Vị Tết ở làng biển xưa

Vươn khơi bám biển cả năm, ngư dân làng Mân Thái (quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng) cùng thấm vị mặn, cùng kiên cường lướt qua ngọn sóng. Tình bạn trên biển trở thành tình anh em, nghĩa gia đình. Với các ngư dân, một nét đẹp cộng đồng luôn được gìn giữ chính là việc chủ ghe và anh em “đi bạn” sẽ cùng nhau ăn Tết. Bởi vậy, Tết ở làng biển là dấu gạch nối giữa năm cũ đã qua với ước mong về những điều tốt đẹp trong năm mới sắp đến.
Ngư dân làng Mân Thái cúng biển đầu năm. (Ảnh Huỳnh Văn Mười)
Ngư dân làng Mân Thái cúng biển đầu năm. (Ảnh Huỳnh Văn Mười)

Mổ heo chia cho “bạn” nghề

Thịt heo, bánh tét là hai món không thể thiếu trong ngày Tết của ngư dân làng biển Mân Thái. Với họ, ẩm thực ngày Tết phải chu tất, chỉn chu nhất. Đã từ lâu, người làng đợi đến cận Tết (hai ngày 29 và 30 tháng Chạp) mới mổ heo và nấu nồi bánh tét. Lý giải về điều này, các bậc cao niên trong làng cho rằng, đời sống ngư dân đi biển luôn dành sự trân trọng đối với lương thực, thực phẩm. Trong mỗi chuyến ra khơi, tính cách tiết kiệm không cho phép họ lãng phí nguồn thực phẩm. Bởi vậy, các món ăn trong ngày Tết có thể được để dành dùng cho chuyến ra khơi đầu năm. Đó là lý do dân làng thường tổ chức mổ heo và nấu bánh tét ngày cận Tết.

Một điều thú vị là những con heo mà chủ ghe lựa chọn mổ phải là heo cỏ (heo đen). Thông thường, mỗi chủ ghe sẽ mua ba con heo. Việc đặt cọc mua heo được tiến hành từ vài tháng trước Tết. Chỉ cần trên cơ thể con heo có một chấm trắng thì sẽ không được chọn. Với mong muốn tránh những bất trắc trên biển cho nên đã hình thành quy ước kỵ heo có mầu trắng.

Ông Huỳnh Văn Mười (56 tuổi) vẫn nhớ rõ không khí mổ heo Tết xưa. Ngày xưa, những ngôi nhà ba gian đều có lan-can ở phía trước nhà. Sau khi heo được rửa sạch, trước sự chứng kiến của tất cả thành viên “đi bạn” với chủ nhà, con heo được đặt lên lan-can, phần đầu hướng vào nhà. “Khi chủ nhà và một người khác tiến hành bài cúng và đánh ba hồi chuông trước gia tiên và tổ nghề biển, con heo đã được mở dây trói, rửa sạch, các dụng cụ dùng mổ heo được sắp xếp đầy đủ. Ba hồi chuông vừa dứt, thợ làm heo mới được phép tiến hành lấy tiết. Theo quan niệm dân gian, nếu tiết heo tuôn đều, thì việc đi biển trong năm sẽ rất thuận lợi”, ông Mười cho biết.

Quy trình của lễ cúng còn tiếp tục diễn ra sau khi con heo được luộc chín. Tùy từng gia đình mà có thể cúng toàn bộ con heo hoặc chỉ riêng phần đầu. Tinh thần đoàn kết, công bằng của người làm nghề biển làng Mân Thái được thể hiện ở chỗ, tất cả thành viên “đi bạn” với chủ ghe đều được chia đều các phần thịt, xương, lòng heo. Cùng với đó là hai đòn bánh tét đậm vị kèm theo như kéo gần cái Tết đến mỗi gia đình. Đây là phần mà chủ ghe muốn gửi đến nhóm “đi bạn” của mình để lo cho gia đình trong ba ngày Tết. Không khí Tết ở làng biển có thêm hương vị thịt heo, bánh tét giúp ấm lòng những người quanh năm làm nghề biển giã.

Gìn giữ nếp xưa...

Giữ gìn truyền thống của người Việt Nam, dân làng Mân Thái dành sự cung kính, tôn trọng cao nhất cho gia tiên, ông bà và cha mẹ của mình. Lễ cúng đầu năm vào ngày mồng 1 tháng Giêng (đồng thời thực hiện việc xông đất) do chủ nhà, cũng là ông chủ ghe thực hiện. Theo đó, chủ nhà đặt niềm tin trong khâu “xông đất”, lựa chọn những người có tính cách xông xáo, nhanh nhẹn trong công việc ngoài biển, đức độ, tử tế trong lối sống hằng ngày.

Ông Trần Văn Lịch (82 tuổi) là một ngư dân có tiếng ở làng Mân Thái với 61 năm lênh đênh trên đầu con sóng. Chừng ấy thời gian, ông Lịch đồng hành với chủ ghe là hai thế hệ nối tiếp của gia đình ông Huỳnh Văn Mười (đời ông nội và cha ông Mười). “Trong ngày Tết, lời ăn tiếng nói rất quan trọng. Chúng tôi luôn dành cho nhau những câu chúc về sức khỏe, niềm vui, phấn khởi cho chủ nhà. Cầu chúc ông bà con cháu vạn sự bình an. Anh em, bạn bè cùng ngồi lại với một ly rượu Tết, trà xuân đã thành lệ”, ông Lịch cho biết.

Đối với một lĩnh vực nghề nghiệp đặc biệt như đi biển, việc bám sát ngư trường tạo cho con người tính gắn kết tập thể. Có thể thấy rõ điều này qua cách nhóm “đi bạn” và chủ ghe chúc Tết lẫn nhau. Sau khi làm lễ mừng tuổi gia tiên và tổ nghề, cụng ly rượu Tết tại nhà chủ ghe, tất cả thành viên trong bạn nghề lần lượt đến thăm hỏi, thắp nén hương lên bàn thờ gia tiên của gia đình mỗi anh em trong đội. “Suốt một năm, dẫu rằng anh em “đi bạn” gặp nhau còn nhiều hơn gặp người trong nhà, nhưng cứ đến Tết thì vẫn có một tâm trạng lắng đọng. Anh em gửi đến nhau từng câu chúc thân tình. Trước thì mừng tuổi gia tiên, sau là cùng động viên, hứa hẹn kinh tế ngày càng phát triển trong năm mới”, ông Mười nói.

Theo tập tục của làng Mân Thái, trong ngày mồng 1 tháng Giêng, chủ ghe phải thực hiện phiên ra biển đầu tiên. Chuyến đi đầu tiên này, chủ ghe có thể đi xa hoặc gần bờ để thả một mẻ lưới mở hàng. Các ngày sau đó, từng phiên ra khơi được tiếp tục thực hiện dựa theo sự xuất hiện của đàn cá.

Đời sống xã hội ngày càng đổi thay, yếu tố tinh thần ở các làng chài ven biển như làng Mân Thái (quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng) dần suy giảm. Khoảng 50 năm trước, ba ngày Tết sẽ có nhiều hoạt động vui chơi, thi thố như hát lô tô, bài chòi, hát bội ở sân đình làng. Cùng với đó, câu chuyện về lễ nghi cúng kính đòi hỏi tính kỹ lưỡng, cầu kỳ.

Những năm trở lại đây, phần lớn các gia đình và thế hệ trẻ ở làng Mân Thái đã cắt giảm, thu hẹp những lễ nghi trong ba ngày Tết. Có nhiều yếu tố tạo ra thực trạng này như cách suy nghĩ hướng đến việc đơn giản dưới góc nhìn của người trẻ… Do vậy, lớp thế hệ như ông Huỳnh Văn Mười, ông Trần Văn Lịch càng thêm trăn trở, lo ngại truyền thống văn hóa của làng biển sẽ bị mai một…

Có thể bạn quan tâm

Đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa.

Không gian văn hóa độc đáo xứ Thanh

Tọa lạc dưới chân núi Văn Trinh, gần trung tâm xã Quảng Ngọc, tỉnh Thanh Hóa, đền thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật cách Quốc lộ 1A chừng 4 km là điểm đến thuận lợi cho du khách trên hành trình khám phá di sản văn hóa của dân tộc.

Nghệ nhân trẻ Phan Tấn Đạt bên một sản phẩm khảm ốc.

Lưu giữ nét đẹp khảm ốc xà cừ

Từ chiếc vỏ ốc lấp lánh đủ màu, nghệ nhân trẻ Phan Tấn Đạt (34 tuổi, trú phường Kim Long, thành phố Huế) đã cho ra đời những bức khảm đầy tinh xảo. Từng mảnh ốc nhỏ bé được ghép nối dựa trên những nguyên tắc mỹ thuật giúp anh Đạt hiện thực mục tiêu bảo tồn nghề xưa.

Bia Ma Nhai khắc trên vách núi Thành Nam, xã Con Cuông, Nghệ An.

Độc đáo bia Ma Nhai khắc trên núi đá

Gần 700 năm trường tồn giữa đại ngàn miền tây Nghệ An, bia Ma Nhai là chứng tích đặc biệt về lịch sử giữ nước, khẳng định chủ quyền lãnh thổ và giá trị văn hóa thời Trần.

Thế hệ trẻ Thanh Hóa trong một cuộc về nguồn, tìm hiểu vai trò lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ cách mạng.

Những địa chỉ đỏ khơi dậy lòng yêu nước

Xã Thọ Lập, tỉnh Thanh Hóa có diện tích tự nhiên gần 34 km 2 , bao trùm một vùng di sản. Lấy con người là trung tâm, cấp ủy, chính quyền xã xác định phát triển kinh tế luôn đi đôi với bảo tồn, phát huy nguồn lực nội sinh từ truyền thống lịch sử, cách mạng.

Chị Hoàng Kim Ngọc Uyên Nhi vẽ thủ công lên tà áo dài.

Khát vọng làm mới tà áo dài

Từ tình yêu với văn hóa Huế, vợ chồng nhà thiết kế Hoàng Kim Ngọc Uyên Nhi (sinh năm 1992, phường An Cựu, thành phố Huế) đã đưa họa tiết cung đình và hình ảnh di tích lên những tà áo dài linen.

Thác Tà Puồng trong xanh, hùng vĩ giữa núi rừng Trường Sơn.

Vẻ đẹp hoang sơ nơi đại ngàn

Nằm trong không gian xanh rừng nguyên sinh phía đông dãy Trường Sơn, thác Tà Puồng trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ vẻ đẹp hoang sơ và mô hình du lịch cộng đồng của đồng bào Bru-Vân Kiều. Không chỉ khai thác hiệu quả vẻ đẹp tự nhiên, mô hình này còn tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Theo các già làng, mỗi món ăn đều chứa đựng ký ức của dân tộc mình.

Đánh thức hương vị đại ngàn

Lễ hội Ẩm thực truyền thống các dân tộc miền núi thành phố Huế tại xã A Lưới 2 đã níu chân du khách bởi những món ăn truyền thống của đồng bào Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu... mở ra cơ hội để văn hóa ẩm thực vùng cao trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng, góp phần gìn giữ bản sắc, nâng cao sinh kế cho người dân.

Chùa Phạm Thông ở làng cổ Đông Sơn, phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa.

Hàm Rồng - một vùng di sản, danh thắng

“Thanh Hóa thắng địa là nơi/Rồng vờn hạt ngọc, hạc bơi chân thành”. Câu ca được cộng đồng lưu truyền, gợi mở, mời gọi du khách trải nghiệm một vùng di sản, danh thắng ở Hàm Rồng.

Khách du lịch nghe giới thiệu về hệ thống hang động Phong Nha-Kẻ Bàng.

Khám phá hang Sơn Đoòng thông qua công nghệ số

Tỉnh Quảng Trị vừa khai trương dịch vụ trải nghiệm khám phá hang động lớn nhất thế giới Sơn Đoòng thông qua công nghệ thực tế ảo (VR 5D). Đây là trải nghiệm độc đáo, hấp dẫn cho những người đam mê du lịch khám phá nhưng chưa có điều kiện trực tiếp đến các hang động ở Phong Nha-Kẻ Bàng.

Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Giữ nhịp trống giữa làng quê xứ Nghệ

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều làng nghề truyền thống dần phai nhạt, ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An) vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề làm trống da. Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Bà Nguyễn Thị Kiềm (bên trái) cùng nhóm thợ giữ nghề chằm nón lá Vân Thê.

Duyên dáng nón lá Vân Thê

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đối mặt với nguy cơ thất truyền, nghề chằm nón lá Vân Thê vẫn được người dân nơi đây nỗ lực giữ gìn, phát huy. Trải qua bao thăng trầm, du lịch làng nghề đã có đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn, tiếp nối giá trị của nghề chằm nón xưa.

Vùng biển Cổ Thạch (xã Liên Hương) với nhiều thuyền thúng tạo nên cảnh đẹp hoang sơ.

Vẻ đẹp hoang sơ vùng biển Cổ Thạch

Nằm ở khu vực phía đông bắc tỉnh Lâm Đồng, xã Liên Hương có danh thắng quốc gia kế bên bãi biển hoang sơ, rực rỡ với những viên đá đầy màu sắc, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Trong quần thể du lịch của xã còn có di tích lịch sử-văn hóa giúp nơi đây có tiềm năng trở thành thiên đường trải nghiệm.

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.