Phát biểu ý kiến tại Nghị viện châu Âu (EP) mới đây trước sự hiện diện của Thủ tướng Canada Mark Carney, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen bất ngờ đề xuất mở đường để Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU. Lên tiếng về đề xuất này, Chủ tịch EC nhấn mạnh, EU cần “tái định hình” các quan hệ đối tác và xây dựng những liên minh toàn cầu để tăng khả năng chống chịu, bảo vệ dân chủ.
Đáng chú ý, quy chế này hiện chưa tồn tại trong các hiệp ước của EU. Vì vậy, đề xuất mới chỉ là điểm khởi đầu cho một quá trình đàm phán có thể kéo dài và còn phải nhận được sự đồng thuận của 27 nước thành viên. Canada cũng chưa đưa ra cam kết chính thức về việc trở thành “thành viên liên kết”.
Song, chính sự chưa có tiền lệ ấy lại cho thấy mức độ đặc biệt của mối quan hệ mà Brussels muốn xây dựng với Ottawa. Điểm gặp nhau trước hết nằm ở nhu cầu đa dạng hóa quan hệ của hai bên. Cả EU và Canada đều đang chịu sức ép từ những thay đổi trong chính sách thương mại của Mỹ, trong khi cạnh tranh địa - kinh tế toàn cầu ngày càng gay gắt. Canada vốn phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ đang thúc đẩy mở rộng thương mại với các đối tác khác; còn EU cũng phải tìm cách giảm những điểm dễ tổn thương trong kinh tế, quốc phòng và chuỗi cung ứng.
Trong hoàn cảnh đó, đề xuất của EC không đơn thuần là sự đồng điệu về chính trị mà đang chuyển thành nhu cầu hợp tác rất cụ thể. EU và Canada đã có nền tảng quan hệ khá sâu rộng. Kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ hai chiều đạt 130 tỷ euro năm 2025, tăng 80% so năm 2016. Hai bên cũng đang thúc đẩy đàm phán về thương mại số và tăng cường hợp tác về nguyên liệu quan trọng, năng lượng, công nghệ, quốc phòng và an ninh.
Tirong một thế giới mà các chuỗi cung ứng, thị trường và cấu trúc an ninh đang được định hình lại, việc các đối tác có chung lợi ích tìm đến nhau là xu hướng khó đảo ngược. EU cần Canada, còn Canada cần những không gian hợp tác rộng hơn ngoài thị trường Mỹ. Khi lợi ích chiến lược gặp nhau, khoảng cách địa lý không còn là trở ngại lớn.
“Đồng khí tương cầu” vì thế có thể là cách lý giải cho động thái mới giữa Brussels và Ottawa cho thấy, hai bên đang nỗ lực cùng nhau gia tăng sức mạnh và khả năng tự chủ trước những sức ép từ bên ngoài trong một thế giới ngày càng phức tạp, bất định.
