Từ “đi tìm hư hỏng” đến chủ động nhận diện nguy cơ
Mặt đường xuất hiện vết nứt, hằn lún, độ gồ ghề gia tăng hay những dấu hiệu bất thường tại cầu, taluy, khu vực có nguy cơ sạt lở đều có thể trở thành yếu tố ảnh hưởng đến an toàn của người và phương tiện. Việc phát hiện sớm những nguy cơ này vì thế có ý nghĩa quan trọng trong quản lý, bảo trì đường bộ.
Tuy nhiên, với mạng lưới đường bộ rộng lớn, việc kiểm tra, đánh giá hiện trạng bằng phương pháp truyền thống đòi hỏi nhiều nhân lực, thời gian, trong khi một số vị trí trên công trình giao thông có thể tiềm ẩn rủi ro đối với người trực tiếp khảo sát.
Trong bối cảnh đó, ứng dụng công nghệ đang mở ra hướng tiếp cận mới: thay vì chỉ xử lý khi hư hỏng đã rõ ràng, cơ quan quản lý có thể dựa trên dữ liệu để theo dõi, đánh giá và đưa ra cảnh báo sớm.
Một bước triển khai đáng chú ý diễn ra từ giữa tháng 8 vừa qua, khi Khu Quản lý đường bộ I phối hợp Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Bắc đưa xe khảo sát chuyên dụng và UAV vào thu thập dữ liệu hiện trạng mặt đường, công trình cầu tại hai dự án trên đường Hồ Chí Minh.
Theo ông Lê Văn Thanh, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Bắc, việc làm chủ công nghệ khảo sát mặt đường là một trong những hướng quan trọng để ngành đường bộ đẩy mạnh chuyển đổi số, phục vụ công tác quản lý và bảo trì.
“Xe khảo sát dữ liệu mặt đường là công nghệ hiện đại và chúng tôi đã làm chủ được công nghệ này”, ông Thanh cho biết.
Điểm quan trọng không chỉ nằm ở việc thay đổi phương tiện khảo sát, mà ở lượng dữ liệu được tạo ra. Các thiết bị trên xe có thể đồng thời ghi nhận hình ảnh, vị trí, đặc điểm hình học và những chỉ số phản ánh tình trạng mặt đường. Dữ liệu sau đó được xử lý, phân tích để phục vụ đánh giá hiện trạng và xây dựng phương án sửa chữa sát thực tế hơn.
UAV và AI mở rộng khả năng “nhìn” hạ tầng
Nếu xe khảo sát chuyên dụng giúp thu thập dữ liệu trên mặt đường, UAV mở rộng khả năng tiếp cận những vị trí mà con người khó hoặc không thuận lợi khi kiểm tra trực tiếp.
Đáng chú ý, ngành đường bộ không chỉ dừng ở việc sử dụng UAV để ghi nhận hình ảnh. Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ phía Bắc đang xây dựng mô hình AI để phân tích dữ liệu cầu. Theo ông Lê Văn Thanh, phần mềm bước một đã hoàn thành và tiếp tục được hoàn thiện.
Việc kết hợp UAV với AI có thể hỗ trợ nhận diện các dạng hư hỏng, đánh giá hiện trạng công trình và phát hiện những dấu hiệu cần được kiểm tra sâu hơn. Qua đó, công nghệ góp phần giảm sự phụ thuộc vào việc con người phải trực tiếp tiếp cận những vị trí tiềm ẩn nguy hiểm.
Cách làm này đặc biệt có ý nghĩa đối với công tác quản lý những khu vực thường xuyên chịu tác động của thiên tai. Theo ông Thanh, ngành đường bộ cũng đang nghiên cứu ứng dụng công nghệ trong quan trắc sạt lở; kết quả triển khai trong quý III sẽ là cơ sở để xác định các giải pháp phòng ngừa rủi ro do thiên tai gây ra.
Từ góc độ bảo đảm an toàn giao thông, giá trị của công nghệ vì vậy không chỉ là giúp khảo sát nhanh hơn. Quan trọng hơn, dữ liệu được cập nhật thường xuyên có thể giúp cơ quan quản lý chuyển từ thế bị động xử lý hư hỏng sang chủ động nhận diện nguy cơ và lên phương án can thiệp.
Hướng tới quản lý hạ tầng dựa trên dữ liệu
Theo ông Lê Văn Thanh, trong quý III/2026, xe khảo sát dữ liệu mặt đường sẽ được sử dụng để thực hiện các nhiệm vụ của Cục Đường bộ Việt Nam. Sau đó, công nghệ dự kiến được phối hợp triển khai tại các địa phương, hướng tới áp dụng rộng rãi trên phạm vi cả nước trong những tháng đầu năm 2027.
Đây là bước đi phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý hạ tầng giao thông, khi dữ liệu ngày càng trở thành cơ sở quan trọng cho việc ra quyết định.
Mục tiêu không chỉ là có thêm một thiết bị hiện đại, mà hình thành hệ thống dữ liệu đủ đầy, đồng bộ về tình trạng đường, cầu và các yếu tố liên quan. Khi dữ liệu được cập nhật và phân tích liên tục, cơ quan quản lý có thể xác định chính xác hơn vị trí cần ưu tiên sửa chữa, theo dõi diễn biến xuống cấp và chủ động phòng ngừa nguy cơ mất an toàn.
Để thực hiện mục tiêu này, theo ông Thanh, thách thức lớn hiện nay vẫn là nguồn lực con người và kinh phí, nhất là nhân lực có chuyên môn sâu về AI và công nghệ thông tin.
“Chiến lược của chúng tôi là tuyển dụng nhân tài về phục vụ cơ quan trước, sau đó từ đội ngũ này sẽ phát triển và nhân rộng để hỗ trợ địa phương”, ông Thanh nói.
Từ những chuyến khảo sát bằng xe chuyên dụng và UAV, ngành đường bộ đang từng bước hình thành phương thức quản lý mới, trong đó công nghệ không chỉ hỗ trợ phát hiện hư hỏng mà hướng tới nhận diện sớm nguy cơ, chủ động bảo trì và phòng ngừa sự cố.
Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa trực tiếp đối với mục tiêu bảo đảm an toàn giao thông: khi những bất thường của hạ tầng được phát hiện sớm hơn, cơ quan quản lý có thêm thời gian và cơ sở dữ liệu để xử lý trước khi nguy cơ trở thành sự cố trên đường.
