Ứng phó mưa lũ lịch sử, sạt lở bủa vây miền Trung

- Xin ông phân tích nguyên nhân của đợt mưa lũ bất thường kéo dài ở miền Trung những ngày cuối tháng 10?

- Từ ngày 22/10 đến 4 giờ ngày 29/10 ở các tỉnh miền Trung, khu vực từ Quảng Trị trở vào đến Quảng Ngãi đã xảy ra mưa lớn và mưa lớn kéo dài liên tục. Tại Hà Tĩnh, Quảng Trị và Quảng Ngãi lượng mưa phổ biến 200-450mm; thành phố Huế từ 450-900mm; thành phố Đà Nẵng 300-600mm. Đặc biệt có điểm mưa rất lớn như tại Bạch Mã mưa 1739,6mm trong một ngày. Đây là lượng mưa một ngày lớn nhất từ trước đến nay ở Việt Nam và tiệm cận mức kỷ lục của thế giới (theo thống kê của Tổ chức khí tượng thế giới (WMO), mưa một ngày lớn nhất là 1825mm đo được ở một trạm quan trắc của Pháp tại Ấn Độ Dương vào tháng 1/1966).

Về nguyên nhân gây ra đợt mưa đặc biệt lớn những ngày qua là kết quả của tổ hợp hình thế thời tiết điển hình ở miền Trung, gồm không khí lạnh ở tầng thấp, dải hội tụ nhiệt đới dâng trục từ phía Nam lên, kết hợp với gió Đông ẩm hoạt động ở độ cao 1500-5000m. Các đợt mưa đặc biệt lớn kéo dài đều do tổ hợp thời tiết này gây ra.

- Thiên tai ở miền Trung dự báo vẫn diễn biến khốc liệt, theo ông, chúng ra cần ứng phó khẩn cấp ra sao?

- Trước diễn biến mưa lũ đang rất khốc liệt ở miền Trung, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 203/CĐ-TTg ngày 27/10/2025 chỉ đạo tập trung ứng phó khẩn cấp và khắc phục hậu quả mưa lũ lớn tại khu vực Trung Bộ. Theo đó, để chủ động phòng, tránh, ứng phó, bảo đảm an toàn tính mạng cho người dân, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các địa phương và các bộ, ngành có liên quan tập trung chỉ đạo quyết liệt, có hiệu quả công tác phòng, tránh, ứng phó với mưa lũ lớn, ngập lụt, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất (theo chỉ đạo tại Công điện số 202/CĐ-TTg ngày 22/10 của Thủ tướng Chính phủ). Trong đó, nhấn mạnh việc theo dõi chặt chẽ, cập nhật đầy đủ và thông tin kịp thời về tình hình, dự báo mưa lũ để người dân chủ động phòng tránh; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng ứng phó với các tình huống như sạt lở đất, lũ quét, ngập sâu.

Rà soát, cảnh báo và sơ tán dân khỏi khu vực có nguy cơ cao lũ ống, sạt lở, ngập lụt; đồng thời bố trí lực lượng, phương tiện kiểm soát giao thông, cứu hộ cứu nạn, nhất là ở các điểm có nguy cơ bị chia cắt, cô lập.

Bảo vệ an toàn đê điều, hồ đập theo cấp báo động; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên ngành để vận hành khoa học, an toàn các hồ chứa thủy lợi, thủy điện, góp phần giảm lũ, hạn chế ngập cho hạ du.

Cuối cùng, người dân cần theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo, cảnh báo chính thống, tuyệt đối không chủ quan khi mưa đã giảm, và không di chuyển qua khu vực ngập sâu, sạt lở để bảo đảm an toàn tính mạng.

- Sau những diễn biến thiên tai bất thường giai đoạn qua, ông nhận định như thế nào về xu thế thời tiết tới đây?

- Với tình hình thời tiết, nhiều tỉnh, thành miền Trung vẫn mưa đến đêm 30/10, chúng tôi đưa ra cảnh báo nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại Huế là 21 xã, Đà Nẵng 67 xã, Quảng Ngãi 30 xã. Nguy cơ ngập lụt tại Huế là 28 xã, phường, Đà Nẵng 35 xã/phường, Quảng Ngãi 32 xã, phường.

Về xu hướng thiên tai từ nay đến cuối năm 2025, dự báo, trong khoảng ba tháng tới, xác suất duy trì trạng thái La Nina có khả năng đạt mức từ 60-75% và xác suất ở trạng thái trung tính trong khoảng từ 25-40%. Với hiện tượng ENSO ở một trạng thái La Nina yếu, thiên tai từ nay đến cuối năm 2025 cũng khá phức tạp. Bão/áp thấp nhiệt đới hoạt động trên khu vực Biển Đông còn khoảng 2-3 cơn và ảnh hưởng đến nước ta có khả năng còn khoảng 1-2 cơn. Và theo nhận định của chúng tôi thì ngay đầu tháng 11/2025 có khả năng cao sẽ xuất hiện cơn bão mới trên khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương, sau đó di chuyển vào Biển Đông và có thể Biển Đông sắp xuất hiện bão số 13.

Về tình hình mưa lớn: Từ nay đến khoảng nửa đầu tháng 12/2025, các đợt mưa vừa, mưa to tiếp tục có khả năng xuất hiện ở khu vực Trung Bộ, tập trung tại khu vực từ Hà Tĩnh đến Đà Nẵng, Khánh Hòa và khu vực phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk và lưu ý với việc không khí lạnh xuất hiện sớm hơn so với trung bình nhiều năm, trong khi vẫn còn tới 2-3 cơn bão/áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, khả năng xảy ra tương tác giữa không khí lạnh với áp thấp nhiệt đới/bão và gió Đông giống như tổ hợp đang gây mưa lớn ở miền Trung có thể sẽ còn lặp lại. Cần phải đề phòng với khả năng sẽ có những đợt mưa lớn hoặc rất lớn có thể sẽ xuất hiện.

- Về lâu dài, chúng ta cần có những giải pháp gì để chủ động phòng chống thiên tai ngày càng khó lường, bất thường, thưa ông?

- Với một đất nước có rất nhiều loại hình thiên tai tác động, mùa nào thức ấy, tháng nào, mùa nào cũng có khả năng xuất hiện thiên tai, cộng với việc biến đổi khí hậu làm cho thiên tai càng ngày càng khốc liệt, khó lường, việc đưa ra các giải pháp phòng chống là vô cùng khó khăn và đòi hỏi rất nhiều công, sức, nguồn lực. Tuy nhiên, theo tôi chúng ta cần phải làm một số việc:

Đối với ngành khí tượng thủy văn, tiếp tục nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm cả về công nghệ và con người. Đầu tư hiện đại hóa hệ thống quan trắc, radar, vệ tinh, tự động hóa thu thập và xử lý dữ liệu khí tượng - thủy văn, kết hợp với mô hình dự báo số tiên tiến để nâng cao độ chính xác và kéo dài thời gian cảnh báo.

Tiếp đến, quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội phải gắn chặt với quy hoạch phòng chống thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu. Cần rà soát, điều chỉnh các quy hoạch dân cư, giao thông, thủy lợi, thủy điện, đô thị để tránh phát triển vào vùng có nguy cơ sạt lở, ngập sâu. Đồng thời đầu tư hạ tầng tiêu thoát lũ, đê điều, hồ điều hòa, bảo vệ rừng đầu nguồn, rừng ven biển để tăng khả năng phòng hộ tự nhiên.

Cùng đó, xây dựng cộng đồng an toàn, nâng cao khả năng tự ứng phó của người dân. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục kỹ năng phòng tránh thiên tai trong trường học và cộng đồng; phát triển các mô hình "làng an toàn", "trường học an toàn", "cơ quan an toàn trước thiên tai". Khi người dân hiểu và chủ động, thiệt hại sẽ giảm đáng kể.

Tóm lại, ứng phó với thiên tai không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà là chiến lược lâu dài, đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ, tầm nhìn chiến lược và đặc biệt là sự chung tay của toàn xã hội - từ chính quyền, chuyên gia cho đến từng người dân.

-Trân trọng cảm ơn ông! ■