Đáng chú ý, cụm từ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” lần đầu được sử dụng để định vị quan hệ Trung-Mỹ trong giai đoạn mới.
Chuyến thăm hai ngày của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc diễn ra trong bối cảnh cả hai nước đều đối mặt sức ép lớn, do các vấn đề liên quan xung đột ở Trung Đông, khủng hoảng năng lượng và tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Cuộc chiến tại Iran khiến hoạt động vận tải biển và nguồn cung năng lượng toàn cầu gián đoạn, tác động trực tiếp đến Mỹ, làm suy giảm tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump trong nước, cũng đặt nền kinh tế Trung Quốc vào thế nhạy cảm trước nguy cơ cú sốc năng lượng toàn cầu, khi một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc đi qua Eo biển Hormuz.
Trong bối cảnh đó, ổn định quan hệ song phương và sớm hạ nhiệt xung đột Trung Đông trở thành lợi ích thiết thực của cả Trung Quốc và Mỹ. Theo Tân Hoa xã, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhất trí xây dựng mối quan hệ Trung-Mỹ mang tính xây dựng và ổn định chiến lược, chèo lái con tàu khổng lồ của quan hệ hai bên theo đúng hướng, mang lại sự ổn định và chắc chắn hơn cho một thế giới nhiều biến động và chuyển mình. Đây là điểm nhấn đáng chú ý nhất của Hội nghị thượng đỉnh Trung-Mỹ lần này.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình giải thích “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” là ổn định tích cực với hợp tác là trụ cột, ổn định lành mạnh với cạnh tranh vừa phải, ổn định bền vững với khác biệt có thể kiểm soát, ổn định lâu dài với cam kết về hòa bình. Làm rõ tầm nhìn mới trong quan hệ Trung-Mỹ, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị nhấn mạnh, trước hết là trạng thái ổn định tích cực, trong đó hợp tác giữ vai trò trung tâm. Khuôn khổ quan hệ mới bảo đảm cạnh tranh có chừng mực, trạng thái ổn định lâu dài và có thể kiểm soát khác biệt, thay vì để quan hệ hai nước liên tục biến động. Yếu tố cốt lõi là duy trì hòa bình bền vững, không để xảy ra xung đột, đối đầu hay chiến tranh giữa hai cường quốc.
Phía Trung Quốc cho rằng, tầm nhìn mới đóng vai trò định hướng quan hệ Trung-Mỹ trong ba năm tới và xa hơn nữa. Theo giới quan sát, trong bối cảnh bất ổn toàn cầu gia tăng, tầm nhìn mới gửi đi một thông điệp quan trọng: Trung Quốc và Mỹ nên chọn đối thoại thay vì đối đầu, hợp tác thay vì xung đột và ổn định thay vì hỗn loạn; không chấm dứt cạnh tranh chiến lược, mà đặt cạnh tranh trong giới hạn có thể kiểm soát.
Phía Mỹ cũng đánh giá tích cực kết quả Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung lần này, song tiếp cận theo khía cạnh khác. Thông báo từ Nhà Trắng không trực tiếp đề cập khái niệm “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”, mà nhấn mạnh về quan hệ thương mại và tôn trọng lẫn nhau lâu dài làm nền tảng cho tương lai cùng có lợi giữa hai nước. Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social sau chuyến thăm, Tổng thống Trump nêu rõ, hy vọng quan hệ Mỹ-Trung sẽ “mạnh mẽ và tốt đẹp hơn bao giờ hết”. Tổng thống Trump cho biết, hai bên đã thảo luận gần như mọi vấn đề và đạt được những thỏa thuận thương mại tuyệt vời. Trong đó, Trung Quốc đồng ý mua 200 máy bay Boeing và bày tỏ quan tâm mua dầu và đậu nành của Mỹ. Phía Mỹ kỳ vọng sẽ đạt thêm các thỏa thuận lớn về nông sản và năng lượng sau chuyến thăm của Tổng thống Trump.
Tuy nhiên, hai bên chưa đạt tiến triển liên quan vấn đề thuế quan, dù đã nhất trí duy trì và gia hạn “thỏa thuận đình chiến thương mại” đạt được sau cuộc chiến thuế quan năm ngoái. Các vấn đề chiến lược cốt lõi giữa hai nước gần như không có chuyển biến rõ rệt, nhất là trong lĩnh vực đất hiếm và công nghệ cao - vấn đề phủ bóng lên Hội nghị thượng đỉnh. Tổng thống Trump cho biết, sẽ sớm quyết định liệu có dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với các công ty Trung Quốc nhập khẩu dầu từ Iran hay không. Vấn đề Đài Loan tiếp tục là “lằn ranh đỏ” lớn nhất, phía Trung Quốc tiếp tục cảnh báo nếu xử lý sai có thể dẫn tới va chạm hoặc thậm chí xung đột. Ngoài ra, cạnh tranh công nghệ, kiểm soát đất hiếm, trí tuệ nhân tạo (AI), chuỗi cung ứng bán dẫn và ảnh hưởng địa-chính trị tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vẫn là những bất đồng mang tính cấu trúc khó tháo gỡ trong ngắn hạn.
Hội nghị Thượng đỉnh Trung-Mỹ chưa thể thay đổi quỹ đạo cạnh tranh chiến lược Trung-Mỹ, song bầu không khí hợp tác nổi lên, cho thấy hai bên không mong muốn bất đồng leo thang vượt tầm kiểm soát, mà nỗ lực duy trì cánh cửa đối thoại, nhất trí về “định vị mới” cho quan hệ hai nước trong giai đoạn tới. Bằng chứng là Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thăm cấp Nhà nước tới Mỹ vào mùa thu tới, theo lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
