Nghiêm cấm sử dụng AI để tạo dựng, chỉnh sửa, lan truyền thông tin sai sự thật

Bước vào thời đại số, cuộc cạnh tranh về thông tin, niềm tin và khả năng dẫn dắt dư luận xã hội diễn ra ngày càng khốc liệt. Mỗi ngày, hàng triệu video, bài viết, livestream, bình luận xuất hiện trên các nền tảng số, tạo nên “ma trận” hỗn tạp, lan truyền với tốc độ chóng mặt.

Không gian mạng là mặt trận tư tưởng đầy cam go và phức tạp, nơi đó ranh giới giữa cái đúng và cái sai, giữa sự thật và tin giả thường xuyên bị xóa nhòa bởi các thuật toán và ý đồ của những người đứng sau.

Nếu trước đây, chủ quyền quốc gia được xác lập trên bốn không gian truyền thống gồm đất liền, vùng nước-biển, vùng trời và không gian vũ trụ, thì ngày nay, không gian mạng đã thật sự trở thành “lãnh thổ thứ năm”, nơi diễn ra các hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội với quy mô và cường độ chưa từng có.

Không gian mạng mở ra cánh cửa rộng lớn, kết nối cá nhân với thế giới, tạo cơ hội để học hỏi, sáng tạo và phát triển. Tuy nhiên, môi trường ấy dần trở thành “mặt trận không tiếng súng”, nơi các giá trị, niềm tin và lý tưởng phải đối mặt sự cạnh tranh quyết liệt và sự chống phá tinh vi, nham hiểm của thế lực thù địch.

Sự bùng nổ của công nghệ số và sự phát triển như vũ bão của mạng xã hội đã tạo ra những thay đổi to lớn về phương thức truyền tải thông tin, tạo ra môi trường giao tiếp đa chiều, với độ mở gần như không giới hạn.

Ngày 7/4, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Quyết định phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội). Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở Đông Nam Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Hà Nội.

Dự thảo Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao lần đầu tiên xác lập rõ các hành vi vi phạm trên không gian mạng và chế tài xử lý tương ứng.

Mới đây, Công an tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) triệt phá đường dây tội phạm công nghệ cao, chuyên tạo lập và phát tán mã độc để đánh cắp dữ liệu người dùng Internet trên toàn thế giới.

Các chuyên gia nhận định, năm 2026 sẽ chứng kiến sự thay đổi đáng chú ý trong cách thức hoạt động của tội phạm mạng. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số được khai thác ngày càng mạnh mẽ, các hình thức lừa đảo có thể trở nên tinh vi hơn nữa, cá nhân hóa và khó nhận diện hơn.

Sau Tết, tâm lý tháng Giêng là tháng ăn chơi vẫn tồn tại ở một số người dân. Lợi dụng tâm lý giải trí, thư giãn trong những ngày đầu năm, không ít đối tượng đã tung ra các hoạt động cờ bạc, cá độ ăn tiền với những chiêu trò ngày càng tinh vi, ẩn chứa dưới lớp vỏ bọc trò chơi (game) trực tuyến.

Luật Trí tuệ nhân tạo vừa được ban hành, lần đầu tiên đặt ra khung pháp lý toàn diện nhằm phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các hành vi lợi dụng AI để chiếm đoạt tài sản, thao túng nhận thức xã hội.

An ninh tài chính trong kỷ nguyên số không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là vấn đề chiến lược gắn với niềm tin xã hội, sự ổn định của thị trường và an ninh, an toàn của nền kinh tế quốc gia.

Internet mang lại những giá trị không thể phủ nhận để phát triển kinh tế-xã hội, nhưng cũng đồng thời bộc lộ ngày càng rõ những rủi ro đối với người dùng, đặc biệt là trẻ em.

Chuyển đổi số càng diễn ra sâu rộng, nguy cơ mất an toàn, an ninh mạng càng gia tăng cả về quy mô và mức độ tinh vi, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo nguồn nhân lực an ninh mạng chất lượng cao để bảo vệ hệ thống thông tin, dữ liệu và không gian mạng quốc gia.

Sự gia tăng theo cấp số nhân của các thủ đoạn lừa đảo tinh vi không phải là hiện tượng ngẫu nhiên, mà là hệ quả trực tiếp của việc dữ liệu cá nhân bị rò rỉ (data breaches) trở thành đầu vào cho các mạng lưới tội phạm khai thác. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải xử lý triệt để tình trạng mua bán dữ liệu cá nhân trái phép.

Thiệt hại tài chính từ các vụ lừa đảo trực tuyến đang gia tăng, đặc biệt ảnh hưởng đến nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ vị thành niên và người dân vùng sâu, vùng xa. Thực tế này đòi hỏi phải siết chặt hơn các biện pháp bảo vệ thông tin cá nhân trên nền tảng thương mại điện tử.

Khi chúng tôi đi tìm hiểu về những phương thức thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao, các điều tra viên đã không chỉ phác họa về “hệ sinh thái” phía sau những vụ lừa đảo qua mạng. Ở đó không chỉ có những kẻ ngồi gọi điện giả danh, mà còn có cả một đội ngũ “kỹ sư” viết code, phần mềm được tuyển dụng phục vụ cho lừa đảo.

Từ thực tế đấu tranh của lực lượng công an, đặc biệt qua chia sẻ của điều tra viên Công an tỉnh Phú Thọ, có thể thấy phía sau mỗi cuộc gọi danh công an, viện kiểm sát, ngân hàng… là cả một dây chuyền tội phạm được tổ chức chặt chẽ ,được vận hành như một “nhà máy” lừa đảo.

Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) 2025 được đánh giá mở ra khuôn khổ hợp tác quốc tế toàn diện đầu tiên giúp Việt Nam củng cố chủ quyền số, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng lực lượng “chiến binh mạng” tinh nhuệ để ứng phó các mối đe dọa ngày càng tinh vi.

Làn sóng tấn công mạng và xâm phạm dữ liệu ngày càng phức tạp, việc hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng trở thành yêu cầu cấp bách. Việc bổ sung đầy đủ các hành vi bị cấm trên không gian mạng giúp bảo vệ quyền lợi người dân, gắn an ninh mạng với an sinh xã hội và quyền con người.

Bày tỏ tán thành sự cần thiết ban hành Luật An ninh mạng, đại biểu Quốc hội khẳng định, việc nội lực hóa các quy định cốt lõi của Công ước Hà Nội 2025 vào Luật An ninh mạng (sửa đổi) lần này sẽ tạo cơ sở để nước ta trở thành trung tâm khu vực về quản trị không gian mạng an toàn và tin cậy của nhân dân.

Bày tỏ tán thành sự cần thiết ban hành Luật An ninh mạng, đại biểu Quốc hội khẳng định, an ninh mạng chính là “hạ tầng của lòng tin”. Việc sửa Luật không chỉ hoàn thiện quy định hiện hành mà còn đặt nền tảng cho mô hình phát triển mới, nơi an ninh mạng vừa là lá chắn bảo vệ, vừa là động lực thúc đẩy kinh tế số.

Phần lớn cuộc lừa đảo đều có một mục tiêu duy nhất đó là chiếm đoạt tiền của bị hại. Khác với lừa đảo truyền thống, nơi tiền mặt được giao- nhận trực tiếp, các phi vụ lừa đảo qua mạng hiện nay đều kết thúc bằng thao tác chuyển khoản, rút tiền, “xoay vòng” qua hệ thống thương mại điện tử.

Trong bối cảnh hơn 77% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam sử dụng internet hằng ngày, không gian mạng mở ra cơ hội nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn những nguy cơ khó lường, đặc biệt là hiểm họa "bắt cóc trực tuyến" đang nhắm vào học sinh, sinh viên.

Trong thời đại số, chỉ vài chục giây video trên mạng xã hội cũng đủ đẩy một con người, một cửa hàng làm ăn chân chính vào “tâm bão” dư luận. Điều này cho thấy việc lợi dụng mạng xã hội để vu khống, bôi nhọ người khác có thể gây ra những tổn hại nặng nề.

Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ kéo theo nhiều chiêu thức vi phạm tinh vi, từ lừa đảo, giả mạo khuôn mặt, giọng nói đến thao túng hình ảnh đe dọa nghiêm trọng an toàn thông tin và quyền lợi người dân. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách về khung pháp lý chặt chẽ nhằm bảo vệ người dùng, củng cố an ninh mạng.

Quảng cáo và bán hàng online qua người có ảnh hưởng chiếm khoảng hơn 30% giá trị giao dịch trực tuyến, phản ánh sức lan tỏa mạnh mẽ của nền kinh tế số. Tuy nhiên, đi cùng sự phát triển là thách thức về pháp lý và chất lượng nội dung, đòi hỏi cần sớm đào tạo và nâng cao năng lực “kiểm chứng thông tin số” hiện nay.

Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và làm chủ công nghệ lõi là hai trụ cột chiến lược để bảo đảm an ninh mạng, an ninh kinh tế số và củng cố chủ quyền số quốc gia.