Vừa mới đây, ManpowerGroup® (mã niêm yết chứng khoán New York: MAN), công ty cung cấp giải pháp nhân sự hàng đầu thế giới có chi nhánh tại Việt Nam đã công bố báo cáo “Xu hướng việc làm xanh và giải pháp nhân lực cho tương lai bền vững”.
Trong tiến trình hướng tới tương lai bền vững, nghiên cứu của ManpowerGroup góp phần khắc họa nên bức tranh toàn cảnh đồng thời xác định những kỹ năng quan trọng giúp thúc đẩy sự phát triển bền vững trong nhiều lĩnh vực, từ bảo vệ khí hậu đến xây dựng doanh nghiệp thân thiện với môi trường.
Việc làm xanh, xanh+ và xanh ngọc - những khái niệm mới tích hợp bền vững của doanh nghiệp
Báo cáo nêu lên khái niệm việc làm xanh, trong đó, khẳng định: tích hợp sự bền vững vào chiến lược kinh doanh cốt lõi của doanh nghiệp là giải pháp giữ chân nhân tài, thúc đẩy kinh doanh. Từ đó, khám phá những vị trí và kỹ năng then chốt trong cuộc cách mạng nhân lực xanh. Cùng hình dung cách một doanh nghiệp thân thiện với môi trường sẽ thu hút nhân tài và giữ chân khách hàng.
Cũng theo báo cáo, vai trò bất biến của chuyển đổi xanh cho thấy, mối quan hệ xanh hóa và kinh doanh đã trở thành xu thế phổ biến và trở thành tâm điểm của các cuộc thảo luận mỗi ngày. Ngày càng nhiều doanh nghiệp toàn cầu đầu tư vào các công nghệ lõi như xe điện, năng lượng xanh. Khi mọi doanh nghiệp đều hướng đến bền vững, sự chần chừ trước đổi mới sẽ đồng nghĩa với việc bỏ lỡ cơ hội dẫn đầu. Đầu tư cho chuyển đổi xanh vẫn tiếp tục trước sự bất định của đàm phán khí hậu.
Nhận định từ gần một nửa số doanh nghiệp (47%) nêu rõ, việc tập trung vào giảm khí thải được xem là chìa khóa cho tái cơ cấu tổ chức. 60% người tiêu dùng trở nên lo ngại hơn trước những biến đổi khí hậu trong hai năm qua và 36% khách hàng B2B sẵn sàng thay đổi nhà cung cấp nếu các tiêu chí bền vững không được đáp ứng.
Cơ hội kinh doanh xanh với các giải pháp sinh học nhằm bổ sung hoặc thậm chí thay thế các giải pháp truyền thống sẽ tiếp tục phát triển trong ngành thực phẩm, phụ phẩm, sản phẩm và năng lượng, có thể đạt 7,7 nghìn tỷ vào năm 2030.
Dòng vốn đầu tư vào kinh tế xanh sẽ không dừng lại: 54% các nhà đầu tư dự kiến tăng vốn góp cho phát triển bền vững và 70% tin rằng các doanh nghiệp thực hành ESG (môi trường, xã hội, quản trị) đem lại lợi nhuận cao hơn.
Những “sắc thái” của việc làm xanh được thể hiện rõ ở việc khái niệm việc làm xanh trong tương lai sẽ rộng mở hơn rất nhiều. Đó không chỉ là những người lắp mô-tơ điện gió hay tấm điện mặt trời - các vị trí truyền thống và có vai trò riêng trong chuyển đổi xanh.
Các việc làm xanh truyền thống thường tập trung trong lĩnh vực khoa học môi trường và lao động ngoài trời, nơi các nhà khoa học, kỹ sư và lao động làm việc, đóng góp vào bảo vệ môi trường một cách trực tiếp, như giám sát chất lượng nước, kỹ sư lâm nghiệp và quản lý bảo tồn.
Xuất hiện thêm “việc làm xanh+”, phiên bản mở rộng của việc làm xanh truyền thống, đòi hỏi sở hữu các kỹ năng, kiến thức và kinh nghiệm khoa học cũng như vận hành thực tiễn nhằm tạo ra tác động tích cực, trực tiếp hoặc gián tiếp đến môi trường và hệ sinh thái. Thí dụ các nhà thiết kế sản phẩm và quy trình, kỹ sư vật liệu và hóa chất, chuyên gia năng lượng tái tạo, các vị trí liên quan đến khoa học sinh học. Kể cả các việc làm xanh truyền thống nhưng yêu cầu phải có tư duy hệ thống (systems-thinking) hiện đại cũng xếp vào nhóm này.
Song song là “việc làm xanh ngọc”, vượt xa khỏi những gì chúng ta thường cho là việc làm xanh điển hình, đây là những vai trò xuất hiện trong nhiều chức năng kinh doanh cốt lõi và đóng vai trò then chốt trong sự phát triển và khả năng thích ứng lâu dài của doanh nghiệp, bao gồm lãnh đạo cấp cao, quản trị và, tác động cộng đồng, tài chính, marketing, pháp lý, công nghệ thông tin và nhân sự/ dịch vụ nhân sự. Các vai trò xanh ngọc ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc thiết kế các giải pháp bền vững và phát triển các mô hình kinh doanh xanh.
Cùng với “việc làm xanh+”, xanh ngọc chính là tương lai của xu hướng tái cơ cấu doanh nghiệp theo hướng bền vững. Nhóm xanh ngọc bao phủ mọi bộ phận của tổ chức, là điểm giao giữa hành trình xanh hóa của doanh nghiệp và chiến lược đổi mới sáng tạo.
Nghiên cứu của Manpower từ 775 việc làm chỉ ra rằng 59% việc làm xanh ngọc nằm trong khối kinh doanh và quản lý. Trong khi đó, xanh+ xoay quanh khoa học, kỹ thuật và khối kỹ năng kinh doanh.
Cũng theo nghiên cứu của Manpower, dù kinh tế bất ổn, nhu cầu lao động xanh trên toàn cầu năm 2024 vẫn tăng nhanh gấp đôi năm 2023. Phần lớn (91%) nhà tuyển dụng trên thế giới nói rằng họ không đủ nhân sự có kỹ năng để giúp doanh nghiệp của họ đạt được mục tiêu bền vững. 63% lãnh đạo cho rằng khoảng cách kỹ năng là thách thức lớn nhất trong quá trình chuyển đổi kinh doanh giai đoạn 2025-2030. Khảo sát này cũng ước tính 59% lao động toàn cầu từ nay đến 2030 sẽ cần được đào tạo thêm để làm tốt vai trò hiện có.
Chênh lệch giữa nguồn cung và nhu cầu nhân lực xanh hiện nay được dự báo sẽ gây thiếu hụt 19% lao động có kỹ năng xanh trên toàn cầu vào năm 2030. Lãnh đạo doanh nghiệp nhận ra tái cơ cấu tổ chức là cần thiết cho tương lai phát triển. Trong đó, nghề kế toán là một ví dụ điển hình về sự tiến hóa của việc làm xanh ngọc trong kỷ nguyên bền vững.
Cụ thể, kế toán viên ngày nay không chỉ quản lý tài chính và hành chính, mà còn phải phân tích chiến lược, kiểm soát rủi ro, và đánh giá chi phí vòng đời sản phẩm. Hiểu tác động từ môi trường bên ngoài giúp họ quyết định kinh doanh hiệu quả, thúc đẩy đổi mới và bền vững, thay vì giữ cách làm truyền thống.
Việc làm xanh lên ngôi với sự tiến hóa về kỹ năng: phân tích đầy đủ tác động chi phí vòng đời sản phẩm; hiểu biết về các tiêu chuẩn và khuôn khổ của ngành; thực hiện và báo cáo theo phương pháp bền vững 5P (kiểm soát chi phí, tối ưu hóa doanh thu, thiết kế tinh gọn/xanh/sạch, giảm thiểu lãng phí, tái tạo); nắm vững kiến thức cơ bản về khoa học thân thiện với môi trường; áp dụng các phương pháp lấy cảm hứng từ sinh học vào quy trình, sản phẩm, dịch vụ và đổi mới thương hiệu; thiết lập các hệ thống và biện pháp kiểm soát nội bộ hướng đến sự bền vững; đặt mục tiêu dựa trên khoa học, tránh các hành vi "tẩy xanh" (greenwashing); lập kế hoạch và báo cáo theo tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị); định vị tài chính công-tư; chi ngân sách cho các thị trường mới nổi; thúc đẩy văn hóa doanh nghiệp kết hợp hài hòa giữa kinh doanh, xã hội và môi trường…
Doanh nghiệp cần hành động ngay với chiến lược nhân sự bền vững
Báo cáo cũng chỉ ra cơ hội phát triển cho doanh nghiệp, trong đó nhấn mạnh tới hành động ngay liên quan tới việc làm xanh, xanh+ và xanh ngọc - đặc biệt là việc làm kỹ thuật cao - nhân lực đang khan hiếm trong khi nhu cầu vẫn tiếp tục tăng. Song song là bảo đảm sự phù hợp với kỹ năng mềm như giao tiếp hiệu quả hay khả năng thích ứng sẽ ngày càng quan trọng do nhiều kỹ năng chuyên môn sẽ được thay thế bởi tự động hóa. Phát triển nhân sự có sẵn sẽ tiết kiệm thời gian và công sức cho việc tuyển nhân tài mới.
Báo cáo khuyến nghị, để thúc đẩy tư duy đổi mới và thu hẹp khoảng cách kỹ năng, doanh nghiệp cần nhìn rộng hơn các vị trí việc làm xanh truyền thống. Chính các vị trí việc làm xanh+ và xanh ngọc mới đóng vai trò then chốt trong những bộ phận chiến lược, tạo nền tảng vững chắc cho lợi thế cạnh tranh bền vững trong dài hạn.
Các doanh nghiệp cần phải bắt đầu từ bên trong, xác định xây dựng chiến lược nhân lực bền vững hơn bằng cách nâng cao và tái đào tạo kỹ năng để thúc đẩy hiệu suất và tăng gắn kết nhân sự sẵn có.
Đồng thời, chấp nhận chơi cuộc chơi dài hạn. Phân tích về nội dung này, báo cáo cho rằng, ngoài bất ổn chính trị, dữ liệu chỉ ra biến đổi khí hậu sẽ còn tiếp tục, cùng với đó là những cơ hội như quy trình, vật liệu, sản phẩm và dịch vụ bền vững. Đây chính là thời điểm để xây dựng các vị trí chủ chốt với nguồn nhân lực có bộ kỹ năng xanh cho tương lai phát triển bền vững của doanh nghiệp, xã hội và nền kinh tế.
