Trước đó, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà đã ký Quyết định 1458/QĐ-UBND về việc xếp hạng di tích lịch sử-văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố Hà Nội, trong đó di tích lịch sử-văn hóa Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn tại thôn La Xuyên, xã Cổ Đô đã được công nhận là di tích lịch sử-văn hóa cấp thành phố.
Ở nhiều làng quê Bắc Bộ, nhà thờ họ không chỉ là nơi thờ phụng tổ tiên mà còn là không gian lưu giữ ký ức của một cộng đồng, dòng tộc qua nhiều thế hệ. Tại thôn La Xuyên, khu nhà thờ dòng tộc họ Hoàng có hai công trình thờ tự trang nghiêm nằm trong cùng một khuôn viên là nhà thờ Thượng tổ họ Hoàng (nhà thờ Ất Chi) và nhà thờ Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn (từ đường họ Hoàng). Trong đó, từ đường họ Hoàng đã có lịch sử gần 230 năm, được xây dựng vào thời nhà Lê, khoảng cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19 nhằm tưởng nhớ Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn, một nhân vật có vai trò đặc biệt trong lịch sử dòng họ và địa phương.
Theo “Hoàng tộc Gia phả”, năm Cảnh Hưng thứ 4 (1751), Hoàng Viết Bàn (tự Phong Hiên, hiệu Lễ Trai Tiên sinh) từng giữ chức Công bộ Doanh thiện Thanh lại ty Viên ngoại lang dưới triều Lê. Ông mất ngày 16/2 âm lịch năm Ất Tỵ (tức năm 1785), thọ 62 tuổi, được an táng tại Gò Bề, thôn La Xuyên. Trong ký ức của nhân dân địa phương và dòng họ Hoàng ở La Xuyên, Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn và gia đình, dòng họ ông đã có nhiều đóng góp với quê hương, đất nước.
Khu di tích thờ phụng ông không chỉ phản ánh truyền thống văn hoá dòng họ và cộng đồng mà còn là biểu tượng của tinh thần yêu nước, ý chí cách mạng và truyền thống đoàn kết của địa phương. Trong các giai đoạn đấu tranh cách mạng, giành độc lập dân tộc, đây là một trong những địa chỉ đỏ của địa phương, gắn với nhiều hoạt động yêu nước, là nơi tổ chức hội họp bí mật, nuôi giấu cán bộ cách mạng trước năm 1945.
Phát biểu tại buổi lễ đón Bằng xếp hạng di tích của thành phố Hà Nội, bà Nguyễn Thị Kim Oanh - Bí thư Đảng uỷ xã Cổ Đô đã nêu bật thân thế, sự nghiệp cùng những đóng với quê hương, đất nước của Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn và giá trị đặc sắc về lịch sử, giáo dục truyền thống của khu di tích, đồng thời ghi nhận những đóng góp của dòng họ Hoàng trong việc gìn giữ, bảo tồn di tích trong những năm qua.
Bà Nguyễn Thị Kim Oanh nhấn mạnh: “Giá trị của di tích không chỉ nằm ở kiến trúc, niên đại hay hiện vật lưu giữ, mà còn thể hiện ở chiều sâu văn hoá, ở truyền thống gia phong, ở sự kế thừa và phát huy qua nhiều thế hệ. Trong đó, dòng họ Hoàng là một dòng họ tiêu biểu với truyền thống hiếu học, trọng nghĩa, trọng lễ; nhiều thế hệ con cháu trưởng thành, thành đạt, có đóng góp tích cực cho xã hội và địa phương. Việc di tích được xếp hạng là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị đó và cũng là khẳng định bản sắc văn hoá giàu truyền thống của quê hương Cổ Đô”.
Nghệ nhân Hoàng Xuân Mai - là con cháu đời thứ 14 của nhánh 2 dòng họ Hoàng đã đại diện cho dòng họ cảm ơn thành phố Hà Nội đã ghi nhận và xếp hạng di tích nhà thờ họ Hoàng và nhà thờ Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn là di tích cấp thành phố.
Ông nhấn mạnh: Đây là niềm vinh dự lớn lao không chỉ của dòng họ Hoàng mà còn của quê hương La Xuyên và xã Cổ Đô, để luôn nhắc nhở mỗi người trong việc nhớ về cội nguồn, giữ gìn gia phong, đạo lý, phát huy truyền thống của dòng họ và quê hương, sống có trách nhiệm với gia đình, quê hương, đất nước, xứng đáng với các bậc tiền nhân.
Trong các giai đoạn đấu tranh cách mạng, nhiều người con của dòng họ Hoàng đã trực tiếp tham gia chiến đấu và hy sinh với 16 liệt sĩ và 24 thương binh, bệnh binh trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và phía Bắc. Nhiều cá nhân và gia đình trong dòng họ được trao tặng các phần thưởng huân chương, huy chương cao quý cùng hàng chục người có học hàm, học vị cao với những đóng góp cho đất nước.
Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích cấp thành phố được tổ chức sôi động với một chương trình nghệ thuật chào mừng, có sự tham gia biểu diễn của nhiều nghệ sĩ như: Nghệ sĩ Ưu tú Việt Thắng, nghệ sĩ chèo Quốc Phòng, ca sĩ Việt Tú, Quang Anh, Tiến Hưng, Thuý Nga và các nghệ sĩ của Nhà hát chèo Hà Nội do nghệ sĩ Hoàng Đạt đạo diễn.
