Ủy ban châu Âu (EC) hôm đầu tuần chính thức công bố đề xuất điều chỉnh Hệ thống mua bán hạn ngạch phát thải (ETS) - một trong những chính sách khí hậu quan trọng nhất của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, tranh luận gay gắt lập tức nổ ra, xuất phát từ góc nhìn trái chiều giữa các nhóm lợi ích.
Là cơ chế hạn ngạch và mua bán nhằm cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính từ các ngành công nghiệp phát thải lớn, ETS được triển khai từ năm 2025 và hiện chiếm khoảng 40% tổng lượng phát thải của EU. Theo đó, doanh nghiệp phải mua hạn ngạch tương ứng với mỗi tấn CO2 phát thải. Tổng số hạn ngạch được giảm dần hằng năm để thúc đẩy các ngành chuyển sang công nghệ sạch. EU ước tính, ETS đã giúp giảm 50% lượng phát thải trong các lĩnh vực thuộc hệ thống giảm. Tuy nhiên, EU đặt mục tiêu giảm 90% lượng phát thải ròng vào năm 2040 và đạt trung hòa khí hậu vào năm 2050. Điều này thúc đẩy EC điều chỉnh ETS để phù hợp các mục tiêu mới.
Thay đổi cốt lõi là nới lỏng tốc độ cắt giảm trần phát thải hằng năm, kéo dài thời gian cấp hạn ngạch phát thải miễn phí cho một số ngành công nghiệp, mở đường cho việc sử dụng tín chỉ bù đắp carbon quốc tế và công nghệ thu hồi/loại bỏ carbon từ giai đoạn sau năm 2030. Theo đó, EU tiếp tục phân bổ miễn phí một phần hạn ngạch cho các ngành công nghiệp trong thời gian dài hơn dự kiến nhằm hạn chế nguy cơ doanh nghiệp chuyển hoạt động sang những nước có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn.
Các bên ủng hộ cho rằng, ETS là công cụ hiệu quả khiến hoạt động gây ô nhiễm trở nên đắt đỏ hơn, qua đó thúc đẩy đầu tư vào công nghệ sạch. Trong bối cảnh nhiều ngành công nghiệp chưa sẵn sàng về mặt công nghệ sạch để chuyển đổi ngay lập tức, việc nới lỏng và cấp thêm hạn ngạch miễn phí được cho là cần thiết để doanh nghiệp có thời gian tích lũy tài chính cho chuyển đổi xanh. Việc giảm tốc độ cắt giảm trần phát thải và duy trì hạn ngạch miễn phí sẽ làm hạ giá tín chỉ carbon, qua đó làm giảm áp lực buộc các bên gây ô nhiễm phải cắt giảm phát thải thực tế.
Trong khi đó, một số nước thành viên và doanh nghiệp tiếp tục phản đối việc áp dụng chi phí carbon quá cao, thậm chí đề nghị bãi bỏ ETS. Một số doanh nghiệp cho rằng, chi phí carbon góp phần đẩy giá điện tăng, làm suy giảm sức cạnh tranh của ngành sản xuất châu Âu, có thể buộc các công ty phải chuyển nhà máy hoặc nguồn đầu tư ra bên ngoài, làm mất việc làm tại EU...
Chạm đúng điểm xung đột lợi ích cốt lõi, đó là sự cân bằng giữa mục tiêu chống biến đổi khí hậu và sức cạnh tranh kinh tế của châu Âu, đề xuất của EC khơi lại câu hỏi lớn: Châu Âu nên siết chặt quy định để duy trì vị thế đi đầu về khí hậu, hay nên nới lỏng để bảo vệ nền công nghiệp đang gặp khó khăn trước áp lực kinh tế toàn cầu?
