Cần khung pháp lý cho thị trường công nghệ

Mặc dù đã được đề cập trong nhiều chiến lược phát triển quốc gia, nhưng thực tế tại Việt Nam vẫn chưa hình thành được một thị trường công nghệ thật sự - nơi công nghệ có thể được mua bán công khai, có cơ chế định giá minh bạch, đơn vị môi giới chuyên nghiệp cùng các công cụ bảo đảm giao dịch.
Các kỹ sư Công ty Tomeco (Cụm công nghiệp Ngọc Liệp, Hà Nội) trao đổi về thiết kế mẫu quạt công nghiệp. (Ảnh DUY LINH)
Các kỹ sư Công ty Tomeco (Cụm công nghiệp Ngọc Liệp, Hà Nội) trao đổi về thiết kế mẫu quạt công nghiệp. (Ảnh DUY LINH)

Thiếu cả cung lẫn cầu

Thị trường công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đây là nơi kết quả nghiên cứu được ứng dụng, các công nghệ được trao đổi, mua bán, định giá và chuyển giao đến doanh nghiệp để tạo ra sản phẩm phục vụ xã hội. Nếu thiếu một thị trường công nghệ vận hành hiệu quả, minh bạch và có cơ chế hỗ trợ rủi ro, quá trình đổi mới sẽ bị gián đoạn, chi phí triển khai tăng cao và nguy cơ đầu tư sai hướng sẽ rất lớn.

Một thực tế đang cản trở nhiều doanh nghiệp trong hành trình đổi mới sáng tạo là thiếu thông tin đáng tin cậy về công nghệ, mặc dù đã có các “chợ” công nghệ và thiết bị (techmart) cùng một số sàn giao dịch ảo về công nghệ. Lãnh đạo Công ty cổ phần Sao Thái Dương chia sẻ, trong rất nhiều khó khăn mà doanh nghiệp đang đối mặt, có một rào cản vô hình chính là khoảng cách giữa doanh nghiệp với kết quả nghiên cứu.

Nhiều giải pháp tưởng chừng đơn giản, nhưng nếu doanh nghiệp có thông tin kịp thời và tiếp cận được để ứng dụng, có thể tạo ra giá trị gia tăng rất lớn. Nhiều doanh nghiệp kỳ vọng Nhà nước xây dựng một cơ sở dữ liệu đáng tin cậy về các nhà khoa học, giúp doanh nghiệp nhận diện chính xác ai là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực mình cần, từ đó đặt đúng đầu bài, nâng cao hiệu quả đổi mới sáng tạo.

Tình trạng không biết tìm mua công nghệ ở đâu khiến nhiều doanh nghiệp chậm đổi mới hoặc lệ thuộc công nghệ nhập khẩu.

Lãnh đạo Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm CVI cũng nhận định, điểm nghẽn lớn nhất trong hoạt động thương mại hóa và chuyển giao công nghệ hiện nay là việc “chợ” thông tin khoa học, công nghệ chưa vận hành đúng nghĩa; các thông tin về quá trình thực hiện, khả năng ứng dụng, chi phí chuyển giao hay chi phí tiếp theo đều chưa được công khai, minh bạch. Điều này khiến bên bán và bên mua rất khó để gặp gỡ, trao đổi và đi đến hợp tác hiệu quả.

Tình trạng không biết tìm mua công nghệ ở đâu khiến nhiều doanh nghiệp chậm đổi mới hoặc lệ thuộc công nghệ nhập khẩu. Báo cáo giám sát của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (2018- 2022) cho thấy, trong gần 5 năm, cả nước có 479 hợp đồng chuyển giao công nghệ trị giá hơn 97 nghìn tỷ đồng, trong đó doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm hơn 90 nghìn tỷ đồng (92%).

Nguyên nhân chính là nguồn cung công nghệ từ cơ sở nghiên cứu còn dở dang, chưa thành hàng hóa thị trường; các tổ chức trung gian hoạt động hiệu quả thấp; và hỗ trợ thị trường còn hạn chế.

Theo đánh giá của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), việc thiếu thị trường công nghệ vận hành thực chất dẫn đến chi phí đổi mới sáng tạo tại Việt Nam cao hơn khoảng 1,5 lần so với mức trung bình của các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).

Cần khung pháp lý đồng bộ, thực chất

Theo các chuyên gia, đổi mới sáng tạo không thể thực hiện nếu thiếu một thị trường công nghệ hiệu quả. Thị trường này giúp doanh nghiệp nâng cao trình độ sản xuất, tăng doanh thu, lợi nhuận và tái đầu tư cho khoa học-công nghệ. Khi doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, họ cũng trở thành nguồn cung công nghệ trên thị trường. Vì vậy, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật để gỡ bỏ nút thắt là nhiệm vụ then chốt hiện nay.

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định đổi mới sáng tạo là trụ cột chiến lược, then chốt trong phát triển kinh tế-xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, với mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 40% doanh nghiệp thực hiện đổi mới sáng tạo, tỷ lệ khai thác thương mại sáng chế đạt từ 8-10%. Nghị quyết số 68-NQ/TW nhấn mạnh đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng để phát triển bền vững khu vực kinh tế tư nhân.

Cả hai nghị quyết đều yêu cầu hoàn thiện thể chế, nhất là các quy định về thị trường công nghệ, từ chuyển giao, định giá tài sản trí tuệ đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu, làm điều kiện tiên quyết thúc đẩy khoa học và công nghệ. Để thúc đẩy đổi mới sáng tạo thực chất, Dự thảo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần quy định rõ đối tượng, phạm vi, trách nhiệm và thẩm quyền các cơ quan liên quan phát triển thị trường công nghệ. Cần xây dựng hệ sinh thái gồm chợ công nghệ, sàn giao dịch minh bạch, có cơ chế trọng tài khi tranh chấp xảy ra.

Việc thành lập Quỹ bảo lãnh công nghệ giúp giảm rủi ro cho người mua và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn; đồng thời, đào tạo đội ngũ môi giới công nghệ chuyên nghiệp, chuẩn hóa và định giá công nghệ minh bạch là rất cần thiết. Khu vực công cần mua sắm công nghệ qua sàn có kiểm soát và công cụ đánh giá hiệu quả đầu tư.

Có thể bạn quan tâm

Tiến sĩ Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc VNSC và ông Yasuo Ishii, Phó Chủ tịch cấp cao JAXA trao thỏa thuận hợp tác. (Ảnh: VNSC)

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản

Ngày 2/5, tại Hà Nội, lãnh đạo Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) và lãnh đạo Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã ký kết, trao đổi “Văn bản Sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Cơ quan Hàng không vũ trụ Nhật Bản về trao đổi dữ liệu vệ tinh”.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, sở hữu trí tuệ ngày càng khẳng định vai trò là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế tri thức. Những năm qua, Việt Nam đã chủ động hoàn thiện thể chế, từng bước xây dựng hệ thống sở hữu trí tuệ tương thích với chuẩn mực quốc tế và đạt được nhiều kết quả tích cực.

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 được thông qua cho thấy những vấn đề pháp lý sở hữu trí tuệ đã được điều chỉnh gần và sát thực tiễn hiện nay. Trong đó, việc định giá tài sản sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm đang là nội dung thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận, nhất là với giới khởi nghiệp liên quan đổi mới sáng tạo.