Theo Thông báo số 500/TB-VPCP ngày 25/9/2026 của Văn phòng Chính phủ về kết luận của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu tại cuộc họp về các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm giải quyết tình trạng thừa, thiếu giáo viên gắn với nâng cao chất lượng đào tạo sư phạm, cơ chế tuyển sinh đào tạo giáo viên được định hướng đổi mới theo hướng bổ sung đánh giá năng lực nghề nghiệp, yếu tố tâm lý sư phạm ngay từ đầu vào, đồng thời siết chặt đánh giá đầu ra.
Thực tế, các trường sư phạm đã từng bước mở rộng cách đánh giá đầu vào. Trường đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức Kỳ thi độc lập đánh giá năng lực (SPT), hướng tới tuyển chọn thí sinh có năng lực phù hợp với yêu cầu đào tạo. Đề thi kết hợp trắc nghiệm và tự luận, chú trọng năng lực phân tích, lập luận, giải quyết vấn đề và sáng tạo.
PGS, TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm Hà Nội cho rằng, đề thi đánh giá năng lực không chỉ kiểm tra kiến thức mà cần đáp ứng yêu cầu đối với người học khi vào trường, trong đó có những kỹ năng cơ bản về trình bày, biện luận. Từ thực tiễn này, việc bổ sung các tiêu chí đánh giá năng lực nghề nghiệp, tâm lý sư phạm sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn: Nhận diện sớm những thí sinh có tố chất và động lực phù hợp với nghề giáo.
Em Hoàng Thu Hằng, học sinh lớp 11 tại TP Quảng Ninh có nguyện vọng học ngành sư phạm chia sẻ: “Nếu tuyển sinh sư phạm có thêm đánh giá về năng lực hoặc tâm lý nghề nghiệp, em nghĩ học sinh sẽ phải tìm hiểu kỹ hơn về nghề giáo trước khi đăng ký. Ngoài việc học các môn xét tuyển, em sẽ chú ý rèn kỹ năng giao tiếp, trình bày và tham gia các hoạt động trải nghiệm để biết mình có thật sự phù hợp với nghề hay không!”.
Theo NGƯT, PGS, TS Mai Xuân Trường, Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm (Đại học Thái Nguyên), việc lựa chọn nghề dựa trên hiểu biết đầy đủ về yêu cầu công việc cũng góp phần hạn chế tình trạng chọn sư phạm chỉ vì điểm chuẩn hoặc chính sách hỗ trợ, nhưng sau khi tốt nghiệp lại không muốn hoặc không thể gắn bó với nghề.
Một nội dung quan trọng khác của Thông báo số 500/TB-VPCP là yêu cầu khắc phục tình trạng đặt hàng đào tạo không gắn với nhu cầu sử dụng lao động.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) được giao nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Nghị định số 116 ngày 25/9/2020 của Chính phủ về chính sách hỗ trợ tiền đóng học phí, chi phí sinh hoạt đối với sinh viên sư phạm đã được thay thế bởi Nghị định số 60 ngày 3/3/2025. Việc sửa đổi nhằm khắc phục tình trạng đặt hàng đào tạo chưa gắn với nhu cầu sử dụng, đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ sinh viên sư phạm gắn với việc sử dụng sau tốt nghiệp, nhất là đối với những môn học, địa bàn khó tuyển. Theo đó, việc giao nhiệm vụ, đặt hàng đào tạo cần được tính toán sát nhu cầu giáo viên của từng địa phương, thay vì chủ yếu căn cứ vào khả năng đào tạo của các cơ sở giáo dục đại học.
Như vậy, chính sách hỗ trợ sinh viên sư phạm không chỉ nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người học mà còn hướng tới kết nối đào tạo với nhu cầu nhân lực. Sinh viên được hưởng hỗ trợ đồng thời có trách nhiệm thực hiện cam kết theo quy định; nếu thuộc trường hợp phải bồi hoàn thì phải hoàn trả kinh phí hỗ trợ.
Thực tế triển khai tại các trường cho thấy, việc kết nối với địa phương đã được thực hiện nhưng còn cần hoàn thiện. Trường đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh từng ký hợp đồng đặt hàng đào tạo giáo viên với tỉnh Ninh Thuận, trong đó nhà trường chịu trách nhiệm đào tạo, cung ứng giáo viên theo số lượng và chất lượng địa phương đặt ra.
GS, TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, hệ thống hóa dữ liệu giáo viên và khai thác dữ liệu theo các biến động là việc làm cấp thiết, qua đó giúp việc xác định nhu cầu đào tạo sát hơn với thực tế từng địa phương.
Đây cũng là vấn đề cốt lõi khi chính sách hỗ trợ sinh viên sư phạm được thiết kế lại: Địa phương cần xác định rõ mình thiếu giáo viên môn nào, ở đâu và trong bao lâu; cơ sở đào tạo căn cứ nhu cầu đó để xây dựng quy mô, ngành đào tạo phù hợp.
Thông báo số 500/TB-VPCP yêu cầu Bộ GD&ĐT tiếp tục rà soát, sắp xếp mạng lưới cơ sở đào tạo giáo viên theo hướng thu gọn đầu mối, chấm dứt tình trạng đào tạo sư phạm ở những trường không phải trường sư phạm, kém chất lượng; tập trung nguồn lực phát triển một số trường đại học sư phạm trọng điểm.
Các trường sư phạm trọng điểm phải phát triển trên ba trụ cột: đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Đồng thời, Bộ GD&ĐT được giao xây dựng Đề án Phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo các trường sư phạm, xác định cụ thể cơ sở đầu tư trọng điểm, nguồn lực, chính sách phát triển đội ngũ giảng viên và sản phẩm đầu ra.
Như vậy, đổi mới tuyển sinh sư phạm đang được đặt trong một chuỗi chính sách thống nhất: Dự báo nhu cầu - tuyển chọn - đào tạo - hỗ trợ - tuyển dụng - sử dụng. Nếu được cụ thể hóa đồng bộ, mục tiêu không chỉ là tuyển đủ sinh viên sư phạm mà phải tuyển đúng người, đào tạo đúng nhu cầu và bảo đảm người tốt nghiệp có năng lực thực tế.
