Gạo là lương thực rất quan trọng đối với chế độ ăn của hàng tỷ người ở châu Á và châu Phi, đóng góp tới 60% tổng lượng calo cho người dân ở các vùng của Đông Nam Á và châu Phi và tỷ lệ này tăng lên 70% ở các quốc gia như Bangladesh. Tuy nhiên, báo Bangkok Post ngày 10/8 đưa tin, đợt tăng giá mới nhất đã làm gia tăng căng thẳng trên thị trường lương thực toàn cầu vốn đã bị ảnh hưởng bởi thời tiết khắc nghiệt và xung đột leo thang giữa Nga và Ukraine.
Theo đó, gạo trắng Thailand 5% tấm, tiêu chuẩn châu Á, tăng lên 648 USD/tấn trong tuần này do thời tiết khô hạn đe dọa vụ mùa của nước này, đặc biệt là sau khi nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới là Ấn Độ - chiếm 40% thương mại gạo thế giới - thực hiện lệnh cấm xuất khẩu gạo trắng (trừ gạo thơm hạt dài basmati) để bảo vệ thị trường nội địa, đồng thời nhằm bình ổn giá gạo và ngăn chặn tình trạng thiếu lương thực trong nước do khí hậu khắc nghiệt.
Trong báo cáo phân tích công bố mới đây, Ngân hàng Barclays của Anh cho hay, Malaysia dường như là nước dễ bị tổn thương nhất do phụ thuộc nhiều vào gạo của Ấn Độ. Ngoài ra, Singapore cũng có khả năng bị ảnh hưởng do gạo Ấn Độ chiếm khoảng 30% lượng gạo nhập khẩu. Châu Á không phải là khu vực duy nhất bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm xuất khẩu gạo của Ấn Độ. Các thị trường dễ bị ảnh hưởng còn có khu vực sa mạc Sahara châu Phi và khu vực Trung Đông-Bắc Phi, đặc biệt là ở Djibouti, Liberia, Qatar, Gambia và Kuwait.
Ông Joseph Glauber, thành viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực quốc tế ở Washington (Mỹ), nhận định: “Giá gạo cao hơn sẽ gây ra lạm phát lương thực, đặc biệt là đối với các hộ gia đình nghèo ở các quốc gia tiêu thụ gạo lớn tại châu Á”. Theo AP, nhiều quốc gia trên thế giới ghi nhận tình trạng các cửa hàng buộc phải điều chỉnh giá sản phẩm và giới hạn lượng gạo cung cấp, trong bối cảnh người dân - chủ yếu là cộng đồng gốc Nam Á - đổ xô đi mua gạo để tích trữ.
Lo ngại gia tăng về nguồn cung toàn cầu thắt chặt hơn cũng đang làm leo thang rủi ro về làn sóng bảo hộ thương mại mới, khi các chính phủ tìm cách bảo đảm dự trữ lương thực. Sự quay trở lại của hiện tượng khí hậu El Nino, có thể gây khô hạn và ảnh hưởng đến các vụ lúa nước ở châu Á, đang làm trầm trọng thêm những lo ngại đó.
Ông Peter Timmer, Giáo sư danh dự tại Đại học Harvard (Mỹ) và là nhà nghiên cứu về an ninh lương thực, dự báo giá gạo có thể tăng thêm 100 USD/tấn trong vòng 6 đến 12 tháng tới. Theo ông Timmer, vấn đề đặt ra lúc này là “liệu giá tăng sẽ diễn ra từ từ giúp người tiêu dùng có thời gian điều chỉnh mà không hoảng loạn, hay liệu giá sẽ tăng đột biến lên 1.000 USD/tấn hoặc cao hơn hay không?”.
Hầu hết lúa gạo trên thế giới được trồng và tiêu thụ ở châu Á, nơi nông dân đang phải vật lộn với nắng nóng và hạn hán. Thailand, nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới, đang khuyến khích nông dân chuyển sang các loại cây trồng cần ít nước hơn, trong khi nông dân ở các vùng sản xuất lúa gạo hàng đầu của Indonesia đang trồng ngô và cải bắp để đề phòng hạn hán.
Trong khi đó, nhà kinh tế cấp cao của Tập đoàn Ngân hàng Đầu tư Maybank tại Singapore Chua Hak Bin cho biết, rủi ro lớn nhất là liệu El Nino và biến đổi khí hậu có làm gián đoạn sản xuất nông nghiệp và đẩy lạm phát lương thực nói chung lên cao hơn hay không. Theo ông, điều này có thể kích hoạt nhiều chính sách bảo hộ hơn, bao gồm kiểm soát xuất khẩu, có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lương thực toàn cầu và áp lực giá cả.
Chuyên gia Chua Hak Bin nhận định, các nền kinh tế thị trường mới nổi dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc giá lương thực. Tuy nhiên, các biện pháp kiểm soát giá cả nghiêm ngặt do chính phủ thực thi cũng như trợ cấp lương thực ở nhiều quốc gia tiêu thụ có thể giúp kiềm chế lạm phát.
