Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ
Tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại Tổ và Hội trường về Luật Thủ đô (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đều thống nhất cao về tinh thần đột phá, yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đi đôi với kiểm soát quyền lực chặt chẽ và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Phát biểu tại Tổ 1 (Đoàn Hà Nội), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt cần quán triệt là xây dựng Luật Thủ đô trở thành thiết chế pháp lý đặc thù, vượt trội, có tính dẫn dắt đủ mạnh để tháo gỡ điểm nghẽn. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, yêu cầu đặt ra rất rõ: Phải trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để hơn, nhưng đồng thời trách nhiệm giải trình phải rõ ràng hơn và cơ chế kiểm soát quyền lực phải chặt chẽ hơn, chứ không được buông lỏng.
Theo thống kê, dự thảo Luật trao cho Hà Nội 192 quyền, trong đó có 85 thẩm quyền mới chưa có tiền lệ trong hệ thống pháp luật hiện hành. Đánh giá đây là sự đột phá mạnh mẽ, song các đại biểu đặc biệt lưu ý đến năng lực thực thi và cơ chế kiểm soát.
Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) phân tích, với khối lượng công việc đồ sộ được trao, Hội đồng nhân dân thành phố không còn là hội đồng nhân dân của một địa phương theo mô hình truyền thống, mà đang được định vị trở thành một thiết chế hoạch định chính sách và kiến tạo thể chế ở cấp độ rất cao.
Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng muốn Thủ đô phát triển nhanh, bền vững, tiên phong dẫn dắt cả nước không thể tiếp tục quản trị bằng tư duy thông thường hay cơ chế phụ thuộc Trung ương, mà cần có cơ chế đặc thù về tỷ lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách; tăng mạnh năng lực của bộ máy tham mưu, giúp việc và phản biện chính sách cho Hội đồng nhân dân thành phố để xứng tầm với quyền lực được trao.
Đại biểu Tạ Văn Hạ (Đoàn Đà Nẵng) đề nghị Hà Nội cần đánh giá đầy đủ năng lực đội ngũ cán bộ tham mưu xây dựng chính sách, yêu cầu đội ngũ này phải có kinh nghiệm, trình độ và tư duy tương xứng.
Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát gắn với trách nhiệm người đứng đầu, bảo đảm công khai, minh bạch. Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn Huế) nhấn mạnh, cần có cơ chế kiểm soát tương xứng để tránh rủi ro tiềm ẩn, nhất là trong ba lĩnh vực nhạy cảm: Quy hoạch, đất đai và đầu tư.
Về nguyên tắc phân cấp, phân quyền, trong đó những thẩm quyền được phân cấp rất mạnh như phân quyền trong tổ chức bộ máy, biên chế, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Đoàn Thái Nguyên) cho rằng cần được tiếp cận theo hướng Đảng và Nhà nước giao mục tiêu rất cao cho Thủ đô, chứ không phải Quốc hội ưu tiên Hà Nội.
Do đó, cần phải có những cơ chế, chính sách đặc biệt, đặc cách, đặc thù giúp Thủ đô hoàn thành mục tiêu được giao.
Đột phá thể chế và tầm nhìn phát triển bền vững
Góp ý vào dự thảo, nhiều ý kiến tâm huyết của đại biểu Quốc hội hướng tới các lĩnh vực cốt lõi của phát triển bền vững. Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng: Nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường ở Hà Nội là do quá đông dân, nhiều nhà cao tầng, cơ sở sản xuất, bệnh viện, trường học... tập trung ở Thủ đô.
Muốn giải quyết căn cơ tình trạng này phải tính đến việc di dân ra các vùng lân cận và thay thế các chung cư cũ xuống cấp bằng nhà ở xã hội, để không chỉ người dân Hà Nội mà nhân dân từ mọi miền về Thủ đô cũng được hưởng bầu không khí trong lành.
Trong khi đó, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị Luật cần có chính sách rõ ràng hơn về phát triển hệ thống trường công lập, gắn với tốc độ gia tăng dân số đô thị, nhằm bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của nhân dân.
Đại biểu Trần Văn Đăng (Bắc Ninh) đánh giá cao cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong khoa học công nghệ và chuyển đổi số, coi đây là hành lang pháp lý đặc thù để Hà Nội cạnh tranh thu hút đầu tư mạo hiểm với các trung tâm lớn trong khu vực như Bangkok (Thái Lan) hay Singapore. Đại biểu kiến nghị cần bổ sung nguyên tắc ưu tiên thu hút, trọng dụng nhân tài bằng các chính sách vượt trội.
Giải trình làm rõ các ý kiến của đại biểu, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định, quan điểm xuyên suốt trong xây dựng luật là chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo và quản trị phát triển, với phương châm “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”.
