Thiếu nguồn cung, càng bán càng lỗ…
Trước tình hình nguồn hàng căng thẳng khi Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn giảm công suất, nguồn nhập khẩu cũng khó, nhiều cửa hàng xăng dầu và người dân lo ngại thị trường sẽ “căng thẳng”. Thứ trưởng Công thương Đỗ Thắng Hải cũng không dưới một lần khẳng định rằng, có đủ công cụ, bộ máy để bảo đảm nguồn cung ứng xăng dầu... “Tình trạng thiếu hụt xăng dầu chỉ xảy ra cục bộ tại cửa hàng đại lý của các doanh nghiệp nhỏ, do tâm lý găm hàng nhằm trục lợi”, ông Hải nói.
Nhưng thực tế, vài ngày qua, ngày càng nhiều địa phương, nhiều cửa hàng bán lẻ xăng dầu đồng loạt treo biển hết hàng, hay bán ra nhỏ giọt với lý do khó nhập hàng, càng bán càng lỗ. Ngày 8/2, hàng loạt cây xăng ở các tỉnh Đồng Nai, Hậu Giang, Bạc Liêu, Sóc Trăng, An Giang, Đắk Lắk, TP Hồ Chí Minh treo biển hết hàng nghỉ bán, nguyên nhân được giải thích là do nguồn cung ứng xăng bị hạn chế, chiết khấu bán hàng gần như không còn dẫn đến bán lẻ xăng dầu bị thua lỗ. Đến ngày 9/2, nhiều khu vực của Hà Nội cũng xảy ra tình trạng tương tự, nhiều phản ánh cho thấy “từ khu vực Hà Đông đến An Khánh (Hoài Đức) cây xăng nào cũng đóng cửa”…
Một doanh nghiệp phân phối xăng dầu trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cho biết, phải đóng cửa một số cửa hàng từ trước Tết Nguyên đán do thiếu nguồn cung và giá bán ra thấp hơn giá nhập vào. Theo vị này, mỗi lít xăng dầu giá nhập về cao hơn bán ra 200 đồng vì giá xăng dầu bán ra theo quy định của Nhà nước, khiến cho doanh nghiệp càng bán càng lỗ nặng.
Ngoài ra, doanh nghiệp không những bị thương nhân đầu mối cắt hoa hồng, mà còn phải tự chịu chi phí vận chuyển hàng từ kho đầu mối về cửa hàng. Không những thế, sản lượng nhập hàng cũng bị cắt giảm chỉ còn một nửa, thay vì mỗi lần nhập được 24 m3 thì nay chỉ còn khoảng 12 m3.
Tại An Giang, thống kê cho thấy, hơn 20 cửa hàng xăng dầu ngưng bán do hụt nguồn cung, không có nhân viên phục vụ, thua lỗ... một số xin ngưng bán đến hết ngày 12/2 để cắt lỗ khi giá nhập xăng bằng với giá bán. Còn ở TP Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Cục trưởng Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh thừa nhận, những ngày qua, do nguồn cung ứng xăng bị hạn chế, chiết khấu bán hàng gần như không còn đã dẫn đến bán lẻ xăng dầu bị lỗ. Thương nhân phân phối xăng dầu phản ánh gặp khó khăn trong việc mua xăng để cung ứng cho đại lý hoặc thương nhân nhận quyền, có một số cửa hàng xăng dầu đứt nguồn xăng RON 95 dẫn đến ngừng bán…
Cho rằng nguồn cung xăng dầu thiếu là nguyên nhân đưa đến cục diện hôm nay, ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Cửa hàng bán lẻ xăng dầu La Khê (Công ty TNHH Xăng dầu Xuân Thắng) bày tỏ, đến thời điểm hiện tại, nguồn cung xăng dầu gặp nhiều khó khăn, nhưng công ty vẫn cố gắng bán đủ cho khách hàng. Theo ông Thắng, việc khan hiếm nguồn cung do Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn phải cắt giảm công suất từ 105% xuống 80%. Ngoài ra, nguồn cung xăng dầu ở Việt Nam hiện còn phụ thuộc khá lớn vào thị trường thế giới. Trong khi đó, giá xăng dầu thế giới đang có xu hướng tăng cao. Do đó, một số doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu cũng hạn chế nhập khẩu vì giá cao, càng nhập nhiều càng lỗ.
“Cùng thời điểm, thị phần tiêu thụ nội địa lại tăng cao, việc nguồn cung khan hiếm là điều dễ hiểu”, ông Thắng nói và cho biết, để bảo đảm đủ xăng dầu bán cho người dân, ông đã “lệnh” cho nhân viên bán hàng chỉ bán cho những phương tiện tham gia giao thông trực tiếp, không bán cho những trường hợp mua gom số lượng lớn bằng thùng, bằng can để tích trữ.
Vị này cũng thẳng thắn thừa nhận, ngoài khó khăn về nguồn hàng nhập, các đại lý, cửa hàng bán lẻ xăng dầu cũng gặp thế khó khác là mức chiết khấu đã về 0 đồng với tất cả mặt hàng xăng dầu và đã phải bù lỗ khoảng 700 - 800 đồng/lít cho các chi phí khác. Bởi vậy, hiện nay có hiện tượng “tại mỗi cửa hàng, chỉ được cung cấp một lượng xăng dầu để phục vụ khách hàng. Các đầu mối xăng dầu lớn hầu như hạn chế, không bán cho các thương nhân ngoài hệ thống”.
Đâu là lỗ hổng trong hệ thống cung ứng xăng dầu?
Trước thực tế trên, một chuyên gia xăng dầu nhìn nhận, diễn biến đang thể hiện rõ lỗ hổng trong công tác quản lý hệ thống cung ứng xăng dầu. Vị này dẫn chứng rằng, theo quy định điều hành giá, thì cấu thành giá bán lẻ đã bao gồm có chi phí vận tải, bảo hiểm và các chi phí khác, trong đó có cả phí chiết khấu cho đại lý và lợi nhuận của đầu mối (300 đồng/lít)… Vì vậy, không có lý do gì mà đầu mối không chiết khấu cho đại lý bán lẻ. Nếu chiết khấu 0 đồng thì đại lý không bán là đúng, vì họ không có lợi nhuận, thậm chí còn lỗ, vì còn chi phí xe bồn đến lấy hàng, trả tiền lương công nhân và các chi phí khấu hao cửa hàng…
Một điểm vị chuyên gia muốn nhấn mạnh là khâu phân phối đang có vấn đề. “Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Công thương) là đơn vị cấp giấy phép kinh doanh xăng dầu thì phải nắm rõ các đại lý của các đầu mối. Theo quy định, đăng ký cấp phép đầu mối là phải có ít nhất 40 đại lý và 10 cửa hàng trực thuộc; còn thương nhân phân phối xăng dầu (TNPPXD) thì phải có 10 đại lý và 5 cửa hàng trực thuộc… Như vậy, thương nhân đầu mối hoặc TNPPXD nào không có hàng hoặc cấp hàng trong hệ thống của mình mà chiết khấu 0 đồng/lít thì theo quy định cơ quan quản lý nhà nước sẽ tước hoặc rút giấy phép kinh doanh xăng dầu”, chuyên gia này nói và bày tỏ “việc có quá nhiều loại hình trung gian khiến việc quản lý, điều hành gặp khó khăn”.
Vị này nhận định, lỗ hổng này đã được cảnh báo từ trước và cần có sự vào cuộc của cơ quan chức năng mới khắc phục được tình trạng hiện tại và bảo đảm được an ninh năng lượng quốc gia.
Dẫn chứng góp ý của ông Nguyễn Lộc An, Phó Vụ trưởng Thị trường trong nước (Bộ Công thương) về Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 83/2014/NĐ-CP có kiến nghị: Bỏ cấp giấy phép và bỏ loại hình TNPPXD đang được quy định tại Nghị định 83/2014/NĐ-CP vì TNPPXD là loại hình trung gian, nhiều tầng nấc, không phải dạng doanh nghiệp đầu mối nơi phát nguồn hàng hóa xăng dầu. Nếu loại bỏ được loại hình TNPPXD này sẽ giảm được tối thấp nhất thủ tục hành chính cho doanh nghiệp, tránh được tình trạng khi thiếu nguồn cung trong nước, bởi loại hình thương nhân này chỉ mua từ các đầu mối và bán lại cho các đại lý.
Có thể thấy, khi khan hiếm nguồn cung, các đầu mối sẽ chỉ bảo đảm cho hệ thống của mình trước. Lúc này TNPPXD sẽ gặp khó khăn cho hệ thống của mình, từ đó, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng quốc gia. Vấn đề này cũng được Bộ Công an đề xuất tới Bộ Công thương trước đó, khi nêu quan điểm bỏ bớt đầu mối xuất nhập khẩu xăng dầu, nhằm tránh tình trạng “trăm hoa đua nở” khi Việt Nam có tới 38 doanh nghiệp, trong khi nhiều nước công nghiệp phát triển có số lượng doanh nghiệp đầu mối xuất nhập khẩu xăng dầu ít hơn nhiều. Đơn cử như Hàn Quốc chỉ có 5 doanh nghiệp; Trung Quốc 5 doanh nghiệp; Nhật Bản 4 doanh nghiệp; Singapore 5 doanh nghiệp…
