Chi phí “ăn mòn” lợi nhuận
Chi phí logistics tăng cao khiến cho lợi nhuận của công ty giảm mạnh, nhiều chuyến hàng chịu thua lỗ vì không đàm phán được giá cao, lãnh đạo một doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm gỗ thuộc Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP Hồ Chí Minh (HAWA) cho biết, hiện chi phí logistics đang ở mức 50-70% giá trị hàng hóa khi giá cước vận chuyển tàu biển tăng gấp hơn 10 lần trước đây. Từ mức khoảng 1.000-3.000 USD/container 40 feet, sau đó tăng lên 10.000 USD/container và hiện tại là 14.000-15.000 USD/container.
Giá nguyên liệu cũng tăng 20-40%. Đơn cử, năm 2020-2021 giá gỗ sồi tăng 28%; gỗ tròn và gỗ dương tăng 40%, các loại gỗ khác đều tăng hơn 20%. Tình hình tắc nghẽn logistics còn tiếp tục diễn ra, chưa có dấu hiệu cải thiện. Trong khi đầu ra chỉ tăng khoảng 10-15%, lãnh đạo này cho rằng, khó khăn chi phí vẫn còn là bài toán gây đau đầu cho DN xuất khẩu trong thời gian dài.
“Chúng tôi đã phải cạnh tranh với nhiều nước lớn nên việc giảm biên lợi nhuận tối đa là điều duy nhất có thể làm thời điểm này. Thị trường đã sôi động trở lại nhưng cạnh tranh cũng khốc liệt gấp nhiều lần. Việc giữ khách là thách thức khi người mua hàng đang cân nhắc lại về việc đặt hàng cũng như vấn đề chậm vận chuyển những đơn hàng đã đặt”, ông nói và cho biết thêm, thách thức này khiến DN xuất khẩu bị tồn vốn do hàng lưu kho lâu.
Ngoài ra, do lượng đơn hàng giảm 20% phần lớn do chi phí logistics tăng, đối tác hoãn hoặc hủy nhận hàng, nên dù trị giá xuất khẩu gần bằng mức 2.000 tỷ đồng mỗi năm, nhưng điều đó không phản ánh thực chất lợi nhuận của DN.
Dẫn lại câu chuyện ở thời điểm giãn cách xã hội, khi một bó rau tại Bình Phước chỉ có giá 8.000 đồng, nhưng vận chuyển đến TP Hồ Chí Minh thì đội lên tới 50.000 đồng; hay có nơi nông sản chất đống không bán được, ngược lại có nơi “muốn cũng không mua được”,... ông Phùng Quốc Mẫn, Phó Chủ tịch HAWA nhấn mạnh, nhìn câu chuyện để thấy sự tắc nghẽn vận chuyển, đứt gãy lưu thông và logistics nói chung đã gây hậu quả tai hại như thế nào. Từ đó, mở rộng ra thì chúng ta sẽ thấy được tầm quan trọng của nó ở quy mô xuất khẩu. Tình trạng thiếu container, hàng hóa ngưng trệ, chất đống tại kho; hay việc người cần không có và người bán chẳng ai mua... trong bối cảnh giá xăng dầu tăng cao đẩy chi phí đầu vào tăng cao... Điều này càng cho thấy ngành vận tải nói riêng và logistics nói chung đóng vai trò cốt yếu của nền kinh tế.
Theo ông Mẫn, riêng với ngành chế biến gỗ, phí logistics chiếm trung bình 20-30% chi phí của ngành, thậm chí có những lô hàng lên tới hơn 50% giá trị hàng hóa. Năm 2021, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ cán mốc 14,8 tỷ USD, tăng 19,7% so với năm 2020, dự báo kim ngạch năm 2022 tăng 20%. Nhưng để đạt được mục tiêu này thì vai trò của logistics là vô cùng quan trọng.
Là một “ông lớn” trong hoạt động thương mại xuyên quốc gia, ông Johnathan Hạnh Nguyễn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG) cũng cho biết, cước vận tải và giá dầu thế giới liên tục tăng cao trong thời gian qua ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất nhập khẩu của DN, khiến DN càng xuất khẩu càng lỗ.
Cụ thể, giá cước vận chuyển hàng không từ Việt Nam đến Mỹ đã tăng gấp 10 lần, lên mức 18 USD/kg, từ mức 1,8 USD/kg. Bởi vậy, tập đoàn này đã phải tính cách ứng phó. Theo ông Johnathan Hạnh Nguyễn, IPPG đã góp vốn thành lập doanh nghiệp logistics với vốn điều lệ 100 tỷ đồng. Mục tiêu đặt ra là kéo giảm chi phí xuất khẩu cho DN trong nước cũng như nâng cao sức cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.
“IPPG đã ký hợp đồng mua 10 máy bay Boeing trị giá 3,5 tỷ USD để chuẩn bị cho kế hoạch bay của hãng hàng không chuyên vận chuyển hàng hóa đầu tiên của Việt Nam”, ông Johnathan Hạnh Nguyễn nói và nhận định, đối với thị trường nội địa, các hãng nước ngoài mới chỉ tiếp cận được hai cảng hàng không. Với mạng lưới máy bay chở hàng phủ sóng đến toàn bộ sân bay nội địa, IPPG đang đàm phán với các hãng hàng không nước ngoài để nối tiếp vận chuyển hàng hóa tới 16 sân bay tại Việt Nam.
Khó chồng khó
Dẫn kết quả khảo sát, lấy ý kiến của các DN về những khó khăn, thiệt hại mà các DN logistics đang gặp phải, ông Trần Việt Huy, Trưởng ban Hải quan và thuận lợi hóa thương mại, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) cho biết, hiện nay, khoảng 20% số DN kinh doanh dịch vụ logistics vẫn suy giảm về hoạt động do việc đứt gãy chung trên toàn cầu. Điều này cho thấy giá vận chuyển sẽ chưa hạ nhiệt. Ông Huy cũng cho biết, DN xuất khẩu đang chịu tác động trực tiếp từ khó khăn của ngành logistics. Với hoạt động lưu kho bãi, giá đã tăng hơn 20% do nhu cầu lưu kho bãi tăng, nhân lực thiếu và phải nghỉ luân phiên, giá bất động sản tăng cao… Chi phí hoạt động vận tải đường bộ cũng tăng cao do chi phí đầu vào tăng; trong khi, hiệu suất dịch vụ giảm do DN vận tải, chủ hàng đều áp dụng 5K; hay việc DN logistics cũng gặp nhiều khó khăn do giảm doanh thu và lợi nhuận ở ngưỡng 50-60%.
Trong khi đó, đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, hiện chi phí logistics cho mỗi container 40 feet trên các tuyến vận tải toàn cầu vẫn neo ở mức cao nhất mọi thời đại, tăng gấp chục lần trước thời điểm bùng phát dịch Covid-19. Đơn cử, hàng hóa từ Việt Nam đến Thailand giá cước khoảng 1.600-2.500 USD/container tùy hãng; đến Philippines dao động 4.000-5.300 USD/container; đến các cảng bờ Tây nước Mỹ dao động từ 12.000-14.000 USD/container; và đến bờ Đông nước Mỹ ở ngưỡng 19.000-22.000 USD...
Đại diện VASEP còn cho biết, các DN đang rất khó đặt chỗ khi xuất khẩu hàng hóa đi bờ Đông nước Mỹ, do những cảng ở đây có ít hãng tàu nhận vận chuyển. Thậm chí, có tháng còn bị cắt bớt chuyến và có sự chênh lệch giá lớn, thậm chí cả nghìn USD giữa các hãng tàu. “Nhiều DN gặp áp lực cạnh tranh lớn, nguy cơ mất thị phần vào tay các nước khác nếu không sớm có giải pháp kiềm chế giá đầu vào”, VASEP nhận định.
Cách nào giảm chi phí?
Ông Phùng Quốc Mẫn, Phó Chủ tịch HAWA khuyến nghị các DN chủ động đàm phán với các tổ chức tài chính để tăng hạn mức vốn lưu động, tạo điều kiện thương thảo các hợp đồng mua nguyên vật liệu, dịch vụ logistics dài hạn. Bên cạnh đó, cần cơ cấu lại danh mục sản phẩm để có chiến lược mua hàng hợp lý và tối ưu hóa chi phí sản xuất. Ngoài ra, DN cần tìm kiếm hợp tác mua chung số lượng lớn, đàm phán với đối tác mua hàng để có kế hoạch sản xuất dài hạn hơn cũng là những cách để giảm chi phí. Về dài hạn, việc đầu tư vào chuyển đổi số để tiết kiệm chi phí, giảm hao hụt và tiết giảm nhân công là cần thiết.
Nhận định vẫn còn nhiều rủi ro cho DN xuất khẩu, đại diện VLA cho rằng, việc giảm thủ tục hành chính là giải pháp trọng tâm để giải quyết vấn đề ngắn hạn. Còn về dài hạn, xây dựng đội tàu container quốc tế để giảm phụ thuộc các liên minh nước ngoài; xây dựng hệ thống cảng biển và các cảng thu gom thủy nội địa để tăng cường vận tải thuỷ nội địa; xây dựng chuỗi cảng container quốc tế quy mô tầm cỡ…
“Cần tránh tạo gánh nặng hoặc phân biệt đối xử giữa các chủ thể kinh doanh, bởi hiện các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đại lý hải quan nhỏ có dấu hiệu bị phân biệt đối xử. Đồng thời, đơn giản hóa, tiêu chuẩn hóa dữ liệu và hồ sơ; thí dụ hồ sơ lưu trữ kiểm tra sau thông quan nêu tại Nghị định 128/2020/NĐ-CP là quá nhiều. Những điều đó làm mất thêm thời gian, có thể lỡ cơ hội xuất khẩu”, ông Trần Việt Huy nói.
Ông Đào Duy Tám, Phó Cục trưởng Giám sát quản lý về hải quan, Tổng cục Hải quan thừa nhận chi phí logistics hiện nay đang ở mức cao nhưng vẫn chưa thể kéo giảm, bởi ngoài lý do khách quan do dịch bệnh, xung đột Nga - Ukraine... thì việc cấp phép, kiểm tra chuyên ngành về thực hiện thủ tục cải cách hành chính còn chưa được đồng bộ, một số quy định ban hành ra chưa theo kịp thực tiễn, văn bản quản lý chuyên ngành còn chồng chéo. Trong thời gian tới, ngành hải quan sẽ rà soát, đánh giá việc thực hiện các quy định để kiến nghị sửa đổi, bổ sung, quy hoạch toàn bộ hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về hải quan, bảo đảm thống nhất, giảm đầu mối văn bản. Trong năm 2022 này, các bộ, ngành sẽ phối hợp đẩy mạnh việc kết nối, trao đổi chứng từ điện tử thông qua Cơ chế một cửa ASEAN, kết nối, trao đổi dữ liệu điện tử với các đối tác thương mại như Hàn Quốc, Liên minh Kinh tế Á - Âu,…
Ngành hải quan cũng đang hướng đến mục tiêu tái thiết kế tổng thể hệ thống công nghệ thông tin, phấn đấu đến năm 2030 hoàn thành xây dựng Hải quan số và thống nhất với kiến trúc Chính phủ điện tử; phấn đấu đến năm 2025, hoàn thành xây dựng Hải quan điện tử văn minh, hiện đại theo mô hình quản lý hải quan tập trung thống nhất.
Theo báo cáo của Bộ Công thương, hết tháng 3, kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt 88,6 tỷ USD, tăng 12,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, bộ này nhận định, thời gian tới hoạt động kinh doanh vẫn phải đối diện với những khó khăn như: Nguy cơ về gián đoạn chuỗi cung ứng do căng thẳng thương mại, địa chính trị leo thang; giá cước vận tải ở mức cao tạo thêm khó khăn cho hoạt động xuất nhập khẩu. Giá hàng hóa, nguyên, nhiên vật liệu nhập khẩu là đầu vào của sản xuất dự báo tiếp tục tăng cao, khiến giá hàng hóa trong nước tăng gây áp lực lớn lên hoạt động sản xuất, kinh doanh; việc triển khai các gói kích thích kinh tế của Chính phủ sẽ kích thích tăng trưởng kinh tế nhưng cũng đồng thời gia tăng áp lực lạm phát.
