Vị Tết ở làng biển xưa

Vươn khơi bám biển cả năm, ngư dân làng Mân Thái (quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng) cùng thấm vị mặn, cùng kiên cường lướt qua ngọn sóng. Tình bạn trên biển trở thành tình anh em, nghĩa gia đình. Với các ngư dân, một nét đẹp cộng đồng luôn được gìn giữ chính là việc chủ ghe và anh em “đi bạn” sẽ cùng nhau ăn Tết. Bởi vậy, Tết ở làng biển là dấu gạch nối giữa năm cũ đã qua với ước mong về những điều tốt đẹp trong năm mới sắp đến.
Ngư dân làng Mân Thái cúng biển đầu năm. (Ảnh Huỳnh Văn Mười)
Ngư dân làng Mân Thái cúng biển đầu năm. (Ảnh Huỳnh Văn Mười)

Mổ heo chia cho “bạn” nghề

Thịt heo, bánh tét là hai món không thể thiếu trong ngày Tết của ngư dân làng biển Mân Thái. Với họ, ẩm thực ngày Tết phải chu tất, chỉn chu nhất. Đã từ lâu, người làng đợi đến cận Tết (hai ngày 29 và 30 tháng Chạp) mới mổ heo và nấu nồi bánh tét. Lý giải về điều này, các bậc cao niên trong làng cho rằng, đời sống ngư dân đi biển luôn dành sự trân trọng đối với lương thực, thực phẩm. Trong mỗi chuyến ra khơi, tính cách tiết kiệm không cho phép họ lãng phí nguồn thực phẩm. Bởi vậy, các món ăn trong ngày Tết có thể được để dành dùng cho chuyến ra khơi đầu năm. Đó là lý do dân làng thường tổ chức mổ heo và nấu bánh tét ngày cận Tết.

Một điều thú vị là những con heo mà chủ ghe lựa chọn mổ phải là heo cỏ (heo đen). Thông thường, mỗi chủ ghe sẽ mua ba con heo. Việc đặt cọc mua heo được tiến hành từ vài tháng trước Tết. Chỉ cần trên cơ thể con heo có một chấm trắng thì sẽ không được chọn. Với mong muốn tránh những bất trắc trên biển cho nên đã hình thành quy ước kỵ heo có mầu trắng.

Ông Huỳnh Văn Mười (56 tuổi) vẫn nhớ rõ không khí mổ heo Tết xưa. Ngày xưa, những ngôi nhà ba gian đều có lan-can ở phía trước nhà. Sau khi heo được rửa sạch, trước sự chứng kiến của tất cả thành viên “đi bạn” với chủ nhà, con heo được đặt lên lan-can, phần đầu hướng vào nhà. “Khi chủ nhà và một người khác tiến hành bài cúng và đánh ba hồi chuông trước gia tiên và tổ nghề biển, con heo đã được mở dây trói, rửa sạch, các dụng cụ dùng mổ heo được sắp xếp đầy đủ. Ba hồi chuông vừa dứt, thợ làm heo mới được phép tiến hành lấy tiết. Theo quan niệm dân gian, nếu tiết heo tuôn đều, thì việc đi biển trong năm sẽ rất thuận lợi”, ông Mười cho biết.

Quy trình của lễ cúng còn tiếp tục diễn ra sau khi con heo được luộc chín. Tùy từng gia đình mà có thể cúng toàn bộ con heo hoặc chỉ riêng phần đầu. Tinh thần đoàn kết, công bằng của người làm nghề biển làng Mân Thái được thể hiện ở chỗ, tất cả thành viên “đi bạn” với chủ ghe đều được chia đều các phần thịt, xương, lòng heo. Cùng với đó là hai đòn bánh tét đậm vị kèm theo như kéo gần cái Tết đến mỗi gia đình. Đây là phần mà chủ ghe muốn gửi đến nhóm “đi bạn” của mình để lo cho gia đình trong ba ngày Tết. Không khí Tết ở làng biển có thêm hương vị thịt heo, bánh tét giúp ấm lòng những người quanh năm làm nghề biển giã.

Gìn giữ nếp xưa...

Giữ gìn truyền thống của người Việt Nam, dân làng Mân Thái dành sự cung kính, tôn trọng cao nhất cho gia tiên, ông bà và cha mẹ của mình. Lễ cúng đầu năm vào ngày mồng 1 tháng Giêng (đồng thời thực hiện việc xông đất) do chủ nhà, cũng là ông chủ ghe thực hiện. Theo đó, chủ nhà đặt niềm tin trong khâu “xông đất”, lựa chọn những người có tính cách xông xáo, nhanh nhẹn trong công việc ngoài biển, đức độ, tử tế trong lối sống hằng ngày.

Ông Trần Văn Lịch (82 tuổi) là một ngư dân có tiếng ở làng Mân Thái với 61 năm lênh đênh trên đầu con sóng. Chừng ấy thời gian, ông Lịch đồng hành với chủ ghe là hai thế hệ nối tiếp của gia đình ông Huỳnh Văn Mười (đời ông nội và cha ông Mười). “Trong ngày Tết, lời ăn tiếng nói rất quan trọng. Chúng tôi luôn dành cho nhau những câu chúc về sức khỏe, niềm vui, phấn khởi cho chủ nhà. Cầu chúc ông bà con cháu vạn sự bình an. Anh em, bạn bè cùng ngồi lại với một ly rượu Tết, trà xuân đã thành lệ”, ông Lịch cho biết.

Đối với một lĩnh vực nghề nghiệp đặc biệt như đi biển, việc bám sát ngư trường tạo cho con người tính gắn kết tập thể. Có thể thấy rõ điều này qua cách nhóm “đi bạn” và chủ ghe chúc Tết lẫn nhau. Sau khi làm lễ mừng tuổi gia tiên và tổ nghề, cụng ly rượu Tết tại nhà chủ ghe, tất cả thành viên trong bạn nghề lần lượt đến thăm hỏi, thắp nén hương lên bàn thờ gia tiên của gia đình mỗi anh em trong đội. “Suốt một năm, dẫu rằng anh em “đi bạn” gặp nhau còn nhiều hơn gặp người trong nhà, nhưng cứ đến Tết thì vẫn có một tâm trạng lắng đọng. Anh em gửi đến nhau từng câu chúc thân tình. Trước thì mừng tuổi gia tiên, sau là cùng động viên, hứa hẹn kinh tế ngày càng phát triển trong năm mới”, ông Mười nói.

Theo tập tục của làng Mân Thái, trong ngày mồng 1 tháng Giêng, chủ ghe phải thực hiện phiên ra biển đầu tiên. Chuyến đi đầu tiên này, chủ ghe có thể đi xa hoặc gần bờ để thả một mẻ lưới mở hàng. Các ngày sau đó, từng phiên ra khơi được tiếp tục thực hiện dựa theo sự xuất hiện của đàn cá.

Đời sống xã hội ngày càng đổi thay, yếu tố tinh thần ở các làng chài ven biển như làng Mân Thái (quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng) dần suy giảm. Khoảng 50 năm trước, ba ngày Tết sẽ có nhiều hoạt động vui chơi, thi thố như hát lô tô, bài chòi, hát bội ở sân đình làng. Cùng với đó, câu chuyện về lễ nghi cúng kính đòi hỏi tính kỹ lưỡng, cầu kỳ.

Những năm trở lại đây, phần lớn các gia đình và thế hệ trẻ ở làng Mân Thái đã cắt giảm, thu hẹp những lễ nghi trong ba ngày Tết. Có nhiều yếu tố tạo ra thực trạng này như cách suy nghĩ hướng đến việc đơn giản dưới góc nhìn của người trẻ… Do vậy, lớp thế hệ như ông Huỳnh Văn Mười, ông Trần Văn Lịch càng thêm trăn trở, lo ngại truyền thống văn hóa của làng biển sẽ bị mai một…

Có thể bạn quan tâm

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.

Đình làng Lựu Bảo đầy trang nghiêm.

Dấu xưa Lựu Bảo

Qua bao nhiêu năm tháng, ngôi làng Lựu Bảo thuộc phường Kim Long, thành phố Huế vẫn chứa đựng vẻ đẹp nên thơ. Tứ bề gió thổi mây che, làng xưa tựa như nàng thiếu nữ soi bóng xuống dòng sông Bạch Yến trong xanh. Chuyện làng, chuyện sông không thể tách rời là vậy.

Công nhân Hợp tác xã chiếu cói Hoài Châu Bắc hoàn thiện một công đoạn làm ra chiếc chiếu thành phẩm. (Ảnh MỸ HÀ)

Làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Dệt chiếu cói là nghề truyền thống lâu đời ở xã Hoài Châu Bắc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định (nay là phường Hoài Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai).

Nhiều du khách trẻ thích thú khi check-in tại Tháp Pô Klong Garai.

Giữ gìn Bảo vật quốc gia, góp phần thúc đẩy du lịch

Khánh Hòa là vùng đất giao thoa văn hóa với sự chung sống của 36 dân tộc anh em, trong đó nổi bật là văn hóa Chăm và Raglai, thể hiện qua hệ thống đền tháp cổ kính, các lễ hội truyền thống đặc sắc cùng phong tục tập quán giàu bản sắc.

Hòn Vọng Phu trong không gian đô thị ở Thanh Hóa.

Nỗ lực bảo tồn hòn Vọng Phu cùng cụm di tích An Hoạch

Hòn Vọng Phu trên đỉnh núi An Hoạch (núi Nhồi) ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cùng những “Vọng Phu thạch” hiện hữu trên nhiều miền đất đã gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước cùng đạo lý, nhận thức thẩm mỹ của dân tộc.

Bãi Làng - khu vực trung tâm Cù Lao Chàm.

Cù Lao Chàm - Viên ngọc thô đang được "mài giũa"

Mùa du lịch năm 2025, cụm đảo gần bờ của thành phố Đà Nẵng là Cù Lao Chàm đón hơn 269.000 du khách. So với năm 2024 và những năm trước đó, con số này cho thấy sự tăng trưởng và là một lời khẳng định: Những tiềm năng du lịch mạnh mẽ của “viên ngọc thô” xứ Quảng đang dần được cụ thể hóa, khai thác một cách hiệu quả và đúng hướng.

Cô gái Chăm trong Lễ hội Katê tại Khánh Hòa.

Thúc đẩy liên kết vùng du lịch trọng điểm

Những năm gần đây, hành trình du lịch nối dài giữa “biển xanh” Khánh Hòa và “đại ngàn” Đắk Lắk đã trở thành xu hướng mới. Sự dịch chuyển đó thể hiện nhu cầu khám phá nhiều hơn của du khách, đồng thời tạo cơ hội hình thành các tour, tuyến liên vùng mang dấu ấn riêng của khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Du khách trải nghiệm làm đồ gốm khi tới thăm làng Thanh Hà.

Độc đáo làng gốm hơn 500 năm tuổi

Tại lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 vừa qua, làng gốm Thanh Hà là đại diện của thành phố Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”.

Ông Lê Văn Nghĩa kiểm tra chất lượng sản phẩm rượu cần.

Bảo tồn và phát triển nghề truyền thống

Giữ được hương vị nồng say của rượu cần truyền thống sẽ mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho bà con Cơ Tu. Đó là cách làm kinh tế hiệu quả của ông Lê Văn Nghĩa và một số hộ dân ở thôn Phú Túc, xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng.

Người dân và du khách nghe hát bài chòi ở Hội An.

Cân bằng giữa phát triển và gìn giữ ở Hội An

Sau khi mở rộng địa giới thành phố Đà Nẵng, Hội An (cũ) nay gồm ba phường: Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và một xã đảo Tân Hiệp (Cù Lao Chàm) tiếp tục giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển du lịch-văn hóa của thành phố.

Thu gom lưới bẫy bắt chim yến trái phép. (Ảnh CTV)

Cần có giải pháp bảo vệ chim yến

Những năm gần đây, nạn săn bắt chim yến trái phép diễn ra tràn lan ở nhiều địa phương trên cả nước, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của quần thể chim yến ở nước ta.

Đảo Lý Sơn, hạt nhân du lịch biển, đảo của tỉnh Quảng Ngãi.

Tìm hướng phát triển bền vững du lịch biển, đảo Quảng Ngãi

Du lịch biển, đảo Quảng Ngãi có nhiều tiềm năng trở thành trụ cột phát triển kinh tế- xã hội quan trọng. Tỉnh cần tạo ra sức mạnh tổng hợp, cân bằng lợi ích kinh tế-xã hội và môi trường để du lịch biển, đảo Quảng Ngãi phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và khẳng định vị thế trong khu vực.

Võ cổ truyền đã và đang được triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để phát triển một cách bài bản, bền vững

Bảo tồn và lan tỏa võ cổ truyền

Võ cổ truyền Bình Định không chỉ là một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mà còn là một hệ giá trị sống động, có khả năng thích ứng và phát triển trong thời đại mới. Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, văn hóa truyền thống không thể chỉ lưu giữ trong bảo tàng hay lễ hội mà phải được đưa vào đời sống, đến với thế hệ trẻ.

Hội thi Ẩm thực Yến sào Khánh Hòa.

Độc đáo Lễ hội Yến sào Khánh Hòa

Không chỉ thành kính tri ân, tưởng nhớ công đức lớn lao của thủy tổ, thánh mẫu, các vị tiền bối sáng lập, phát triển ngành nghề yến sào trong suốt 700 năm qua, Lễ hội Yến sào Khánh Hòa đã tạo nên một không gian văn hóa biển, đảo đa dạng và sinh động.

Bề mặt dải đá bằng phẳng, đoạn rộng nhất lên tới 50 mét.

Kỳ quan dưới đáy biển Gia Lai

Làng chài Nhơn Hải, phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp bình yên cùng cảnh sắc biển, trời hùng vĩ, mà còn được nhiều người say đắm bởi một kỳ quan độc đáo.

Phụ nữ Pa Kô làm món Đổi A-lỗq chuẩn bị cho ngày lễ Aza.

Món ăn độc đáo của người Pa Kô

Khi còn nhỏ, tôi biết đến món Đổi A-lỗq (cơm nếp ống tre) của người Pa Kô qua những lần theo bố về thăm quê nội ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt (Quảng Trị) bên dòng Krông Klang. Hương vị đặc trưng của món ăn này vẫn in đậm trong ký ức sau những lần tôi dự lễ hội và thưởng thức cùng mọi người.

Công đoạn khoét rỗng mõ là quan trọng nhất

Giữ tiếng mõ làng Thủy Xuân

Giữa không gian thanh vắng ở tổ 11, phường Thủy Xuân, thành phố Huế, tiếng cốc cốc khi nhỏ khi to đưa con người về chốn tĩnh tại. Ở vùng đất Cố đô, người ta vẫn còn nhớ đến làng mõ Thủy Xuân.