Cần có nghiên cứu tổng thể và kết nối trong khai quật Hoàng thành Thăng Long

NDĐT - Cuộc báo cáo kết quả nghiên cứu khai quật khảo cổ tại Hoàng thành Thăng Long cho thấy đã có thêm những phát hiện mới góp phần “giải mã” cung đình cổ của nước Việt, nhưng cũng mở ra những giả thuyết mới chưa có lời giải về các công trình kiến trúc cổ trong Hoàng thành xưa.

Dấu tích đường nước (hào, hồ), một trong những phát hiện mới quan trọng của cuộc khai quật.
Dấu tích đường nước (hào, hồ), một trong những phát hiện mới quan trọng của cuộc khai quật.

Những phát hiện mới

Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ học khu vực điện Kính Thiên năm 2018 do PGS. TS Tống Trung Tín (Viện Khảo cổ học) đọc cho biết, kết quả khai quật đã khẳng định những kết quả trước đây, đồng thời cũng có những nét mới. Một trong những phát hiện quan trọng là dấu tích của hồ, hay hào nước đi theo đường uốn lượn vào vách Tây của hố khai quật, cùng với dấu tích của cấu kiện gỗ, một số mảnh còn thấy rõ mộng, vết sơn son phủ trên thân gỗ. Các nhà nghiên cứu có những ý kiến khác nhau về hồ nước và cấu kiện gỗ này, như PGS. TS Tống Trung Tín cho rằng đó có thể là một hồ nước thời Lê Trung Hưng, còn GS Bùi Minh Trí lại cho rằng đây có thể là một hào nước, với kết cấu đường nước uốn cong.

Dấu tích đường lát gạch nung.

PGS. TS Tống Trung Tín cho biết, những dấu tích của thời kỳ lịch sử được phát hiện đậm đặc nhất là thời Lê Trung Hưng, với dấu tích đường đi, móng đường đi với dấu tích gạch lát đường, bồn hoa trang trí tiểu cảnh, dấu tích móng đá giật cấp phía đông.

Ngoài ra, còn có các dấu tích thời Lê sơ với một phần nền kiến trúc gạch chạy dài theo chiều bắc - nam, phàn phía đông bị dấu tích hồ/ao cắt phá, dấu tích gạch chữ nhật đỏ lát nền tận dụng vật liệu Lý - Trần, một số di vật đá (chủ yếu là chân tàng, cấu kiện kiến trúc bị vỡ, vật liệu trang trí), đất nung (gạch vồ đỏ và xám, gạch chữ nhật đỏ, ngói cong lòng máng, ngói cong trang trí hình rồng men xanh hoặc vàng, gạch thông gió), gốm (bát, đĩa, âu, chậu…)

Dấu tích kiến trúc thời Lý có một số di tích móng cột nhưng bị phá hủy khá nhiều nên chưa xác định được phạm vi kiến trúc và bước gian kiến trúc.

Một số di vật gốm thời Lê sơ.

Cùng với các dấu tích kiến trúc, các nhà khảo cổ cũng phát hiện nhiều di vật đồ đá, đất nung, gốm, gỗ tương ứng với các lớp văn hóa Đại La, Lý, Trần, Lê sơ - Mạc - Lê Trung Hưng - Nguyễn.

Nói về các dấu tích cũng như di vật của cuộc khai quật khảo cổ này, GS Hoàng Văn Khoán cho rằng, đã xuất hiện nhiều dấu tích kiến trúc của thời Lê hơn, với các viên gạch ô có hình rồng thời Lê nhiều hơn, các dấu tích cũng lớn và công phu hơn.

Các chi tiết gạch trang trí còn khá nguyên vẹn.

TS Phạm Quốc Quân cho rằng, năm nay nhận thức về địa tầng ở khu vực khai quật đã nhiều hơn, với đậm đặc các dấu tích của thời Lê sơ và Lê Trung Hưng, điều này giúp chúng ta tìm hiểu thêm về không gian điện Kính Thiên. Các vật liệu kiến trúc và hệ thống ngói tập trung ở khu vực này nhiều, cho thấy thêm về bộ mái của điện Kính Thiên tương đối rõ nếu chúng ta có sự sắp xếp.

TS Nguyễn Văn Sơn nhận xét: Cuộc khai quật này cho thấy sự kết nối với phía nam điện Kính Thiên, tuy nhiên vẫn chưa làm rõ được hoàn toàn không gian điện Kính Thiên. Diện tích khai quật tuy rộng nhưng vẫn chưa ăn thua so với toàn bộ không gian. TS Nguyễn Văn Sơn cũng cho rằng, qua những kết quả khai quật, bộ mái của điện Kính Thiên tương đối rõ với ngói thanh lưu ly, hoàng lưu ly. Nếu mở rộng khai quật được về phía tây, chúng ta có thể áp sát thêm được về phía bắc của điện Kính Thiên.

Còn GS Bùi Minh Trí cho rằng, một trong những điều thú vị là, có rất nhiều chân tảng thời Lê ở những thời kỳ khác nhau và người ta đã tái sử dụng chúng. Và một số dấu tích cho thấy, ở thế kỷ 17-18, đã có sự điều chỉnh quy hoạch trong xây dựng. Một điều thú vị nữa, là những dấu tích kiến trúc và ao hồ cho thấy, lịch sử xã hội thời Lê Trung Hưng khá phức tạp, kinh tế phát triển mạnh. Các nhà khảo cổ đào được khá nhiều loại vật liệu, trong đó có những loại ngói khá lớn, chứng tỏ có nhiều cung điện. Đây là gợi mở quan trọng cho chúng ta tiếp tục nghiên cứu.

Kiến nghị tiếp tục và mở rộng khai quật

Hầu hết các nhà khảo cổ, nhà sử học, nhà nghiên cứu đều có chung mong muốn là sẽ tiếp tục và mở rộng khai quật khảo cổ tại Hoàng thành Thăng Long. TS Phạm Quốc Quân cho rằng, qua những kết quả khai quật trong 2-3 năm qua chung quanh khu vực điện Kính Thiên, có rất nhiều vấn đề mà cần có sự kết nối, nhận thức lại và cần thêm nhiều tư liệu hơn. TS kiến nghị, nên có định hướng tiếp theo cho cuộc khai quật. Tương tự như vậy, TS Nguyễn Văn Sơn cũng cho rằng nên mở rộng diện tích khai quật thêm ít nhất 1km2 nữa.

GS Bùi Minh Trí khi đề cập đến những gợi mở quan trọng qua cuộc khảo cổ, giúp cho việc nghiên cứu cũng cho rằng, từ đây chúng ta tiếp tục đặt những câu hỏi về điện Thiên An, đồng thời giải mã được trục trung tâm thời Lý - Trần. Ông cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục có những cuộc khai quật quy mô lớn thì mới có được những đánh giá tổng thể và tiếp tục đặt ra lộ trình. “Chúng ta đang thiếu những nghiên cứ, đánh giá tổng thể” - ông nói.

Dấu tích một số chân tảng bằng đá.

Là người trực tiếp tham gia cuộc khai quật khảo cổ, PGS. TS Tống Trung Tín cho rằng, việc tiếp tục khai quật là rất quan trọng đối với các kết quả đã đạt được. “Đôi khi một số chi tiết, thắc mắc về chuyên môn chưa thể giải tỏa được vì diện tích khai quật còn rất nhỏ, các kiến trúc không hoàn thiện” - ông nói.

Ông Trần Đình Thành, Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa cho rằng, kết quả khai quật này mới chỉ là một phần, các định vị từ các hố khai quật cho thấy những thông itn quan trọng để khôi phục và làm rõ các công trình kiến trúc về quy mô và trang trí. Ông cho biết cũng ủng hộ các ý kiến tiếp tục khai quật, tuy nhiên cũng cần có những giải pháp bảo tồn hiện vật và các hố khai quật. Phó Cục trưởng cho rằng, diện tích tiếp tục mở rộng là bao nhiêu không quan trọng bằng định hướng khai quật, ngoài phục vụ cho nghiên cứu khoa học còn phải đáp ứng được mục tiêu bảo tồn.

Mở rộng và đưa đến những hướng nghiên cứu mới, đó là những kết quả mà cuộc khai quật đem lại. Theo như lời GS. TSKH Lưu Trần Tiêu chia sẻ, Hoàng thành Thăng Long và Thành nhà Hồ là hai di tích mà trước và sau khi được công nhận, các nhà khoa học đã làm rõ thêm được rất nhiều vấn đề, cũng như làm rõ thêm được giá trị của di tích.

Có thể bạn quan tâm

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.