Khủng hoảng sinh kế vì El Nino

Hiện tượng El Nino đang khiến nhiệt độ nước biển tăng cao kỷ lục, làm đảo lộn môi trường sống của các loài thủy sản tại Thái Bình Dương. Trước sự biến đổi môi trường sống vốn ổn định hàng nghìn năm qua này, các dòng cá chủ lực như cá ngừ, cá cơm phải di cư “bất đắc dĩ” đến những vùng biển mát mẻ hơn. Hệ quả là sản lượng đánh bắt thủy sản sụt giảm mạnh, đẩy cộng đồng ngư dân ven biển Mỹ latin vào cảnh chi phí ra khơi leo thang, song thu nhập lại lao dốc.

Biếm họa: TJEERD ROYAARDS
Biếm họa: TJEERD ROYAARDS

Theo nhà hải dương học Jonathan Cedeno thuộc Trường đại học Bách khoa Guayaquil, nhiệt độ bề mặt nước biển ngoài khơi Ecuador trong 10 tuần qua tăng từ 2,5 đến 3oC, trong khi ở độ sâu 40m mức tăng lên tới 6oC. Dữ liệu từ Cơ quan Biến đổi khí hậu Copernicus cũng ghi nhận nhiệt độ trung bình bề mặt đại dương toàn cầu đạt 21,07oC trong tháng 8, ngang mốc kỷ lục hồi tháng 3/2024.

Nhiệt độ nước biển tăng khiến các ngư trường truyền thống trở nên cạn kiệt. Để duy trì sinh kế, ngư dân ở Ecuador, Peru, Panama và Guatemala phải đánh bắt xa bờ, chấp nhận rủi ro và tốn kém hơn. Tại Panama, ngư dân phải đi xa hơn để tìm cá hồng, cá khế. Mỗi chuyến đi tốn 100 USD tiền nhiên liệu nhưng chỉ thu về vỏn vẹn 150 USD. Tại Guatemala, ngư dân Eliseo Ovando cho biết, hiện phải mất ba ngày mới đánh bắt được lượng cá mà trước đây chỉ cần một ngày. Còn tại Peru, vốn nổi tiếng là thủ phủ cá cơm của thế giới, nhiều ngư dân đành ngậm ngùi bỏ biển, chuyển sang làm thợ xây để trang trải cuộc sống.

Nguồn cung thủy sản thiếu hụt khiến các khâu phân phối và chế biến cũng trở nên ảm đạm. Tại Ecuador, quốc gia xuất khẩu cá ngừ lớn thứ hai thế giới, giá các loại cá kiếm và mahi-mahi (còn gọi là cá dũa hay cá nục heo cờ) đã tăng gấp đôi. Tại các chợ đầu mối ở Panama, tiểu thương vừa chật vật vì thiếu hàng, vừa chịu gánh nặng chi phí bảo quản khi tiền đá lạnh đã ngốn tới 600 USD/tháng. Sự ảm đạm này ảnh hưởng đến các hoạt động kinh doanh phụ trợ như hậu cần, buôn bán thực phẩm và sơ chế hải sản.

El Nino không còn là hiện tượng khí tượng đơn thuần mà đã và đang trực tiếp phá vỡ hệ sinh thái đại dương. Những biến động này đang chất thêm gánh nặng lên chuỗi cung ứng thủy sản và đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng nghìn hộ ngư dân quy mô nhỏ tại khu vực Mỹ latin.