Kinh doanh lưu trú trên đất rừng
Tại Sóc Sơn, các cơ sở lưu trú, nghỉ dưỡng phát triển tập trung quanh hồ Đồng Đò và khu vực đồi Llum, gần hồ Ban Tiện.
Theo ghi nhận của phóng viên, tại đồi Llum, nhiều villa, homestay, nhà hàng và quán cà-phê nằm xen giữa rừng thông. Vào những ngày cuối tuần, khách đổ về đông khiến việc kinh doanh nghỉ dưỡng càng thêm nhộn nhịp. Vậy nhưng, sự hiện diện của các công trình tại đây đặt ra yêu cầu phải làm rõ nguồn gốc đất, ranh giới quy hoạch rừng và hồ sơ xây dựng.
Tại khu vực hồ Đồng Đò, tình trạng san gạt sườn đồi, mở đường và xây dựng công trình trong ranh giới quy hoạch rừng phòng hộ đã được cơ quan chức năng xác minh. Báo cáo số 601/BC-SNNMT của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội gửi UBND thành phố tháng 8/2026 xác định những nội dung báo chí phản ánh tại thôn Thái Vụ, xã Kim Anh là “có cơ sở”.
Qua kiểm tra 6 vị trí, cơ quan chức năng xác định một trường hợp phát sinh từ năm 2023; 5 trường hợp còn lại phát sinh sau ngày 1/7/2025. Trong 5 trường hợp này, 2 trường hợp đã bị cưỡng chế, khắc phục hiện trạng; 3 trường hợp chưa được xử lý dứt điểm tại thời điểm kiểm tra ngày 10/8/2026.
Điển hình là SOLARA Đồng Đò. UBND xã Kim Anh kiểm tra công trình từ tháng 4/2026 nhưng chưa lập đầy đủ hồ sơ xử lý. Dù Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội có văn bản đề nghị xử lý từ ngày 12/5/2026, đến ngày 10/8/2026, công trình vẫn được hoàn thiện và đưa vào sử dụng. Tổng diện tích xây dựng thuộc diện cưỡng chế khoảng 475 m².
Tại Homestay Huy Hoàng, khu đất khoảng 2.500 m² có 12 hạng mục, với tổng diện tích xây dựng 992,6 m². Trong đó có 9 công trình khung sắt, sân bê-tông, hệ thống kè, hàng rào và bể bơi rộng 187,2 m². Hành vi chuyển đất nông nghiệp là đất rừng phòng hộ sang mục đích khác được xác định phát sinh từ tháng 7/2025. Tuy nhiên, sau hơn một năm, công trình đã hoàn thiện trong khi việc xử lý vẫn chưa được tiến hành.
Một khu đất rộng hơn 5.000 m² của ông Nguyễn Trí Dũng cũng bị san gạt, đào đắp từ tháng 3/2026. Qua kiểm tra, tại đây có bể nước cảnh khoảng 500 m², ba nhà tạm với tổng diện tích khoảng 300 m² và đường ra vào. Diện tích vi phạm thuộc phương án cưỡng chế sau đó được xác định khoảng 160,5 m², không phải toàn bộ diện tích khu đất.
Vi phạm kéo dài
Ngày 4/9/2026, UBND xã Kim Anh huy động khoảng 90 người cùng phương tiện, máy móc tổ chức cưỡng chế bốn trường hợp tại hồ Đồng Đò, gồm SOLARA Đồng Đò, Homestay Huy Hoàng, công trình của ông Nguyễn Chí Dũng và công trình của ông Nguyễn Văn Hòa. Đợt cưỡng chế được triển khai theo Kế hoạch số 361/KH-UBND ngày 29/8/2026 của UBND xã Kim Anh.
Trước đó, theo báo cáo của UBND xã Kim Anh công bố trong tháng 8/2026, từ ngày 1/7/2025, địa phương đã cưỡng chế 11 công trình; vận động chủ vi phạm tự khắc phục 15 công trình và 37 lán, công trình, hạng mục tạm; giải tỏa 32 trường hợp vi phạm phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi hồ Đồng Đò.
Đáng nói, những công trình này không thể hình thành trong một sớm một chiều. Việc san gạt mặt bằng, mở đường, xây nhà nhiều tầng, bể bơi và sân thể thao diễn ra trong thời gian dài nhưng không được ngăn chặn kịp thời. Có công trình đã hoàn thiện, đưa vào kinh doanh rồi mới bị cưỡng chế.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đánh giá công tác quản lý, kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm của UBND xã Kim Anh chưa đáp ứng yêu cầu. Đối với những trường hợp phát sinh sau ngày 1/7/2025, trách nhiệm trước hết thuộc Chủ tịch UBND xã, Phó Chủ tịch UBND xã phụ trách lĩnh vực kinh tế và Trưởng phòng Kinh tế xã Kim Anh.
Trách nhiệm cũng không chỉ dừng ở cấp xã. Các kết luận thanh tra trước đây đã đề cập trách nhiệm của lãnh đạo huyện, cơ quan quản lý rừng, phòng tài nguyên và môi trường, văn phòng đăng ký đất đai và lực lượng quản lý trật tự xây dựng.
Năm 2019, UBND huyện Sóc Sơn xem xét kỷ luật về mặt chính quyền đối với 80 trường hợp. Trong đó, 39 trường hợp bị áp dụng hình thức kỷ luật, gồm 29 trường hợp bị khiển trách, 6 trường hợp bị cảnh cáo, 2 trường hợp bị cách chức và 2 trường hợp bị buộc thôi việc.
Tháng 8/2025, 4 cựu cán bộ xã Minh Trí bị xét xử liên quan việc xác nhận, chứng thực hồ sơ chuyển nhượng đất trái quy định. Cơ quan tố tụng xác định hai cựu Phó Chủ tịch UBND xã đã trực tiếp xác nhận, chứng thực 114 bộ hồ sơ mua bán, chuyển nhượng, với tổng diện tích 445.254,75 m². Tòa án kiến nghị thu hồi diện tích đất rừng bị sử dụng, chuyển nhượng trái pháp luật; xử lý công trình xây dựng trái phép và khôi phục hiện trạng.
Ông Trần Anh Tuấn, Trưởng ban Tư vấn pháp luật và thông tin truyền thông, Viện Kinh tế và pháp luật quốc tế cho rằng, việc để xảy ra tình trạng làm đường, xây dựng công trình kiên cố trên đất lâm nghiệp có trách nhiệm của chính quyền địa phương và cơ quan quản lý lâm nghiệp. Ông đề nghị cơ quan chức năng rà soát, xử lý từng công trình sai phạm.
Xử lý nhưng không đánh đồng mọi công trình
Việc xử lý cần phân biệt giữa những hộ dân đã sinh sống lâu năm với các trường hợp mua bán, chuyển nhượng, san gạt và xây dựng khu nghỉ dưỡng trái phép.
Có khoảng 100 hộ gia đình đến khu vực Đồng Đò từ năm 1985 theo chủ trương phủ xanh đất trống, đồi trọc. Khu dân cư và các công trình phục vụ đời sống cộng đồng đã hình thành trước khi quy hoạch rừng năm 2008 được ban hành.
Do đó, thành phố cần công khai bản đồ, hồ sơ pháp lý đến từng thửa đất; phân loại rõ đất ở hình thành hợp pháp, đất giao khoán, đất vườn, đất có rừng và đất bị chuyển nhượng, xây dựng trái phép. Đối với công trình mới, nhất là villa, homestay phục vụ kinh doanh, chính quyền phải ngăn chặn ngay từ khi san gạt, tập kết vật liệu, thay vì để hoàn thiện rồi mới cưỡng chế.
Sau hơn 20 năm với nhiều cuộc thanh tra, đợt kỷ luật, xét xử và cưỡng chế, điều người dân chờ đợi không chỉ là thêm một đợt phá dỡ. Quan trọng hơn là một cơ chế quản lý minh bạch, đủ sức bảo vệ rừng, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của cư dân lâu năm và ngăn chặn hoạt động kinh doanh nghỉ dưỡng trái phép trên đất rừng Sóc Sơn.
