Biến món ăn thành một phần hành trình du lịch
Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội kiêm Tổng Giám đốc Công ty Du lịch AZA Travel, việc Việt Nam được bình chọn đứng trên cả những quốc gia vốn được coi là “cường quốc ẩm thực” như Italy, Nhật Bản, Thái Lan hay Pháp là một tín hiệu rất đáng mừng. Điều đó cho thấy, ẩm thực đang thật sự trở thành một trong những lợi thế cạnh tranh nổi bật của du lịch Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Lợi thế lớn nhất của ẩm thực Việt Nam không chỉ là ngon miệng, mà còn ở ba yếu tố đa dạng, bản sắc và trải nghiệm. Từ bắc vào nam, mỗi vùng miền đều có hệ thống món ăn, nguyên liệu và phong cách thưởng thức riêng. Hà Nội có phở, bún chả, chả cá, bánh cuốn; Huế có một kho tàng ẩm thực cung đình và dân gian; Hội An, Đà Nẵng có cao lầu, mì Quảng; miền tây có cả một nền ẩm thực gắn với sông nước, miệt vườn. Chính sự khác biệt ấy khiến một du khách có thể đi xuyên Việt và tại mỗi điểm dừng lại có một trải nghiệm ẩm thực hoàn toàn mới. Đây là lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có.
Quan trọng hơn, mỗi món ăn Việt Nam đều có thể trở thành một câu chuyện văn hóa. Phở không chỉ là một bát phở, mà có thể kể câu chuyện về Hà Nội và đời sống đô thị. Món ăn Huế có thể dẫn du khách đến lịch sử kinh đô và văn hóa cung đình. Món ăn Tây Bắc kể câu chuyện về đồng bào dân tộc và sản vật núi rừng. Ẩm thực miền tây lại gắn với sông nước, chợ nổi và đời sống cộng đồng.
Ông Đạt nhấn mạnh, chúng ta cần thay đổi tư duy từ “cho khách ăn món Việt” sang “để khách trải nghiệm văn hóa Việt Nam qua ẩm thực”. Một tour ẩm thực hấp dẫn không nên chỉ là đưa khách từ nhà hàng này sang nhà hàng khác. Du khách có thể được đi chợ buổi sáng cùng người dân, tìm hiểu rau thơm và gia vị Việt Nam, lựa chọn nguyên liệu, học nấu phở hoặc nem, làm bánh truyền thống, uống cà-phê vỉa hè và nghe người bản địa kể câu chuyện phía sau món ăn. Đây mới là trải nghiệm khiến du khách nhớ lâu và có nhu cầu chia sẻ với người khác sau chuyến đi.
Chuẩn hóa để lợi thế đi đường dài
Chuyên gia ẩm thực Nguyễn Minh Thành, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Đầu bếp chuyên nghiệp Việt Nam (VICA) cho rằng, thế mạnh của ẩm thực Việt Nam là nguồn nguyên liệu phong phú, hình thành qua một quá trình lịch sử lâu dài, sự giao thoa văn hóa và nhất là điều kiện tự nhiên khác biệt giữa các vùng miền. Với nền văn minh lúa nước, hạt gạo đã đi vào đời sống người Việt và được chế biến thành rất nhiều món ăn. Khí hậu nhiệt đới cũng cho chúng ta nguồn rau xanh, củ, quả và rau thơm phong phú quanh năm. Đường bờ biển dài mang lại nguồn hải sản dồi dào, trong khi địa hình đồi núi cùng hệ thống sông ngòi phong phú đem đến nhiều sản vật và gia vị đặc trưng cho từng vùng.
Những năm gần đây, ẩm thực Việt Nam ngày càng được quốc tế biết đến nhiều hơn và xuất hiện trong nhiều bảng xếp hạng uy tín. Điều đó cho thấy, món ăn Việt đang có vị trí ngày càng rõ hơn trên bản đồ ẩm thực quốc tế. Một điều đáng chú ý nữa là không ít người nước ngoài biết đến món Việt ngay tại quê hương của họ, trước cả khi đặt chân tới Việt Nam.
Tuy nhiên, so tiềm năng, việc khai thác lợi thế này vẫn chưa tương xứng. Ở không ít nơi, sản phẩm ẩm thực du lịch còn được hình thành tự phát, thiếu sự liên kết và đầu tư dài hạn. Chúng ta có nhiều món ngon nhưng chưa phải nơi nào cũng biết tổ chức thành một trải nghiệm đủ hấp dẫn; có nhiều địa chỉ nổi tiếng nhưng thông tin, chất lượng dịch vụ, vệ sinh an toàn thực phẩm và cách giới thiệu với du khách chưa đồng đều. Nếu không giải quyết được những điểm này, lợi thế về món ăn rất khó chuyển thành sức cạnh tranh bền vững của điểm đến.
Theo ông Thành, trước hết cần có những chương trình quảng bá ẩm thực đủ tầm, đồng thời khuyến khích từng địa phương xây dựng sản phẩm phù hợp với thế mạnh riêng và kết nối với nhau thành những hành trình. Hải Phòng là thí dụ đáng tham khảo. Năm 2022, thành phố phát hành bản đồ Foodtour “Hải Phòng lòng vòng ẩm thực”, giới thiệu món ăn và địa chỉ để du khách dễ dàng lựa chọn, cung cấp bản đồ miễn phí tại những điểm đón khách. Cách làm này đã góp phần biến những món ăn vốn quen thuộc của người dân địa phương thành sản phẩm du lịch được nhiều người biết tới. Từ kinh nghiệm đó, các địa phương có thể xây dựng bản đồ ẩm thực, ứng dụng nền tảng số để giới thiệu món ăn, địa chỉ, câu chuyện văn hóa, thời gian thích hợp để trải nghiệm và liên kết với các điểm tham quan khác.
Cùng với sản phẩm, nhân lực cũng rất quan trọng. Muốn ẩm thực trở thành một lợi thế lâu dài của du lịch Việt Nam, cần có đội ngũ đầu bếp vừa vững tay nghề, vừa hiểu nguồn gốc, giá trị văn hóa của món ăn và có khả năng kể câu chuyện ấy với thực khách. “Một món ăn ngon có thể khiến du khách hài lòng trong một bữa, nhưng món ăn ngon đi cùng một câu chuyện hay và một trải nghiệm chuyên nghiệp mới có khả năng khiến họ nhớ về điểm đến và muốn quay trở lại”, chuyên gia Nguyễn Minh Thành đúc kết.
