Xây dựng
"hệ miễn dịch số"
trên trận địa tư tưởng
BÀI 5
Báo chí kiến tạo niềm tin
và đồng thuận xã hội
Bước vào thời đại số, cuộc cạnh tranh về thông tin, niềm tin và khả năng dẫn dắt dư luận xã hội diễn ra ngày càng khốc liệt. Mỗi ngày, hàng triệu video, bài viết, livestream, bình luận xuất hiện trên các nền tảng số, tạo nên “ma trận” hỗn tạp, lan truyền với tốc độ chóng mặt. Trong không gian ấy, đúng-sai đan xen, thật-giả lẫn lộn, thông tin tích cực và độc hại cùng tồn tại. Lợi dụng môi trường mạng, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị gia tăng chống phá bằng thủ đoạn ngày càng tinh vi, khó nhận diện.
Điều này đặt ra yêu cầu mới với báo chí cách mạng Việt Nam đó là phải giữ vai trò tiên phong, kiến tạo niềm tin xã hội, xây dựng “lá chắn số” vững chắc để bảo vệ trận địa tư tưởng trong kỷ nguyên mới.
LẤP ĐẦY
KHOẢNG TRỐNG TRUYỀN THÔNG
Ngày nay, chỉ cần thông tin chính thức xuất hiện chậm, khoảng trống truyền thông lập tức bị lấp đầy bởi tin giả, suy diễn và những luồng thông tin độc hại. Một đoạn video cắt ghép, một tài khoản ẩn danh tung tin thất thiệt hay một clip được dựng theo hướng “thuyết âm mưu” có thể nhanh chóng tạo nên làn sóng bình luận cực đoan, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội.
Công nghệ Deepfake sử dụng trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hình ảnh, video giả mạo với độ chân thực ngày càng cao, trở thành mối đe dọa nghiêm trọng với niềm tin xã hội trong kỷ nguyên số. (Ảnh minh họa)
Công nghệ Deepfake sử dụng trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hình ảnh, video giả mạo với độ chân thực ngày càng cao, trở thành mối đe dọa nghiêm trọng với niềm tin xã hội trong kỷ nguyên số. (Ảnh minh họa)
Dư luận từng hoang mang trước các thông tin sai sự thật về việc vỡ đập thủy điện Bản Vẽ, nước nhiễm acid tại Đắk Lắk, các video AI ngụy tạo liên quan mưa lũ miền trung, hay bịa đặt lực lượng cảnh sát giao thông sử dụng xe công vụ gây tai nạn cho học sinh...
Những vụ việc ấy cho thấy tính chất khốc liệt của cuộc chiến truyền thông hiện đại, nơi tốc độ lan truyền, khả năng tác động cảm xúc và mức độ “gây sốc” nhiều khi quyết định sức ảnh hưởng của thông tin, bất kể nguồn phát từ đâu. Nguy cơ “mất trận địa thông tin” hiện hữu rõ ràng hơn bao giờ hết.
Nhiều chuyên gia truyền thông nhận định, thách thức lớn hiện nay bên cạnh nạn tin giả, còn nằm ở sự thay đổi sâu sắc trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Nếu trước đây người dân chủ yếu tiếp cận tin tức thời sự qua báo in, phát thanh, truyền hình hay báo điện tử, thì nay phần lớn thông tin được tiếp nhận thông qua video ngắn, mạng xã hội và các tài khoản cá nhân.
Thuật toán của nhiều nền tảng số ưu tiên nội dung gây tranh cãi, kích thích cảm xúc mạnh, khiến thông tin giật gân thường lan truyền nhanh hơn những sản phẩm báo chí đã được kiểm chứng kỹ lưỡng.
Một bộ phận người trẻ hiện nay có xu hướng “đọc tiêu đề thay cho đọc nội dung”, xem video vài chục giây thay cho tiếp cận thông tin toàn diện. Điều đó đặt ra thách thức rất lớn đối với báo chí, vì nếu vẫn duy trì lối truyền tải khô cứng, coi nhẹ hình thức thể hiện, báo chí sẽ khó giữ được vị thế trong môi trường truyền thông cạnh tranh khốc liệt.
Trong bối cảnh ấy, vai trò của báo chí cách mạng càng trở nên quan trọng vì xã hội càng nhiều thông tin hỗn tạp, công chúng càng cần những nguồn tin đáng tin cậy. Không gian mạng càng bị chi phối bởi cảm xúc cực đoan, càng cần những tiếng nói chuẩn xác, khách quan, có trách nhiệm và tính định hướng cao.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh:
Chặng đường 100 năm lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam là minh chứng sinh động cho vai trò to lớn của ngòi bút trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Tổng Bí thư khẳng định, trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, báo chí cách mạng phải tiếp tục giữ vững bản lĩnh chính trị, khẳng định vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng-văn hóa, trở thành lực lượng xung kích kiến tạo niềm tin và đồng thuận xã hội. Đây vừa là định hướng chiến lược đối với báo chí hiện nay, vừa là yêu cầu mang tính thời đại.
CHỦ ĐỘNG XÂY DỰNG
“LÁ CHẮN SỐ”
Những năm gần đây, các cơ quan báo chí trên cả nước đã có nhiều chuyển động tích cực trong quá trình kiến tạo niềm tin, định hướng dư luận xã hội trên không gian mạng. Nhiều cơ quan báo chí mở chuyên mục chuyên sâu về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch với cách thể hiện gần gũi hơn hơn với công chúng. Tiêu biểu có thể kể đến các chuyên mục như “Bình luận - Phê phán”, “Phòng, chống tội phạm công nghệ cao” của Báo Nhân Dân; chương trình “Đối diện” trên VTV1; các chuyên trang bảo vệ nền tảng tư tưởng trên Báo Quân đội nhân dân, Báo Công an nhân dân; chuyên mục “Góc nhìn” của Báo Tin tức và Dân tộc (Thông tấn xã Việt Nam)… Nhiều tác phẩm được đầu tư dưới dạng emagazine, longform, video ngắn, podcast, đồ họa dữ liệu, talkshow phân tích thời sự, gia tăng sức lan tỏa trên nền tảng số.
Đáng chú ý, nhiều cơ quan báo chí đã thay đổi cách tiếp cận đối với mạng xã hội. Nếu trước nhiều báo hiện diện trên mạng xã hội chủ yếu dẫn lại đường link hoặc trích dẫn các bài báo đã xuất bản, thì nay đã xác định đây là “mặt trận truyền thông trực tiếp”.
Từ đó, tư duy sản xuất nội dung cũng thay đổi mạnh mẽ. Có tòa soạn xây dựng đội ngũ chuyên sản xuất nội dung dành riêng cho nền tảng số, chú trọng tính tương tác, khả năng chia sẻ và ngôn ngữ gần gũi với người dùng, đặc biệt là giới trẻ.
Nhiều cơ quan báo chí mở chuyên mục chuyên sâu về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch với cách thể hiện gần gũi hơn hơn với công chúng.
Nhiều cơ quan báo chí mở chuyên mục chuyên sâu về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch với cách thể hiện gần gũi hơn hơn với công chúng.
Bên cạnh đó, nhiều cơ quan báo chí đã chủ động tham gia phản bác thông tin sai trái ngay trên không gian mạng với cách thức nhanh chóng, kịp thời, chính xác và thuyết phục. Cụ thể khi xuất hiện các chiến dịch xuyên tạc liên quan chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước, các cơ quan báo chí kịp thời cung cấp thông tin xác thực, đối chiếu dữ liệu, phân tích bản chất vấn đề bằng lập luận khoa học và nguồn tin chính thống.
Với những vụ việc phức tạp, nếu báo chí chính thống cung cấp thông tin nhanh, đầy đủ, minh bạch thì dư luận xã hội sớm ổn định; ngược lại, nơi nào thông tin chậm trễ, nơi đó tin đồn dễ bùng phát, hậu quả rất khó lường. Từng có thời điểm xuất hiện lo ngại rằng sự bùng nổ của mạng xã hội sẽ khiến báo chí chính thống suy giảm vai trò.
Nhưng thực tế chỉ ra rằng, càng trong môi trường thông tin hỗn độn, “vàng-thau” lẫn lộn, xã hội càng cần vai trò định hướng thông tin và dẫn dắt dư luận của báo chí chính thống, đặc biệt là các cơ quan báo chí chủ lực quốc gia.
Thời gian qua, cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng tiếp tục cho thấy vai trò nổi bật của báo chí trên mặt trận tư tưởng. Các cơ quan báo chí chủ lực như Báo Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam đã tham gia tích cực, lan tỏa hàng nghìn tác phẩm chính luận chất lượng cao.
Từ đây, nhận thức và trách nhiệm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng được lan tỏa và nhân rộng trong các tầng lớp nhân dân, hình thành thành lũy vững chắc trong công tác tư tưởng.
Lễ trao giải Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 5, năm 2025.
Lễ trao giải Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 5, năm 2025.
Từ những chuyển động đa dạng, tích cực trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ, báo chí đã và đang phát huy tốt công tác thông tin, tuyên truyền, định hướng dư luận xã hội, củng cố niềm tin công chúng và thực hiện chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số.
CỦNG CỐ
HỆ THỐNG BÁO CHÍ CHỦ LỰC QUỐC GIA
Từ ngày 1/4/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng quyết định chuyển Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam thành các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Trung ương Đảng.
Đây là bước đi mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc trong bối cảnh hiện nay. Cùng với Báo Nhân Dân và Tạp chí Cộng sản, đây là những cơ quan báo chí có độ phủ lớn nhất cả nước, sở hữu lợi thế về hạ tầng truyền thông, mạng lưới phóng viên, khả năng sản xuất nội dung đa nền tảng và sức lan tỏa xã hội rộng lớn. Khi cùng nằm trong hệ sinh thái báo chí chủ lực trực thuộc Trung ương Đảng, khả năng phối hợp thông tin, định hướng dư luận và phản ứng truyền thông sẽ được tăng cường mạnh mẽ hơn.
Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ, việc kiện toàn, sắp xếp các cơ quan báo chí chủ lực quốc gia là cần thiết, phù hợp bối cảnh môi trường truyền thông biến đổi nhanh và ganh đua thông tin trên không gian số ngày càng quyết liệt.
Việc chuyển ba cơ quan báo chí chủ lực quốc gia về trực thuộc Trung ương Đảng tiếp tục khẳng định sự đổi mới trong tư duy, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác tư tưởng, báo chí, truyền thông.
Đồng chí Vũ Việt Trang, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam phân tích: “Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các cơ quan báo chí cần thống nhất cả về tư duy và hành động, góp phần lan tỏa giá trị, tăng cường sức mạnh nội sinh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, nhất là trên không gian mạng. Việc chuyển đổi mô hình lãnh đạo chính là bước cụ thể hóa nhận thức mới trong Nghị quyết Đại hội XIV”.
Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam cũng bày tỏ: “Theo mô hình mới, các cơ quan này tham gia trực tiếp hơn vào quá trình hình thành và phát triển hệ tư tưởng. Việc trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng vì vậy bảo đảm sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện, thống nhất đối với lĩnh vực then chốt về tư tưởng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới”.
ĐỔI MỚI TƯ DUY LÀM BÁO
TRONG THỜI ĐẠI SỐ
Tuy nhiên, củng cố hệ thống báo chí chủ lực cũng đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ hơn đối với chính các cơ quan báo chí. Trong cuộc chiến thông tin gay gắt, báo chí không thể bằng lòng với phương thức làm báo truyền thống dù có thể phát huy hiệu quả rất tốt trong quá khứ.
Phụ san đặc biệt (4 trang) nhìn lại một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW – một sản phẩm đổi mới sáng tạo trong báo chí.
Phụ san đặc biệt (4 trang) nhìn lại một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW – một sản phẩm đổi mới sáng tạo trong báo chí.
Phụ san đặc biệt của Báo Nhân Dân kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025) lan tỏa niềm tự hào về đất nước Việt Nam.
Phụ san đặc biệt của Báo Nhân Dân kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025) lan tỏa niềm tự hào về đất nước Việt Nam.
Phụ san đặc biệt của Báo Nhân Dân kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025) lan tỏa niềm tự hào về đất nước Việt Nam.
Phụ san đặc biệt của Báo Nhân Dân kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025) lan tỏa niềm tự hào về đất nước Việt Nam.
Một thực tế của truyền thông hiện đại là thông tin đúng nhưng thể hiện theo lối mòn, đơn điệu, khô cứng sẽ rất khó lan tỏa bằng thông tin sai được trình bày hấp dẫn. Vì vậy, để chiếm lĩnh trận địa tư tưởng, báo chí cần thay đổi tư duy truyền thông theo hướng hiện đại hơn, linh hoạt hơn và gần công chúng hơn.
Bên cạnh những bài chính luận chuyên sâu, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tư duy kể chuyện và khả năng nắm bắt tâm lý công chúng. Đây cũng là lý do nhiều cơ quan báo chí đang thúc đẩy xây dựng “tòa soạn số”, “nhà báo số”, chuyển mạnh sang mô hình sản xuất nội dung đa nền tảng.
Người làm báo hôm nay không chỉ biết viết bài, mà còn phải có khả năng sản xuất video, podcast, đồ họa dữ liệu, phân tích xu hướng dư luận và hiểu cơ chế vận hành của các nền tảng số.
Từ sự thay đổi tư duy ấy, nhiều sản phẩm báo chí hiện đại đã ra đời: clip ngắn phản bác tin giả bằng ngôn ngữ dung dị, video đồ họa giải thích chính sách công, podcast bình luận thời sự theo phong cách đối thoại… đang tiếp cận khá hiệu quả với công chúng trẻ. Không ít phóng viên cũng trở thành những “KOL báo chí”, trực tiếp lan tỏa thông tin chính thống bằng phong cách hiện đại, gần gũi và dễ tiếp cận hơn.
Mặt khác, cũng cần nhìn nhận các thế lực thù địch liên tục thay đổi phương thức chống phá. Không chỉ dừng ở website hay blog như trước, nhiều đối tượng hiện xây dựng cả hệ sinh thái tài khoản mạng xã hội, sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo nội dung giả, cắt ghép hình ảnh, giả mạo phát ngôn, thao túng cảm xúc người xem.
Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với báo chí là phải nhanh hơn, chính xác hơn, chuyên nghiệp hơn và hấp dẫn hơn. Song song đó, báo chí phải hiện diện rộng rãi hơn, ấn tượng hơn trên các nền tảng mạng xã hội.
Việc nhiều cơ quan báo chí hiện đã chuyển từ tư duy “mang bài báo lên mạng xã hội” sang “sản xuất nội dung dành riêng cho mạng xã hội” phản ánh bước chuyển quan trọng của báo chí trong thời đại truyền thông số.
GIỮ VỮNG “THÀNH LŨY”
NIỀM TIN XÃ HỘI
Dù công nghệ thay đổi nhanh đến đâu, yếu tố cốt lõi quyết định sức mạnh của báo chí vẫn là chất lượng nội dung và niềm tin công chúng. Một cơ quan báo chí chỉ thật sự mạnh khi người dân tin rằng ở đó có sự thật, có trách nhiệm xã hội và có tiếng nói bảo vệ lợi ích cộng đồng. Vì thế, xây dựng “lá chắn số” cùng với việc phản bác thông tin sai trái, còn phải lan tỏa thông tin tích cực, củng cố niềm tin xã hội bằng những giá trị chân thực của đời sống.
Người dân tận mắt nhìn thấy thành tựu phát triển của đất nước qua những câu chuyện cụ thể, nhận ra nỗ lực cải cách, tinh thần phụng sự của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ, doanh nghiệp và nhân dân, họ sẽ vững tin vào báo chí, vào sự phát triển của đất nước và có “sức đề kháng” tốt hơn trước các luận điệu xuyên tạc.
Nhiều tác phẩm báo chí thời gian qua đã làm được điều đó: các tuyến bài về chuyển đổi số ở vùng sâu, vùng xa; phóng sự về xây dựng nông thôn mới; chương trình phản ánh nỗ lực cải cách hành chính, phòng, chống tham nhũng; hay những câu chuyện xúc động về sự hy sinh thầm lặng của cán bộ, chiến sĩ nơi biên giới, hải đảo…
Các nhà báo không quản ngại khó khăn, gian khổ, có mặt ở những nơi hiểm nguy nhất để đồng hành cùng nhân dân, truyền tải tâm tư nguyện vọng của nhân dân, làm cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Chính sự tận tâm cống hiến, vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì nhân dân phục vụ của báo chí đã góp phần bồi đắp niềm tin xã hội.
Hình ảnh người lính trẻ rắn rỏi, kiên cường bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc. (Ảnh THÀNH ĐẠT)
Hình ảnh người lính trẻ rắn rỏi, kiên cường bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc. (Ảnh THÀNH ĐẠT)
Các chiến sĩ đảo Cô Lin. (Ảnh THÀNH ĐẠT)
Các chiến sĩ đảo Cô Lin. (Ảnh THÀNH ĐẠT)
Lịch sử hơn một thế kỷ của báo chí cách mạng Việt Nam cho thấy, ở những thời điểm khó khăn nhất, báo chí luôn đứng ở tuyến đầu của mặt trận tư tưởng. Điều đó tiếp tục được khẳng định trong giai đoạn hiện nay. Sau Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu đối với báo chí sẽ ngày càng cao hơn khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen.
Trong kỷ nguyên số, bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể tách rời nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền số, an ninh thông tin và niềm tin xã hội. Một quốc gia mạnh không chỉ mạnh về kinh tế hay quân sự, mà còn phải đủ năng lực bảo vệ không gian thông tin của mình. Trong cuộc cạnh tranh ấy, báo chí cách mạng Việt Nam chính là lực lượng tiên phong.
Ngày xuất bản: 6/5/2026
Thực hiện: Vũ Mai Hoàng, Phong Điệp, Lê Phan Anh và Quang Huy