Bắt đúng “bệnh” để trị ngập hiệu quả

Chống ngập không thể mãi chạy theo từng điểm ngập. Khi mưa lớn, triều cường, sụt lún và đô thị hóa cùng gia tăng sức ép, Thành phố Hồ Chí Minh cần thay đổi cách ứng phó với bài toán đã kéo dài nhiều năm.

Hoàn thiện cống Cây Khô, một trong sáu công trình thuộc dự án ngăn triều, chống ngập 10 nghìn tỷ đồng của Thành phố Hồ Chí Minh.
Hoàn thiện cống Cây Khô, một trong sáu công trình thuộc dự án ngăn triều, chống ngập 10 nghìn tỷ đồng của Thành phố Hồ Chí Minh.

Những trận mưa lớn trong tháng 9 tiếp tục cho thấy áp lực ngập úng tại Thành phố Hồ Chí Minh. Các chuyên gia cho rằng, thay vì xử lý từng khu vực ngập riêng lẻ, cần quản lý toàn lưu vực, kết nối thoát nước đô thị với sông rạch, công trình thủy lợi, không gian trữ nước và hệ thống điều hành dữ liệu.

Không thể xử lý từng “rốn ngập”

Các yếu tố gây ngập đang gia tăng rõ rệt cả về tần suất và mức độ. Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền nam, trong 40 năm từ 1962-2001, toàn khu vực ghi nhận 9 trận mưa trên 100 mm trong 3 giờ; 23 năm tiếp theo, từ 2002-2025, đã có 10 trận. Cùng với mưa lớn xuất hiện thường xuyên hơn, mực nước triều cao nhất tại các trạm Phú An và Nhà Bè đã tăng khoảng 40 cm trong 35 năm qua. Sức ép càng lớn khi mặt đất tiếp tục hạ thấp. Khoảng 239 km² thuộc Thành phố Hồ Chí Minh trước mở rộng đã lún hơn 10 cm trong 10 năm; một số khu vực phía tây nam ghi nhận tốc độ lún 4-7 cm/năm trong thời kỳ quan trắc. Sau mở rộng địa giới, thành phố hiện xác định 159 điểm ngập.

Cùng với rà soát hệ thống thủy lợi, tiêu thoát nước và không gian thoát lũ trên địa bàn mới, năm 2026, thành phố triển khai 9 dự án với tổng mức đầu tư hơn 7.150 tỷ đồng, hướng tới giải quyết 3/50 vị trí ngập sâu trên 30 cm, kéo dài quá 30 phút. Việc nạo vét cống, kênh rạch, vận hành trạm bơm, mở hướng thoát nước cũng tiếp tục được thực hiện.

Tuy nhiên, 159 điểm ngập không đồng nghĩa với 159 bài toán riêng biệt. Từ góc độ quy hoạch và khoa học thủy lợi, PGS, TS Nguyễn Phú Quỳnh, Phó Viện trưởng Khoa học Thủy lợi miền nam cho rằng với mỗi điểm ngập phải xác định được lưu vực, nguồn nước đổ về, vị trí dòng chảy bị cản và hướng thoát. Điểm ngập có thể xuất hiện ở một nơi nhưng nguyên nhân lại nằm ở vị trí khác trong cùng lưu vực. Bởi vậy, nếu chỉ mở rộng một tuyến cống, nâng một đoạn đường hay xử lý một điểm trũng, dòng nước có thể dồn sang khu vực khác.

Đặc điểm của hệ thống sông Sài Gòn-Đồng Nai càng khiến cách xử lý riêng lẻ bộc lộ hạn chế. Nước từ thượng nguồn đổ về trong khi triều từ hạ du dâng lên; nếu gặp mưa lớn, khả năng tiêu thoát càng bị thu hẹp. Do đó, theo ông Nguyễn Đức Vũ, Chi cục trưởng Thủy lợi, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, bài toán chống ngập phải được tính trên toàn lưu vực, trong mối liên hệ giữa hệ thống sông rạch, công trình thủy lợi, cống kiểm soát triều, hồ chứa và mạng lưới thoát nước đô thị.

"Địa bàn mới vẫn còn những công trình chưa khép kín, việc đầu tư, nâng cấp và duy tu chưa đồng bộ, trong khi đô thị hóa tiếp tục làm thay đổi không gian tiêu thoát nước. Thành phố đang rà soát toàn bộ hệ thống để từng bước kết nối các công trình và nâng khả năng điều tiết nước theo lưu vực", ông Nguyễn Đức Vũ cho biết.

PGS, TS Nguyễn Phú Quỳnh cho rằng, số điểm ngập được xóa chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả chống ngập. Quan trọng hơn là độ sâu, diện tích, thời gian ngập và thiệt hại thực tế giảm được bao nhiêu. Nếu một điểm hết ngập nhưng dòng nước lại dồn sang khu vực khác, hoặc mức độ ngập trên toàn lưu vực không giảm, thì bài toán xử lý ngập mới chỉ được dịch chuyển chứ chưa được giải quyết.

Chủ động quan trắc, cảnh báo từ xa

Nếu công trình là nền tảng, dữ liệu ngày càng quyết định khả năng vận hành công trình đúng thời điểm. Thực tế, hiệu quả chống ngập đang phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng biết trước nước sẽ đến đâu, vào thời điểm nào và hệ thống còn bao nhiêu khả năng tiêu thoát, trữ nước. Đặc biệt, khi dữ liệu về mưa, mực nước sông, triều, hồ chứa và trạng thái các công trình được kết nối, cơ quan quản lý có thêm cơ sở để lựa chọn phương án vận hành phù hợp trước khi nước dâng.

Ông Nguyễn Đức Vũ cho biết, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước kết nối dữ liệu thủy lợi, phòng, chống thiên tai với hệ thống quan trắc và cảnh báo từ xa, đồng thời ứng dụng GIS để theo dõi công trình, không gian thủy lợi. Khi dữ liệu được cập nhật và xử lý theo thời gian thực, việc điều hành có thể đi trước diễn biến mưa, triều, thay vì chờ ngập xảy ra mới ứng phó.

Các chuyên gia từ Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam cũng cho rằng, dữ liệu về mưa, triều, mực nước sông, hồ chứa và hoạt động của các công trình cần được kết nối với dự báo khí tượng thủy văn để xác định sớm nguy cơ ngập. Khi dự báo đi trước một bước, thành phố sẽ chủ động vận hành công trình, cảnh báo người dân. Đó cũng là bước chuyển cần thiết từ chạy theo từng điểm ngập sang quản lý rủi ro trên toàn lưu vực.

Có thể bạn quan tâm

Cha mẹ cần đồng hành cùng con trên không gian mạng. Ảnh: NAM HẢI

Nuôi dưỡng nhân cách trẻ em trong thời đại số

Một thế hệ trẻ em đang lớn lên cùng điện thoại thông minh, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và trí tuệ nhân tạo, đặt ra những thách thức chưa từng có đối với gia đình và xã hội. Chia sẻ với Báo Nhân Dân, TS Nguyễn Tường Bách phân tích những vấn đề về giáo dục nhân cách, sức khỏe tinh thần, an toàn số và vai trò của gia đình trong việc nuôi dưỡng trẻ em thời đại.

Những cơ sở có nguy cơ tác động lớn đến môi trường vẫn phải được quản lý chặt chẽ. Ảnh: NGUYỄN NAM

Cải cách để quản lý môi trường hiệu quả hơn

Đơn giản hóa thủ tục hành chính là yêu cầu cần thiết để cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Tuy nhiên, trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, giảm gánh nặng thủ tục phải đi đôi với việc duy trì hiệu quả kiểm soát ô nhiễm. Đây là vấn đề cần được cân nhắc trong quá trình hoàn thiện các quy định pháp luật.

Lãnh đạo xã trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt và sử dụng phần mềm đặt lịch trực tuyến.

Đăk Hà lan tỏa “Bình dân học vụ số”

Sau giờ hành chính, nhiều cán bộ trẻ của xã Đăk Hà (Quảng Ngãi) lại xuống thôn, hướng dẫn người dân cài ứng dụng số, tạo tài khoản dịch vụ công trực tuyến, dùng VNeID hay thanh toán điện tử. Từ một phong trào mới mẻ, “Bình dân học vụ số” đang lan tỏa ở Đăk Hà, tạo nền tảng xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số ở cơ sở.

Dự án nhà ở xã hội Định Hòa giai đoạn 1 (TP Hồ Chí Minh) đã xây dựng khoảng 3.700 căn hộ, mang lại chỗ ở ổn định cho khoảng 7.000 người lao động.

Nhà ở cho thuê trong siêu đô thị

Với gần một triệu người có nhu cầu về nhà ở xã hội, Thành phố Hồ Chí Minh đang đứng trước yêu cầu mở rộng nguồn cung nhà ở cho thuê. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu của người lao động, thành phố cần tháo gỡ những nút thắt về quỹ đất, tín dụng và thủ tục đầu tư.

Chuyên gia của Công ty công nghệ CLT Vietnam giới thiệu sản phẩm cho khách hàng ở Diễn đàn AI và công nghệ số Việt Nam - Hàn Quốc 2026. Ảnh: NGUYỄN THƠ

Xây dựng các trụ cột cho hệ sinh thái AI

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được các doanh nghiệp Việt Nam ứng dụng để giải quyết những bài toán cụ thể trong sản xuất, kinh doanh. Để những giải pháp này phát triển thành sản phẩm có sức cạnh tranh, cần tháo gỡ khó khăn về nguồn lực, thúc đẩy thương mại hóa và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Lớp học xóa mù chữ ở bản La Trọng 1, xã Dân Hóa (Quảng Trị).

Phụ nữ Mã Liềng học chữ để thoát nghèo

Dưới chân dãy núi Giăng Màn, khi màn đêm buông xuống, lớp học xóa mù chữ tại bản Cà Xen, xã Tuyên Lâm (Quảng Trị) lại bừng sáng ánh điện và ê a con chữ của các mẹ, các chị người Mã Liềng.

Trường đại học Khoa học (thuộc Đại học Thái Nguyên) sửa chữa hai tòa ký túc xá tại cơ sở 2 (Trường cao đẳng Luật miền bắc cũ), giải quyết chỗ ở cho 1.000 sinh viên.

Nan giải bài toán chỗ ở sinh viên

Những năm gần đây, quy mô đào tạo của nhiều trường thành viên thuộc Đại học Thái Nguyên tăng lên. Nhưng do chỗ ở trong ký túc xá không đáp ứng đủ nhu cầu, sinh viên phải đi thuê nhà bên ngoài với nhiều bất cập, ảnh hưởng chất lượng sinh hoạt và học tập.

Nhà thờ đổ Hải Lý (xã Hải Tiến, Ninh Bình) là chứng tích biến đổi khí hậu.

Trả lại cảnh quan Nhà thờ đổ Hải Lý

Được xem là chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam, Nhà thờ đổ Hải Lý (xã Hải Tiến, Ninh Bình) đã trở thành điểm đến độc đáo ven biển. Tuy nhiên, các công trình, dịch vụ và khu nuôi trồng thủy sản tự phát tồn tại nhiều năm chung quanh đang làm biến dạng cảnh quan, ảnh hưởng môi trường và đặt ra bài toán quản lý, bảo tồn chứng tích.

Bộ Xây dựng đã xác định 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến đầu tư theo phương thức PPP giai đoạn 2026-2030.

Giấc mơ cao tốc và bài toán nguồn lực

Khoảng 846 nghìn tỷ đồng cần tiếp tục được huy động để phát triển đường bộ cao tốc trong giai đoạn 2026-2030. Nguồn lực ở đâu và làm thế nào để dòng vốn thật sự đi vào từng dự án đang là bài toán cần lời giải khi nhu cầu đầu tư hạ tầng bước vào một chu kỳ mới với quy mô ngày càng lớn.

Từng là “lá phổi xanh” của khu trung tâm TP Hải Phòng, nhưng hiện tại Hồ Sen là công trình đầy bụi bặm và gây mùi khó chịu.

Chậm tiến độ, dân chịu khổ

Từng được kỳ vọng tạo điểm nhấn kiến trúc xanh cho đô thị Hải Phòng, dự án cải tạo Hồ Sen với tổng mức đầu tư 60 tỷ đồng đến nay vẫn thi công dang dở. Công trình kéo dài đang ảnh hưởng đến sinh hoạt và hoạt động kinh doanh của người dân quanh khu vực.

Một công trình vi phạm trên đất nông nghiệp tại phường Trần Lãm (Hưng Yên) đã bị cưỡng chế.

Xử lý nghiêm vi phạm trên đất nông nghiệp

Lợi dụng giai đoạn sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, không ít trường hợp tại Hưng Yên đã tự ý xây dựng nhà ở, lán xưởng trái phép trên đất nông nghiệp. Vấn đề bức xúc này liên tục được cử tri đưa ra chất vấn tại các kỳ họp HĐND tỉnh, đòi hỏi sự vào cuộc kiên quyết của bộ máy quản lý các cấp.