Đúng 22 giờ ngày 2/3/2026, Cục Đường bộ Việt Nam chính thức triển khai thu phí sử dụng đường bộ đối với 5 tuyến cao tốc thuộc Dự án cao tốc bắc-nam phía đông giai đoạn 2017-2020. Sự kiện đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình vận hành đồng bộ hệ thống giao thông thông minh, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác hạ tầng và bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trên các trục huyết mạch quốc gia.
Vượt qua thách thức từ hạ tầng đang khai thác
Việc thiết lập hệ thống giao thông thông minh, thu phí không dừng (ETC) và cân tải trọng trên tuyến Mai Sơn-Quốc lộ 45 được đánh giá là một thử thách cực kỳ lớn đối với các đơn vị thực hiện. Với quy mô gồm 7 nút giao và 2 hầm, khối lượng công việc khổng lồ theo hợp đồng yêu cầu hoàn thành trong vỏn vẹn 6 tháng.
Khác với các dự án thông thường được thi công đồng bộ cùng đường, hệ thống ETC tại đây được lắp đặt khi tuyến cao tốc đã đi vào vận hành. Ông Phạm Thanh Nhương, Quản trị dự án của liên danh nhà thầu ETC, cho biết đơn vị thi công phải đối mặt với khó khăn đặc thù về an toàn và tiến độ. Việc triển khai trên tuyến đường chỉ có hai làn xe buộc nhà thầu phải chặn làn, gây ùn tắc cục bộ và thường xuyên phải "rút quân" để giải phóng giao thông. Đặc biệt, công tác thi công ban đêm bị hạn chế tối đa để bảo đảm an toàn cho lái xe lưu thông tốc độ cao.
Để kịp mốc vận hành theo yêu cầu của Cục Đường bộ Việt Nam, đội ngũ kỹ sư và công nhân đã phải nỗ lực tối đa, làm việc xuyên ngày đêm. Đây cũng là hệ thống đầu tiên áp dụng cho đường cao tốc theo hình thức không dừng hoàn toàn ở đầu vào, chỉ có làn ra mới có barie, đòi hỏi sự phối hợp và độ chính xác rất cao.
Làm chủ công nghệ, bảo đảm vận hành thông suốt
Trong 2 tháng vận hành thử nghiệm, hệ thống đã vượt qua nhiều trở ngại từ hạ tầng điện lưới chưa ổn định, điều kiện thời tiết khắc nghiệt và cả những lỗi phát sinh từ ý thức tham gia giao thông của tài xế. Ông Trương Tiến Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ đường bộ phía Bắc (Cục Đường bộ Việt Nam), chia sẻ đơn vị đã chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân sự và thiết bị để khắc phục các "điểm mù" kỹ thuật và tình trạng kết nối kém của hệ thống camera.
Đến nay, sau quá trình tinh chỉnh sát sao, nhà thầu khẳng định hệ thống đạt chỉ số KPI 99,8%, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Hệ thống hiện đã được kết nối đồng bộ với kiểm soát tải trọng xe và các hạ tầng khác để phục vụ công tác điều hành giao thông ổn định.
Sự chuyển mình này ghi dấu ấn đậm nét của đội ngũ nhân sự trẻ, có trình độ chuyên môn cao. Nhân sự được chia thành các tổ chuyên biệt như Giám sát màn hình trực 24/24, Đội IT xử lý phần mềm và Tổ điện kỹ thuật phụ trợ. Dù là lĩnh vực mới mẻ, nhưng đến thời điểm này, đội ngũ nhân sự đã hoàn toàn làm chủ công nghệ. Anh Trần Quốc Đạt, một kỹ sư vận hành tại dự án, cho biết nhờ quá trình đào tạo bài bản từ phía nhà thầu, đội ngũ vận hành hiện đã nắm vững từ 80% đến 90% khối lượng công việc, bảo đảm hệ thống hoạt động trơn tru.
Việc tổ chức thu phí được thực hiện theo quy định của pháp luật đối với các tuyến cao tốc thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước trực tiếp quản lý, khai thác. Năm đoạn tuyến được áp dụng thu phí gồm: Mai Sơn-Quốc lộ 45; Quốc lộ 45-Nghi Sơn; Nghi Sơn-Diễn Châu; Vĩnh Hảo-Phan Thiết; Phan Thiết-Dầu Giây.
Hình thức thu phí được triển khai đồng bộ theo phương thức điện tử không dừng (ETC), với mô hình hiện đại gồm đầu vào ETC đa làn tự do (không barrier) và đầu ra ETC đơn làn (có barrier), không bố trí làn thu phí thủ công.
Sự đồng thuận từ người dân
Ghi nhận trong đêm đầu tiên thực hiện thu phí, đa số các tài xế đều đã nắm bắt được thông tin qua báo chí và có sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Anh Trần Duy Tiến (trú tại Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ: "Chúng tôi đã chủ động dán thẻ thu phí không dừng (ETC) và nạp sẵn tiền vào tài khoản để bảo đảm việc lưu thông qua các trạm được an toàn và thông suốt".
Về mức giá dịch vụ, hiện tại các tuyến cao tốc này dao động từ 900 đồng đến 1.300 đồng/km. Nhiều tài xế nhận định đây là mức phí hợp lý, thậm chí thấp hơn so với nhiều tuyến cao tốc đầu tư theo hình thức BOT khác. Việc chuyển sang thu phí để duy trì và vận hành hạ tầng nhận được sự đồng thuận lớn từ người tham gia giao thông.
Việc vận hành chính thức hệ thống thu phí tại cao tốc Mai Sơn-Quốc lộ 45 không chỉ là bước tiến quan trọng của dự án mà còn mang lại những bài học kinh nghiệm quý giá cho các giai đoạn tiếp theo của cao tốc bắc-nam, hướng tới sự mượt mà và tối ưu hóa thời gian thi công trong tương lai.
