Sản phẩm đặc thù của địa phương
Trước khi trở thành Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, ca Huế luôn được xác định là di sản văn hóa, có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử văn hóa, là phương tiện để quảng bá về hình ảnh địa phương.
Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, thời gian qua các đơn vị chức năng đã biên soạn, xuất bản nhiều ấn phẩm quan trọng về ca Huế như “Ca Huế - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”, “Nghệ thuật ca Huế trong xã hội đương đại”, “Khúc Hương Bình”, “Miền Hương Ngự”. Những ấn phẩm này đã góp phần giới thiệu, nghiên cứu, khẳng định giá trị sâu sắc về văn hóa, lịch sử của nghệ thuật ca Huế gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Thuận Hóa - Phú Xuân - Huế.
Bên cạnh công tác tuyên truyền còn có nhiều đợt tập huấn dài ngày để hướng dẫn nâng cao kỹ năng biểu diễn cho các diễn viên, nhạc công của các doanh nghiệp tổ chức biểu diễn. Trong đó tập trung phổ biến các bài, bản ca Huế cổ như “Nam xuân”, “Nam ai”, “Quả phụ”... Cùng với đó, các cấp quản lý còn khuyến khích doanh nghiệp lữ hành xây dựng các tour, tuyến, sản phẩm trải nghiệm gắn với ca Huế, đưa hoạt động biểu diễn loại hình nghệ thuật trên sông Hương trở thành điểm đến phải có trong chương trình của du khách mỗi khi đến Huế. Từ đó, góp phần đa dạng hóa sản phẩm, tạo thêm lựa chọn hấp dẫn cho du khách, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của khách du lịch.
Trên địa bàn TP Huế đang có 12 tổ chức, doanh nghiệp hoạt động kinh doanh biểu diễn ca Huế, với khoảng 300 diễn viên, nhạc công, phần lớn là nghệ nhân, nghệ sĩ hoạt động liên quan đến lĩnh vực nghệ thuật ca Huế, ca kịch Huế. Mỗi chương trình biểu diễn có khoảng 15 bài, bao gồm các bài ca Huế, dân ca Huế và tân nhạc mang âm hưởng Huế, doanh nghiệp và nghệ sĩ có thể lựa chọn các bài trong chương trình đã được thẩm định để biểu diễn. Trong những năm qua, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đã chỉ đạo Thanh tra Sở (trước khi kết thúc hoạt động) và nay là Phòng Quản lý Văn hóa và Gia đình phối hợp với tổ liên ngành tổ chức 20 đợt kiểm tra. Từ đó đã lập biên bản và tham mưu cơ quan có thẩm quyền ban hành 12 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với số tiền hơn 92 triệu đồng.
Vẫn còn bất cập
Sau 5 năm triển khai “Đề án phát huy giá trị và xây dựng ca Huế trở thành sản phẩm dịch vụ văn hóa du lịch đặc sắc giai đoạn 2021-2025”, kết quả báo cáo cho biết vẫn còn khá nhiều điều cần phải chỉnh sửa. Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, đến nay vẫn chưa có không gian, thiết chế xây dựng phù hợp để chuyên tổ chức biểu diễn ca Huế thính phòng chất lượng cao phục vụ du khách. Trong khi đó, với hoạt động biểu diễn trên sông, ở khu vực gần bến Tòa Khâm - điểm xuất phát để lên thuyền nghe ca Huế tình trạng bán hàng rong, xe xích-lô gây mất trật tự làm ảnh hưởng đến hình ảnh, môi trường du lịch vẫn còn tái diễn.
Không chỉ các hoạt động chèo kéo trên bờ, việc tàu thuyền tham gia biểu diễn trang bị sơ sài, hạn chế về ánh sáng, bàn ghế cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ. Cùng với đó, hiện tượng thuyền đón và trả khách không đúng quy định, chở quá tải, thuyền trưởng, thuyền viên vẫn chưa thực hiện trang phục lịch sự và đeo bảng tên vẫn còn diễn ra. Một số chương trình biểu diễn của các doanh nghiệp chưa bảo đảm số lượng người, nội dung chương trình biểu diễn không đúng theo văn bản chấp thuận, rút ngắn lời ca, cắt xén tiết mục, lạm dụng nhạc điện tử hay công nghệ. Ngoài ra vẫn còn tình trạng kinh doanh, cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp biểu diễn như hạ giá suất diễn, giảm thù lao cho diễn viên, nhạc công, tranh giành khách dẫn đến mất an ninh - trật tự.
Theo ông Nguyễn Thiên Bình, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, có nhiều nguyên nhân dẫn đến những rắc rối nói trên. Một trong số đó là hoạt động ca Huế, đặc biệt là trên sông Hương liên quan đến sự quản lý của nhiều ngành. Trong khi đó, quy định của pháp luật vẫn còn mang tính phổ quát, chưa có văn bản điều chỉnh cụ thể đối với các loại hình nghệ thuật là di sản mang tính đặc thù nên việc áp dụng và phối hợp trong công tác quản lý còn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, ông Bình cho rằng, ý thức chấp hành các quy định của pháp luật có liên quan đến nghệ thuật biểu diễn, giao thông, trật tự đô thị của các tập thể cá nhân tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ còn chưa nghiêm. Điều này ít nhiều làm ảnh hưởng đến chất lượng buổi diễn, dẫn đến hình ảnh văn hóa Huế, con người Huế, chất lượng ca Huế đang bị ảnh hưởng.
