Bảo vệ trẻ em trong môi trường số

Dự thảo Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao lần đầu tiên xác lập rõ các hành vi vi phạm trên không gian mạng và chế tài xử lý tương ứng.

Mới đây, Công an tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) triệt phá đường dây tội phạm công nghệ cao, chuyên tạo lập và phát tán mã độc để đánh cắp dữ liệu người dùng Internet trên toàn thế giới.

Các chuyên gia nhận định, năm 2026 sẽ chứng kiến sự thay đổi đáng chú ý trong cách thức hoạt động của tội phạm mạng. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số được khai thác ngày càng mạnh mẽ, các hình thức lừa đảo có thể trở nên tinh vi hơn nữa, cá nhân hóa và khó nhận diện hơn.

Sau Tết, tâm lý tháng Giêng là tháng ăn chơi vẫn tồn tại ở một số người dân. Lợi dụng tâm lý giải trí, thư giãn trong những ngày đầu năm, không ít đối tượng đã tung ra các hoạt động cờ bạc, cá độ ăn tiền với những chiêu trò ngày càng tinh vi, ẩn chứa dưới lớp vỏ bọc trò chơi (game) trực tuyến.

Luật Trí tuệ nhân tạo vừa được ban hành, lần đầu tiên đặt ra khung pháp lý toàn diện nhằm phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các hành vi lợi dụng AI để chiếm đoạt tài sản, thao túng nhận thức xã hội.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an thành phố Hà Nội vừa xử lý một trường hợp sử dụng công nghệ AI, đăng tải video clip sai sự thật về di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh của Thủ đô.

An ninh tài chính trong kỷ nguyên số không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là vấn đề chiến lược gắn với niềm tin xã hội, sự ổn định của thị trường và an ninh, an toàn của nền kinh tế quốc gia.

Internet mang lại những giá trị không thể phủ nhận để phát triển kinh tế-xã hội, nhưng cũng đồng thời bộc lộ ngày càng rõ những rủi ro đối với người dùng, đặc biệt là trẻ em.

Chuyển đổi số càng diễn ra sâu rộng, nguy cơ mất an toàn, an ninh mạng càng gia tăng cả về quy mô và mức độ tinh vi, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo nguồn nhân lực an ninh mạng chất lượng cao để bảo vệ hệ thống thông tin, dữ liệu và không gian mạng quốc gia.

Sự gia tăng theo cấp số nhân của các thủ đoạn lừa đảo tinh vi không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà là hệ quả trực tiếp của việc dữ liệu cá nhân bị rò rỉ (data breaches) trở thành đầu vào cho các mạng lưới tội phạm khai thác. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải xử lý triệt để tình trạng mua bán dữ liệu cá nhân trái phép.

Thiệt hại tài chính từ các vụ lừa đảo trực tuyến đang gia tăng, đặc biệt ảnh hưởng đến nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ vị thành niên và người dân vùng sâu, vùng xa. Thực tế này đòi hỏi phải siết chặt hơn các biện pháp bảo vệ thông tin cá nhân trên nền tảng thương mại điện tử.

Khi chúng tôi đi tìm hiểu về những phương thức thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao, các điều tra viên đã không chỉ phác họa về “hệ sinh thái” phía sau những vụ lừa đảo qua mạng. Ở đó không chỉ có những kẻ ngồi gọi điện giả danh, mà còn có cả một đội ngũ “kỹ sư” viết code, phần mềm được tuyển dụng phục vụ cho lừa đảo.

Từ thực tế đấu tranh của lực lượng công an, đặc biệt qua chia sẻ của điều tra viên Công an tỉnh Phú Thọ, có thể thấy phía sau mỗi cuộc gọi danh công an, viện kiểm sát, ngân hàng… là cả một dây chuyền tội phạm được tổ chức chặt chẽ ,được vận hành như một “nhà máy” lừa đảo.

Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) 2025 được đánh giá mở ra khuôn khổ hợp tác quốc tế toàn diện đầu tiên giúp Việt Nam củng cố chủ quyền số, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng lực lượng “chiến binh mạng” tinh nhuệ để ứng phó các mối đe dọa ngày càng tinh vi.

Làn sóng tấn công mạng và xâm phạm dữ liệu ngày càng phức tạp, việc hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng trở thành yêu cầu cấp bách. Việc bổ sung đầy đủ các hành vi bị cấm trên không gian mạng giúp bảo vệ quyền lợi người dân, gắn an ninh mạng với an sinh xã hội và quyền con người.

Bày tỏ tán thành sự cần thiết ban hành Luật An ninh mạng, đại biểu Quốc hội khẳng định, việc nội lực hóa các quy định cốt lõi của Công ước Hà Nội 2025 vào Luật An ninh mạng (sửa đổi) lần này sẽ tạo cơ sở để nước ta trở thành trung tâm khu vực về quản trị không gian mạng an toàn và tin cậy của nhân dân.

Bày tỏ tán thành sự cần thiết ban hành Luật An ninh mạng, đại biểu Quốc hội khẳng định, an ninh mạng chính là “hạ tầng của lòng tin”. Việc sửa Luật không chỉ hoàn thiện quy định hiện hành mà còn đặt nền tảng cho mô hình phát triển mới, nơi an ninh mạng vừa là lá chắn bảo vệ, vừa là động lực thúc đẩy kinh tế số.

Phần lớn cuộc lừa đảo đều có một mục tiêu duy nhất đó là chiếm đoạt tiền của bị hại. Khác với lừa đảo truyền thống, nơi tiền mặt được giao- nhận trực tiếp, các phi vụ lừa đảo qua mạng hiện nay đều kết thúc bằng thao tác chuyển khoản, rút tiền, “xoay vòng” qua hệ thống thương mại điện tử.

Trong bối cảnh hơn 77% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam sử dụng internet hằng ngày, không gian mạng mở ra cơ hội nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn những nguy cơ khó lường, đặc biệt là hiểm họa "bắt cóc trực tuyến" đang nhắm vào học sinh, sinh viên.

Trong thời đại số, chỉ vài chục giây video trên mạng xã hội cũng đủ đẩy một con người, một cửa hàng làm ăn chân chính vào “tâm bão” dư luận. Điều này cho thấy việc lợi dụng mạng xã hội để vu khống, bôi nhọ người khác có thể gây ra những tổn hại nặng nề.

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ kéo theo nhiều chiêu thức vi phạm tinh vi, từ lừa đảo, giả mạo khuôn mặt, giọng nói đến thao túng hình ảnh đe dọa nghiêm trọng an toàn thông tin và quyền lợi người dân. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách về khung pháp lý chặt chẽ nhằm bảo vệ người dùng, củng cố an ninh mạng.

Quảng cáo và bán hàng online qua người có ảnh hưởng chiếm khoảng hơn 30% giá trị giao dịch trực tuyến, phản ánh sức lan tỏa mạnh mẽ của nền kinh tế số. Tuy nhiên, đi cùng sự phát triển là thách thức về pháp lý và chất lượng nội dung, đòi hỏi cần sớm đào tạo và nâng cao năng lực “kiểm chứng thông tin số” hiện nay.

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và làm chủ công nghệ lõi là hai trụ cột chiến lược để bảo đảm an ninh mạng, an ninh kinh tế số và củng cố chủ quyền số quốc gia.

Cuộc đua giữa tấn công và phòng thủ mạng đang ngày càng quyết liệt, buộc Việt Nam phải kiến tạo “lá chắn mềm” trên cả ba tầng: công nghệ, hợp tác và nhận thức.

Trên phòng tuyến bảo vệ an ninh kinh tế số, nếu công nghệ là thành lũy thì con người chính là lực lượng xung kích quyết định khả năng ứng phó và phản công. Dù đã có nhiều chiến lược và đề án quy mô quốc gia, nguồn nhân lực an ninh mạng vẫn là mắt xích yếu nhất trong hệ sinh thái phòng thủ số hiện nay.

Ngành tài chính - ngân hàng đang trở thành tuyến đầu bảo vệ an ninh kinh tế số. Khi hơn 95% giao dịch đã được số hóa, mọi lỗ hổng bảo mật có thể kéo theo rủi ro lan rộng trên quy mô toàn nền kinh tế.

Trước sự gia tăng hành vi gian lận thương mại trên môi trường số, việc liên kết ba nhà: “Nhà nước - Doanh nghiệp - Hiệp hội” trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Sự phối hợp chặt chẽ này sẽ tạo lá chắn bảo vệ hoạt động thương mại điện tử, góp phần xây dựng thị trường trực tuyến minh bạch, an toàn, phát triển bền vững.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu và an toàn thông tin.