Sau một ngày mưu sinh, những phụ nữ nơi đây vẫn cần mẫn đến lớp với hy vọng biết thêm con chữ, phép tính. Với họ, con chữ về bản là thứ mở ra hy vọng thoát nghèo.
Các bà, các mẹ đi học chữ
Cà Xen là một trong ba bản định cư của đồng bào Mã Liềng (dân tộc Chứt) ở xã Tuyên Lâm. Đời sống của bà con chủ yếu dựa vào nương rẫy và phụ thuộc phần lớn vào rừng. Do tập quán canh tác, ban ngày bà con lên nương rẫy từ sáng sớm đến chập tối mới trở về nhà nên phụ nữ ít đến trường, thất học hoặc tái mù chữ tương đối lớn, nhất là phụ nữ tuổi trung niên.
Bà Cao Thị Bồng, 52 tuổi đã có cháu nội, ngoại nhưng tối tối vẫn đến lớp xóa mù chữ. Bà nói, trước đây mình học hết lớp 3, biết đọc, biết viết rồi nhưng do lớp học ở xa, gia đình khó khăn nên thường xuyên theo bố mẹ lên rẫy, vào rừng rồi “quên” luôn việc học. Sau này có cháu, mỗi lần thấy cháu đọc sách, kể chuyện trường lớp bà thấy buồn. Được sự động viên, thuyết phục của chi hội phụ nữ, bà quyết định đến lớp học xóa mù chữ. “Tôi sẽ cố gắng tập viết, tập đọc để sau này có kiến thức làm kinh tế, giao lưu xã hội và tự ký tên mình”, bà Bồng chia sẻ.
Câu chuyện của bà Bồng cũng chứa đựng cảm xúc chung của hàng chục học viên tham gia lớp xóa mù chữ tại bản Cà Xen. Việc có thể tự tay ký tên mình vào các giấy tờ hành chính chính là bước ngoặt để họ tự tin vươn lên, “không bị bỏ lại phía sau” trong hành trình mới của cộng đồng. Như tâm sự các bà, các chị, ban đầu là tự ti, rồi bỡ ngỡ vượt qua lực cản về nhận thức để bây giờ có thể tự tin biết tính toán, biết nhắn một cái tin trọn vẹn chữ nghĩa trên điện thoại.
Thầy Trần Văn Hương là giáo viên Trường tiểu học Thanh Lạng cũ (nay là Trường tiểu học và THCS Thanh Hóa) vừa nghỉ hưu, nhưng khi được nhà trường giới thiệu và UBND xã Tuyên Lâm cử, thầy không ngần ngại nhận ngay nhiệm vụ. Thầy chia sẻ, hơn 40 năm đứng lớp nhưng bản thân cũng bỡ ngỡ vì chưa từng dạy học sinh là người lớn tuổi. Tuy nhiên, khó khăn ấy nhanh chóng qua đi bởi thầy đã gắn bó với vùng đất dưới chân Giăng Màn này nhiều năm, am hiểu phong tục tập quán và nói thành thạo tiếng của đồng bào Mã Liềng. Thấy nhiều người còn ngần ngại, thầy đến từng nhà kiên nhẫn giải thích, động viên để bà con hiểu lợi ích của việc học chữ.
Xóa nghèo từ con chữ
Theo ông Đinh Xuân Thương, Bí thư, Chủ tịch UBND xã Tuyên Lâm, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã đã ban hành kế hoạch về việc mở các lớp xóa mù chữ năm 2026. UBND xã phối hợp Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Tuyên Hóa tổ chức lớp dạy xóa mù chữ đầu tiên cho 25 học viên là phụ nữ tại bản Cà Xen. Lớp học đặc biệt này khai giảng từ tháng 3/2026 và sẽ kết thúc vào cuối tháng 12 này.
Để động viên học viên đến lớp thường xuyên, xã Tuyên Lâm hỗ trợ một phần kinh phí xăng xe đi lại và sách vở, nước uống. Sau khi chị em biết đọc, biết viết, tính toán cơ bản, xã tiếp tục kéo dài khóa học bằng cách phối hợp dạy nghề chăn nuôi, thú y, đan lát, trồng trọt, nuôi ong để học viên biết cách làm kinh tế, ổn định đời sống.
Nhằm duy trì bền vững kết quả xóa mù chữ và ngăn ngừa nguy cơ tái mù, xã Tuyên Lâm xác định sẽ đổi mới tổ chức lớp học linh hoạt theo thời gian biểu canh tác của người dân, ưu tiên giáo viên bản địa biết tiếng dân tộc đứng lớp. Đặc biệt, xã chú trọng thực hiện phương châm “học chữ để biết cách làm ăn, thoát nghèo”, gắn công tác xóa mù chữ với sinh kế thông qua việc lồng ghép các lớp tập huấn khuyến nông, khuyến lâm, dạy nghề ngắn hạn. Sau khi học viên biết chữ, địa phương tiếp tục duy trì các tủ sách thôn bản và câu lạc bộ đọc sách nhằm nuôi dưỡng thói quen tự học thường xuyên.
Thầy Trần Đại Nghĩa, Phòng Giáo dục nghề nghiệp - thường xuyên, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị cho rằng, xóa mù chữ là một nhiệm vụ đặc thù, bởi đối tượng học viên chủ yếu là người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn. Vận động người dân tham gia lớp học đã khó, duy trì sĩ số và giúp học viên hoàn thành chương trình còn khó hơn, đòi hỏi nhiều tâm huyết, sự kiên trì và trách nhiệm của đội ngũ giáo viên.
Đến nay, tỉnh Quảng Trị đã mở 25 lớp xóa mù chữ với 499 học viên. Nhờ đó, tỉnh duy trì vững chắc chuẩn xóa mù chữ mức độ 2; tỷ lệ người trong độ tuổi 15-60 biết chữ đạt hơn 99% và “không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiếp cận tri thức”.
Thầy Trần Văn Hương cho biết, việc tham gia lớp xóa mù chữ chưa bao giờ là chuyện dễ dàng với nhiều phụ nữ Mã Liềng. Tuy vậy, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, sự nỗ lực tự thân của mỗi người và tận tình của giáo viên, trở ngại đó dần được khắc phục. Nhiều phụ nữ nơi đây đã biết ra chợ mua bán hàng hóa, làm giấy tờ hành chính và nhắn tin điện thoại sau những tuần học.
