Thực trạng bất công với ngành xuất bản
- Ông và Công ty First News - Trí Việt là đơn vị đầu tiên đưa ra những vụ khởi kiện sách lậu trong lịch sử ngành xuất bản Việt Nam. Có nhiều vụ thành công, nhưng cũng có vụ mới đây nhất công ty ông bị xử thua và ông nói rằng, sẽ đưa vụ kiện này lên Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ? Vì sao ông quyết liệt đến thế?
- Trí Việt - First News là đơn vị xuất bản sách với trên 22 năm kinh nghiệm và đã ghi được dấu ấn trong lòng người đọc. Bởi chúng tôi không chỉ dày công tìm kiếm, khai thác bản quyền những cuốn sách hay nhất trên thế giới mà còn xây dựng một quy trình làm sách hết sức chặt chẽ từ dịch thuật, biên tập, thiết kế và sản xuất, nên trong mỗi cuốn sách đã trở thành sản phẩm hội tụ tâm huyết, sáng tạo của tập thể Trí Việt - First News. Đó cũng là lý do mà sách của chúng tôi bị in lậu nhiều nhất và chúng tôi không thể chấp nhận tình trạng đó tồn tại. Điều hết sức bức xúc là chúng tôi làm công tác xuất bản phải chịu rất nhiều sự ràng buộc của pháp luật, như Luật Xuất bản, Công ước Berne và cả luật hình sự, trong khi đó những hành vi in và phát hành sách lậu lại chưa có những quy định pháp luật đủ mức độ răn đe. Chúng tôi đã phối hợp với các cơ quan chức năng, thậm chí có nhiều lúc độc lập điều tra, nhưng kết quả chưa cao. Có những trường hợp bắt tại nhà in hàng nghìn bản in, nhưng cung cấp tài liệu cho các cơ quan chức năng truy tố, xét xử, chúng tôi vẫn là người thua kiện - như vụ Huy Thi ở Hà Nội tháng 5-2011. Nhận thấy đó là điều bất công đối với Trí Việt First News nói riêng và ngành xuất bản nói chung nên chúng tôi tiếp tục đề nghị Giám đốc thẩm và kiến nghị Quốc hội, Ban Nội chính Trung ương xem xét. Đó không đơn thuần là bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công ty mà còn là chân lý, lẽ phải. Hiện tại, số lượng bị in lậu của chúng tôi lên tới 278 đầu sách bán chạy nhất, trong đó hai tựa Đắc Nhân Tâm và Quẳng Gánh Lo Đi Để Vui Sống bị in lậu phá mọi kỷ lục Việt Nam từ trước tới giờ: 13 nơi in lậu - nghĩa là: Cứ 13.000 cuốn sách được đến tay bạn đọc, thì First News - nơi tâm huyết dày công bỏ ba năm mua bản quyền dịch thuật biên tập chỉ bán được 1.000 cuốn !!!
- Trí Việt đã đối phó với nạn sách lậu ra sao? Và có những tín hiệu khả quan trong cuộc chiến cam go này không?
- Nhiều năm qua, chúng tôi vừa nâng cao chất lượng thiết kế, in ấn để dễ nhận diện sách lậu, vừa tổ chức nhiều đợt kiểm tra nhằm phát hiện những đầu mối in lậu, phát hành sách lậu để cung cấp cho cơ quan chức năng. Chúng tôi cũng đã kiến nghị sửa đổi Bộ luật Hình sự, trong đó bổ sung các điều khoản đủ sức răn đe đối với hành vi in ấn, phát hành sách lậu. Không chỉ First News mà các đơn vị xuất bản, đặc biệt là Hội Xuất bản Việt Nam cũng đã lên tiếng đề nghị sửa đổi, bổ sung vào Bộ luật Hình sự những điều khoản về in ấn, phát hành sách và các ấn phẩm văn hóa. Hy vọng, thời gian tới công tác đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm bản quyền, in lậu sách và văn hóa phẩm sẽ được quan tâm hơn.
- Trong hành trình gian nan tuyên chiến với nạn sách lậu đó, có lúc nào ông cảm thấy mệt mỏi và đơn độc?
- Một việc mà mình dồn nhiều công sức, tâm huyết để đấu tranh mà không đạt được kết quả như mong muốn thì có lúc chán nản, mặt khác như trên đã nói, người làm xuất bản chân chính, ngay thẳng mà không được pháp luật bảo hộ, nên các đơn vị bị in lậu khác họ cũng không đủ sức, không đủ niềm tin để theo đuổi… Cuối cùng còn lại Trí Việt First News trong cuộc chiến này. Thậm chí khi chúng tôi phát hiện sách của đơn vị xuất bản khác bị in lậu và báo tin cho họ, họ cũng không quan tâm, vì họ biết rằng tốn công sức mà không mang lại kết quả. Thật sự sau khi kiện cơ sở in Huy Thi ở Hà Nội ra tòa, Trí Việt First News bị xử thua, phải đóng tiền án phí, tôi nản kinh khủng... Phải mất một khoảng thời gian chúng tôi mới lấy lại tinh thần để tiếp tục tranh đấu.
Đấu tranh vì sự công bằng
- Vấn nạn sách lậu cũng bắt nguồn từ vấn đề sở hữu bản quyền ở nước ta chưa thật sự được quan tâm đúng mức?
- Tại Việt Nam vấn đề sở hữu trí tuệ, bản quyền tác giả tác phẩm chưa được quan tâm đúng mức, không được tôn trọng và chưa có hành lang pháp lý để bảo vệ. Chính vì vậy, tình trạng đạo văn, đạo thơ, đạo nhạc, sao in sách báo, băng đĩa còn tồn tại nhởn nhơ, thậm chí họ làm giàu trên mồ hôi nước mắt của người khác. Tình trạng này như một thứ bệnh dịch bị lờn thuốc, điều này còn tạo nên tâm lý dễ dãi của người tiêu dùng là quen dùng hàng nhái, hàng giả. Mặt khác, rất khó khăn cho các đơn vị xuất bản khi thương thảo mua bản quyền của nước ngoài, nhiều nhà xuất bản lo ngại sản phẩm của họ bị xâm phạm bản quyền và sản sinh ra những bản sao kém chất lượng. Tôi nhận thấy vấn đề này nếu không được cải thiện thì việc trao đổi, hợp tác văn hóa với các quốc gia về xuất bản phẩm sẽ có nhiều trở ngại.
- Theo ông, nguyên do của tình trạng này nằm ở đâu?
- Trước khi Việt Nam tham gia công ước Berne về bản quyền Trí Việt First News đã tham gia mua bản quyền nhiều cuốn sách ở nước ngoài và phải tuân thủ các quy định pháp luật của họ. Thời điểm đó tại Việt Nam còn mạnh ai nấy làm, mạnh ai nấy in, có bản quyền cũng in, không có bản quyền cũng in. Từ khi Việt Nam tham gia công ước Berne về bản quyền, cùng với việc ban hành, sửa đổi một số bộ luật về quyền sở hữu trí tuệ, về xuất bản đã từng bước chấn chỉnh, lập lại trật tự trên lĩnh vực xuất bản. Tuy nhiên, bộ máy thanh tra, kiểm tra, giám sát chưa đủ mạnh và chưa hoàn thiện về cơ chế làm việc nên công tác đấu tranh với vấn nạn sách lậu, vi phạm bản quyền vẫn chưa được thực thi triệt để.
- Tôi nhớ, khi doanh nhân đồng thời là một tác gia nổi tiếng T.Harv Eker đến Việt Nam đã bày tỏ thái độ phẫn nộ trước thực trạng: bản sách lậu được bán công khai, phổ biến trên thị trường với giá còn cao hơn cả sách thật. Thực trạng này nói lên điều gì thưa ông?
- Khi chúng tôi - sau ba năm chịu đựng - buộc phải báo với Simon Schuster cuốn sách của tác giả T.Harv Eker bị ba nơi in lậu, tác giả và NXB vô cùng tức giận và bất bình và ra điều kiện nếu First News không cam kết triệt phá hết sách lậu ở Việt Nam thì sẽ rút hợp đồng bản quyền. Chúng tôi có trình bày thực trạng lên Tổng Lãnh sự quán Mỹ TP Hồ Chí Minh và từng bước tìm biện pháp xử lý.
- Ông đã đi nhiều nước, giao dịch bản quyền với nhiều quốc gia, vấn đề bản quyền và sách lậu ở họ được xử lý và quan tâm như thế nào?
- Các NXB nước ngoài sau khi đến thực địa ở Việt Nam đã không tin và không thể tưởng tượng ở Việt Nam tình trạng in lậu, vi phạm bản quyền lại công khai trắng trợn đến như vậy ? Họ nói ở Cam-pu-chia, Lào, Mi-an-ma còn tôn trọng bản quyền hơn Việt Nam. Vì đó là sự tôn trọng với tri thức nhân loại và sự công bằng quốc tế tối thiểu cần có. Tất nhiên - nguồn gốc và cội nguồn sâu xa của in lậu họ đều thấu hiểu - và tôi thật sự thấy lòng tự trọng dân tộc bị tổn thương nghiêm trọng. Vì thế, First News - Trí Việt chiến đấu với sách lậu không hề vì tiền - mà vì công lý và sự công bằng xã hội.
- Cảm ơn cuộc trò chuyện của ông!
