Công bằng trong tiếp cận điều trị bảo hiểm y tế
Theo báo cáo của Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), thuốc luôn chiếm tỷ lệ chi lớn nhất trong tổng chi khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế. Thống kê trong khoảng 5 năm gần đây, chi trả tiền thuốc luôn chiếm từ khoảng hơn 31 đến gần 34% tổng chi khám, điều trị từ quỹ bảo hiểm y tế.
Điều này phản ánh hai thực tế song hành: Nhu cầu điều trị ngày càng cao và áp lực cân đối quỹ ngày càng lớn.
Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn thuốc nào được chi trả có điều kiện và tỷ lệ thanh toán ra sao không chỉ là vấn đề chuyên môn mà là quyết định chính sách có tác động sâu rộng tới công bằng y tế.
Danh mục thuốc hiện nay được áp dụng theo Thông tư số 20/2022/TT-BYT chủ yếu kế thừa danh mục từ năm 2018, chỉ bổ sung một số thuốc điều trị Covid-19 (trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19) và mở rộng một số thuốc cho trạm y tế tuyến xã.
Trong khi đó, khoa học dược phát triển ngày càng nhanh, hiện đại, nhiều thuốc mới, nhất là thuốc đặc trị bệnh mạn tính, ung thư, bệnh hiếm đã được cấp phép lưu hành. Nếu danh mục thuốc bảo hiểm y tế không bổ sung kịp thời những loại thuốc này thì người bệnh sẽ khó được tiếp cận thuốc tốt cũng như phương pháp điều trị tiên tiến và hiệu quả cao.
Vụ Bảo hiểm y tế được lãnh đạo Bộ Y tế giao là đơn vị đầu mối chủ trì, phối hợp các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện rà soát, cập nhật, sửa đổi, xem xét loại bỏ các thuốc không còn lưu hành, đáp ứng tiêu chí an toàn, hiệu quả ra khỏi danh mục.
Bên cạnh đó, mở rộng, bổ sung danh mục thuốc cho trạm y tế xã phù hợp chính sách về khám, chữa bệnh theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
Trong quá trình xây dựng, để thống nhất được các nội dung trong dự thảo, đơn vị đầu mối đã lấy ý kiến sâu rộng từ sở y tế các tỉnh, thành phố đến khối các bệnh viện, hiệp hội chuyên ngành, doanh nghiệp dược; tổ chức nhiều cuộc họp với chuyên gia lâm sàng và kinh tế y tế theo từng nhóm thuốc. Cách làm này bảo đảm chính sách không chỉ phản ánh nhu cầu điều trị mà còn dựa trên bằng chứng khoa học và đánh giá kinh tế dược.
Trên tinh thần đó, cơ quan soạn thảo đã sửa đổi, bổ sung 84 thuốc mới, trong đó có 30 thuốc điều trị ung thư (chiếm 35,7% số lượng thuốc mới bổ sung). Đây là nhóm thuốc có đề xuất bổ sung mới nhiều nhất, chủ yếu là thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng, điều trị miễn dịch.
Trong số thuốc mới được bổ sung, còn có 24 thuốc mới điều trị các bệnh lý mạn tính, như: tim mạch, tiểu đường, hô hấp, tiết niệu… (chiếm 29% số lượng); 18 thuốc điều trị bệnh hiếm.
Bên cạnh việc bổ sung nhiều loại thuốc mới, dự thảo còn sửa đổi điều kiện của 52 thuốc đã có trong danh mục theo hướng mở rộng điều kiện và nâng tỷ lệ thanh toán. Đây là những thuốc điều trị những nhóm bệnh có gánh nặng về chi phí lớn, thời gian điều trị kéo dài...
Công bằng trong chăm sóc sức khỏe không phải là mọi người được hưởng như nhau, mà là những người có nhu cầu lớn hơn, rủi ro cao hơn được ưu tiên bảo vệ nhiều hơn.
Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn
Việc ưu tiên bổ sung các thuốc phát minh mới, thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng, thuốc miễn dịch cho thấy định hướng tiệm cận các phác đồ điều trị tiên tiến trên thế giới của ngành y tế Việt Nam để người dân được sử dụng thuốc có chất lượng cao.
Đây là điều chỉnh có ý nghĩa thực tiễn, bởi khả năng tiếp cận không chỉ phụ thuộc vào việc “có trong danh mục” mà còn vào mức chi trả cụ thể. Các điều chỉnh đều dựa trên nguyên tắc an toàn, hiệu quả, cần thiết và đánh giá chi phí, hiệu quả tác động ngân sách theo quy định tại Thông tư số 37/2024/TT-BYT.
Thêm hy vọng, thêm cơ hội
Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho rằng, công bằng trong chăm sóc sức khỏe không phải là mọi người được hưởng như nhau, mà là những người có nhu cầu lớn hơn, rủi ro cao hơn được ưu tiên bảo vệ nhiều hơn. Với bệnh nhân ung thư, bệnh hiếm hay mạn tính, chi phí điều trị có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí suốt đời. Cho nên việc bổ sung danh mục thuốc bảo hiểm y tế thêm nhiều thuốc điều trị ung thư, bệnh hiếm sẽ giúp người bệnh tăng cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị hiện đại, giảm chi phí trực tiếp từ tiền túi, hạn chế nguy cơ rơi vào nghèo hóa do bệnh tật.
Việc mở rộng danh mục thuốc cho trạm y tế xã là phù hợp với chủ trương của Nghị quyết số 72-NQ/TW nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả y tế cơ sở, tăng cường tiếp cận y tế đầy đủ, thuận lợi cho người dân khám, chữa bệnh ngay tại cấp ban đầu. Khi tuyến cơ sở có đủ thuốc, người dân được tiếp cận điều trị sớm, giảm tình trạng vượt tuyến, qua đó góp phần tiết kiệm chi phí cho cả người bệnh và quỹ bảo hiểm y tế… Như vậy, mở rộng danh mục không chỉ hướng tới nhóm bệnh nặng mà còn củng cố nền tảng chăm sóc ban đầu, yếu tố then chốt để bảo đảm công bằng giữa các vùng miền, giữa khu vực đô thị và nông thôn.
Việc mở rộng danh mục thuốc cho trạm y tế xã là phù hợp với chủ trương của Nghị quyết số 72-NQ/TW nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả y tế cơ sở, tăng cường tiếp cận y tế đầy đủ, thuận lợi cho người dân khám, chữa bệnh ngay tại cấp ban đầu.
Ngay khi thông tin về việc mở rộng danh mục thuốc được công bố, nhiều người bệnh, người dân và gia đình bày tỏ sự vui mừng, yên tâm hơn trong hành trình chống chọi với bệnh tật.
Chị Thiên Hương (trú tại Thành phố Hồ Chí Minh) có người nhà đang điều trị bệnh ung thư phổi cho rằng, nếu thêm thuốc đặc trị được bảo hiểm y tế chi trả, gia đình sẽ bớt đi một phần gánh nặng. Bác Nguyễn Minh Thái, 55 tuổi (ở Hà Nội) - một bệnh nhân mắc bệnh tiểu đường lâu năm, cũng đánh giá: Việc mở rộng điều kiện và nâng tỷ lệ thanh toán cho một số thuốc sẽ giúp người bệnh tuân thủ điều trị tốt hơn, hạn chế bỏ thuốc giữa chừng vì chi phí chi trả cho điều trị những bệnh mạn tính quá cao và thời gian dài.
Từ góc độ chuyên môn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai nhận định: Việc bổ sung danh mục thuốc lần này có ý nghĩa thiết thực. Phần lớn các thuốc được đề xuất bổ sung là thuốc phát minh, thuốc điều trị đích, miễn dịch…, đều là những liệu pháp đã chứng minh hiệu quả trong cải thiện thời gian và chất lượng sống cho người bệnh. Khi danh mục bảo hiểm y tế được mở rộng, bác sĩ cũng có thêm nhiều lựa chọn trong xây dựng phác đồ điều trị cho bệnh nhân. Thêm thuốc đặc trị, đồng nghĩa thêm cơ hội cho người bệnh.
Bảo hiểm y tế không chỉ là tấm thẻ, mà là điểm tựa tài chính của mọi người khi không may ốm đau, đặc biệt với những bệnh điều trị kéo dài. Việc bổ sung nhiều thuốc điều trị ung thư, bệnh hiếm không đơn thuần là tăng số lượng hoạt chất, mà là mở rộng thêm cơ hội điều trị cho nhóm bệnh nặng. Đây là bước đi phù hợp với mục tiêu giảm chi phí cho người bệnh, bảo đảm không để ai bị bỏ lại phía sau trong chăm sóc sức khỏe.
