Hiểm họa lốc xoáy
Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, bão số 10 có tốc độ di chuyển cực kỳ nhanh, trung bình đạt từ 30-35 km/giờ, có lúc chạm ngưỡng 40 km/giờ, gần gấp đôi so các cơn bão thông thường. Bên cạnh đó, thời gian bão hoành hành trên đất liền cũng dài bất thường. Cụ thể, từ khoảng 22-23 giờ ngày 28/9, bão bắt đầu đổ bộ vào khu vực Nghệ An - Quảng Trị và vẫn duy trì cường độ bão trong hơn 12 giờ liên tục cho đến trưa 29/9. Điều này khiến khả năng tàn phá của nó tăng đáng kể.
Đặc biệt, bão số 10 tạo ra đến 8 cơn lốc xoáy trong phạm vi hoàn lưu bão và vùng rìa bão chỉ trong ngày 29/9, xảy ra ở nhiều tỉnh, thành phố gồm Ninh Bình, Quảng Ninh, Hải Phòng, Thanh Hóa. Trong đó, cơn lốc xoáy kinh hoàng quét qua tỉnh Ninh Bình vào rạng sáng 29/9 để lại hậu quả nặng nề về người và tài sản: 9 người tử vong, 18 người bị thương; làm đổ sập 11 ngôi nhà, hư hỏng, tốc mái 126 nhà, khiến 53 cột điện bị gãy đổ… Tại xã Thái Thụy (Hưng Yên), lốc xoáy cũng càn quét qua khu vực dân cư, cuốn bay nhiều mái tôn và làm 2 người thiệt mạng.
TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu khí tượng thủy văn (Viện Khoa học khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu) phân tích, lốc xoáy xuất hiện khi khối khí nóng ẩm bốc lên gặp lớp khí lạnh và khô phía trên, kết hợp gió đứt (gió thay đổi đột ngột về tốc độ hoặc hướng) theo chiều thẳng đứng, hình thành ống xoáy từ mây giông xuống mặt đất.
Khi bão số 10 đổ bộ với hoàn lưu bão số 10 mở rộng đến hơn 250 km, bao trùm từ miền trung ra cả đồng bằng Bắc Bộ, khí quyển các tỉnh phía bắc vẫn còn bất ổn định do hoàn lưu bão số 9 chưa tan hết. Các dải mây xoắn ở rìa bão gặp tác động của khối không khí lạnh từ phương bắc tràn xuống trước đó tạo điều kiện hình thành hàng loạt cơn lốc xoáy.
Theo TS Kiên, khi khí hậu toàn cầu nóng lên làm tăng nhiệt độ và độ ẩm khí quyển, cường độ bão sẽ ngày càng mạnh, nguy cơ lốc xoáy đi kèm bão cũng tăng cả về tần suất lẫn mức độ tàn phá. Lốc xoáy (mức độ dữ dội nhất là vòi rồng) không thể dự báo chính xác thời gian và địa điểm xuất hiện, chỉ có thể cảnh báo trước vài giờ dựa vào quan sát mây giông, tín hiệu radar, vệ tinh.
Vì vậy, yếu tố quan trọng nhất để giảm thiểu thiệt hại của lốc xoáy là sự chủ động từ chính quyền và người dân. Rất cần có kịch bản phòng chống thiên tai cụ thể để kịp thời ứng phó trong thời gian ngắn.
Chật vật khi “phố thành sông”
Hoàn lưu bão số 10 gây mưa lớn trải dài từ Bắc Bộ vào đến Huế, có nơi lượng mưa vượt trên 500 mm. Mưa lớn kéo dài dẫn đến xuất hiện lũ lớn trên nhiều sông, gây nguy cơ sạt lở đất, lũ ống, lũ quét xảy ra tại hầu hết các tỉnh Bắc Bộ và khu vực Thanh Hóa - Hà Tĩnh. Tại Thủ đô Hà Nội, đợt mưa tầm tã từ tối 29/9 kéo dài sang cả ngày 30/9 đã gây ngập nhiều điểm, trong đó nhiều điểm ngập sâu đến tận tay lái xe máy. Khắp nơi “phố thành sông”, giao thông tê liệt, hàng nghìn phương tiện chết máy. Nhiều gia đình sau khi trẻ nhỏ đi học, người lớn đi làm không thể trở về nhà. Có nhiều người vẫn mắc kẹt trên đường khi thời gian đã bước sang tháng mới.
Theo TS Trương Bá Kiên, vùng hội tụ giữa gió của áp cao cận nhiệt đới và gió của rìa phía đông hoàn lưu vùng áp thấp sau bão đã hình thành một dải thẳng từ Hưng Yên - Hà Nội - Thái Nguyên tới Cao Bằng, phạm vi khoảng 200-300 km. Vùng này hội tụ đúng khu vực Hà Nội, hầu như không di chuyển do tác động của áp cao án ngữ ở phương bắc dẫn đến mưa lớn kéo dài không dứt.
Với Hà Nội, có hai vấn đề rút ra sau trận ngập “kinh hoàng” ngày 30/9. Thứ nhất, cần cải thiện khả năng tiêu thoát nước cho một đô thị quá đông dân cư. Thứ hai, ngành Giáo dục Thủ đô cần chủ động phản ứng nhanh nhạy hơn trước những diễn biến bất thường của thời tiết, để bảo đảm an toàn cho học sinh và bớt những lo toan, vất vả của bậc làm cha mẹ.
Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan và khó lường, việc cập nhật chính xác dự báo, không chủ quan, cùng sự ứng phó linh hoạt, kịp thời của chính quyền các cấp và người dân là yếu tố then chốt để giảm thiểu thiệt hại.
