Không ít hộ dân buộc phải tìm nơi khác sinh sống để tránh hiểm họa, nhưng cũng không ít gia đình phải ở lại vì chưa có điều kiện di dời.
Đi cũng khó, trụ lại cũng không xong
Sáng 16/6, người dân đến thắp hương tại di tích Miếu Bà Thủy Long (ấp Thanh Tùng, xã Thanh Tùng, huyện Đầm Dơi) thì phát hiện phần lớn bờ kè bằng bê-tông phía giáp sông bị sạt lở nghiêm trọng. Qua khảo sát hiện trường, ngành chức năng ghi nhận đoạn bờ kè dài 55m, ngang 15m đã bị cuốn trôi; gạch sân giáp bờ kè và Miếu Ông Hổ trong khuôn viên cũng bị sụp xuống sông; ước tính thiệt hại ban đầu là hơn 750 triệu đồng.
Đáng nói, đây là di tích văn hóa cấp tỉnh, vừa được đầu tư hơn 2,5 tỷ đồng để trùng tu và đưa vào sử dụng chỉ khoảng ba tháng nay. Theo ông Lê Phương Bình, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Đầm Dơi, đây là vụ sạt lở đất thứ 26 trên địa bàn huyện từ đầu năm đến nay, gây thiệt hại hoàn toàn ba nhà dân, hơn 540m đường giao thông bị cuốn xuống sông. “Địa phương rất mong cấp trên có giải pháp căn cơ để ứng phó, vì công trình di tích lớn như Miếu Bà Thủy Long rất khó di dời”, ông Bình nói.
Sạt lở tại Cà Mau thường xảy ra cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 âm lịch, nhất là ở những nơi dòng chảy xiết, giao nhau của nhiều nhánh sông. Hệ lụy không chỉ là mất mát tài sản mà còn là nỗi ám ảnh thường trực. Bà Lâm Kim Định (khóm Sa Phô, thị trấn Năm Căn) vẫn chưa quên đêm kinh hoàng cách đây gần bảy năm: “Đang ngủ thì đất rung chuyển, vách tôn bị xé toạc, cả nhà chỉ kịp bồng bế nhau chạy ra ngoài thì nhà bị nhấn chìm xuống sông Cửa Lớn”.
Từ đó đến nay, gia đình bà Định đã bốn lần lùi nhà vào sâu trong đất liền để né sạt lở, trong đó có hai lần bà chứng kiến cả căn nhà cùng tài sản bị dòng sông “nuốt chửng”. Con lộ bê-tông trước nhà cũng đã bị mất, nay chỉ còn cây cầu tạm bằng gỗ làm lối đi chung.
Hàng xóm của bà Định là ông Mai Văn Tiến chia sẻ: “Chúng tôi xây nhà ven bờ sông, nhiều lần phải lùi nhà ra sau lộ. Giờ lộ cũng không còn, không biết phải lùi kiểu gì nữa. Đi nơi khác thì không có đất, không có tiền, mà mưu sinh cũng khó khăn”.
Cần giải pháp căn cơ, dài hạn
Từ năm 2020 đến nay, huyện Năm Căn ghi nhận 157 vụ sạt lở đất ven sông, ven biển, làm thiệt hại 126 căn nhà (52 căn bị cuốn trôi hoàn toàn), hơn 5,1 km đường giao thông và nhiều công trình hạ tầng khác, ước tổng thiệt hại hơn 11 tỷ đồng.
Toàn tỉnh Cà Mau hiện có hơn 8.000 km chiều dài sông, rạch, là địa phương có mạng lưới sông ngòi chằng chịt nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Cùng với đó là những tác động tiêu cực do biến đổi khí hậu, khiến tình trạng sạt lở diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường. Trong 10 năm qua, đã có hơn 28 km đường giao thông và hàng trăm căn nhà bị hư hỏng, sụp đổ do sạt lở, tổng thiệt hại là hơn 1.120 tỷ đồng.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Năm Căn Trần Đoàn Hùng khuyến cáo: “Tuy sạt lở xảy ra bất thường, nhưng nếu quan sát kỹ vẫn có thể nhận ra qua các dấu hiệu như đất rạn nứt, kết cấu nhà nghiêng về phía sông. Khi nhận thấy tình trạng bất thường, người dân cần báo ngay với chính quyền địa phương để có phương án di dời kịp thời”.
Theo ông Nguyễn Thanh Tùng, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Cà Mau, việc xây nhà sát bờ sông vốn là tập quán lâu đời, hình thành từ thời chưa có đường bộ phát triển. Tuy nhiên, do địa chất yếu, dòng chảy mạnh, cộng với việc người dân xây cơi nới nhà cửa ngày càng nhiều khiến tình trạng sạt lở ngày càng nặng nề. “Việc xử lý sạt lở ven sông đòi hỏi kinh phí rất lớn, vượt quá khả năng ngân sách địa phương, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Trung ương”, ông Tùng nhấn mạnh.
Khảo sát của ngành chức năng cho thấy, toàn tỉnh có hơn 425 km chiều dài sông, rạch có nguy cơ sạt lở đất, trong đó có 120 km ở mức đặc biệt nguy hiểm, chủ yếu tại các huyện Đầm Dơi, Năm Căn, Ngọc Hiển… Các điểm sạt lở đều được cắm biển cảnh báo, vận động người dân di dời. Tuy nhiên, không ít hộ vẫn cố bám trụ do lo ngại sinh kế và nơi ở mới.
10 năm qua, bằng nhiều nguồn vốn khác nhau, tỉnh đã đầu tư hơn 391 tỷ đồng xây dựng kè chống sạt lở tại các điểm cấp bách với tổng chiều dài hơn 9 km. Tuy nhiên, tính bình quân hằng năm, nguồn vốn này vẫn quá ít so với nhu cầu thực tế.
Để giải quyết căn cơ, tỉnh Cà Mau đã xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ Đề án phòng, chống sạt lở bờ biển, bờ sông giai đoạn 2021-2030, định hướng đến năm 2050, với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 31.000 tỷ đồng. Theo đó, mục tiêu đến hết năm 2025 sẽ xử lý dứt điểm các điểm sạt lở trọng yếu ảnh hưởng đến khu dân cư, hạ tầng thiết yếu; đến năm 2030 cơ bản hoàn thành việc sắp xếp, di dời dân cư khỏi các khu vực có nguy cơ sạt lở cao và xử lý 90% các điểm sạt lở nguy hiểm bằng giải pháp công trình.
Chỉ khi nào những đề án lớn được cụ thể hóa bằng nguồn lực đủ mạnh và sự vào cuộc đồng bộ của các ngành, các cấp, mới có thể hy vọng từng bước đẩy lùi được tình trạng sạt lở, bảo đảm an toàn cho cuộc sống người dân.
