trường vàng, ông Shaokai Fan, Giám đốc Khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Hội đồng Vàng thế giới cho rằng, đây là một diễn biến không xa lạ trong các nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, ông cảnh báo, khi không được kiểm soát, đầu cơ quá mức sẽ gây ra những "cơn sóng dữ", làm méo mó thị trường và suy giảm niềm tin của nhà đầu tư. Đây là lúc cơ quan quản lý không thể khoanh tay đứng nhìn.
Ông Fan cũng chỉ ra nguyên nhân gốc rễ khiến giá vàng trong nước liên tục bỏ xa thế giới là tình trạng khan hiếm nguồn cung. Để tháo gỡ nút thắt này, ông khuyến nghị Việt Nam cần tính tới việc dần tự do hóa thị trường vàng, trong đó có phương án nhập khẩu vàng có kiểm soát nhằm tạo cân bằng cung - cầu, giảm áp lực tăng giá.
Về phần mình, NHNN cũng nhìn nhận, dù giá vàng trong nước đang ở mức cao, biến động hiện tại chưa tạo sức ép lên điều hành chính sách tiền tệ và ổn định vĩ mô. Song, cơ quan này khẳng định sẽ tiếp tục giám sát sát sao diễn biến thị trường, phối hợp với các cơ quan chức năng để chủ động đưa ra biện pháp ổn định. Đồng thời, việc sửa đổi Nghị định 24 về quản lý thị trường vàng đang được đẩy nhanh theo quy trình rút gọn.
Ở góc độ chuyên gia, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, cảnh tượng người dân xếp hàng mua vàng phản ánh rõ tâm lý kỳ vọng giá sẽ tiếp tục leo thang, trong khi nguồn cung trong nước vẫn chưa được cải thiện. Ông đề xuất cần sớm bổ sung nguồn vàng ra thị trường hoặc cho phép doanh nghiệp nhập khẩu vàng theo cơ chế hiện hành. Khi nguồn cung được khơi thông, khoảng cách giá giữa thị trường trong nước và quốc tế mới có cơ hội thu hẹp.
Đồng thời, việc kiểm soát chặt dòng ngoại tệ và phân bổ hợp lý hạn ngạch nhập khẩu sẽ giúp giảm áp lực tỷ giá, hạn chế tình trạng găm hàng, làm giá. Bên cạnh đó, ông Hiếu cũng cảnh báo: Với mức biến động lên tới vài triệu đồng mỗi lượng chỉ trong một ngày, lướt sóng vàng là canh bạc rủi ro. Người dân cần hết sức tỉnh táo để tránh bị cuốn vào vòng xoáy đầu cơ, mua bán ngắn hạn dễ dẫn đến thua lỗ nặng.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Trọng, Giám đốc Công ty vàng Đối tác mới nhận định, giá vàng miếng trong nước sẽ khó hạ nhiệt nếu nguồn cung SJC vẫn “bặt vô âm tín”. Trong khi đó, vàng nhẫn có mức giá thấp hơn do cạnh tranh thương hiệu và nguồn cung dần được bổ sung khi người dân bán ra trong thời gian gần đây. Thị trường vàng nội địa càng thêm sôi động khi căng thẳng vũ trang giữa Ấn Độ và Pakistan đẩy nhu cầu trú ẩn an toàn lên cao.
NHNN chi nhánh Khu vực 2 vừa có văn bản yêu cầu các cơ quan, tổ chức tại TP Hồ Chí Minh phối hợp tuyên truyền, bảo đảm tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật trong hoạt động kinh doanh và mua bán vàng, nhằm ổn định thị trường và ngăn chặn vi phạm.
Theo đó, người dân chỉ được phép mua bán vàng miếng SJC tại các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp được NHNN cấp phép. Giao dịch tại các đơn vị không được cấp phép là hành vi vi phạm và sẽ bị xử phạt theo quy định.
Các doanh nghiệp kinh doanh vàng, từ vàng trang sức đến vàng miếng, phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về giấy phép, cơ sở vật chất, nguồn gốc, hóa đơn chứng từ và niêm yết giá rõ ràng. Tuân thủ pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn giúp ngăn chặn hàng giả, buôn lậu và trốn thuế.
NHNN cũng khuyến cáo người dân thận trọng khi mua vàng trong bối cảnh giá biến động mạnh, đồng thời khuyến khích giao dịch tại các điểm bán hợp pháp. Danh sách các đơn vị được phép mua bán vàng miếng tại TP Hồ Chí Minh hiện đã được công bố qua mã QR để thuận tiện tra cứu.
